Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μπακάλης είσαι και φαίνεσαι! (επανάληψη)

Posted by sarant στο 17 Αυγούστου, 2012


Και πάλι επανάληψη, θερινή περίοδος γαρ, με ένα από τα πρώτα άρθρα του ιστολογίου, τώρα όμως σε αρκετά επαυξημένη έκδοση, αφού έχω ενσωματώσει τα σχόλια του αρχικού άρθρου και έχω προσθέσει και κάμποσο υλικό στο τέλος.

Η φωτογραφία από το giapraki.com

Πολλές φορές το ‘μπακάλης’ το λέμε υποτιμητικά, για κάποιον που κάνει χονδροειδείς υπολογισμούς και προχειροδουλειές και πιο συχνό ακόμα είναι το ‘μπακάλικος’ ή ‘μπακαλίστικος’ που το λέμε για έναν εμπειρικό και πρόχειρο τρόπο εργασίας· βέβαια, όταν ο τρόπος αυτός φέρνει αποτελέσματα χωρίς να χολοσκάει για τη θεωρία, μπορεί η λέξη ‘μπακάλικος’ να πάρει και ελαφρώς θετική απόχρωση. Όμως, δεν θα μιλήσω γι’ αυτή καθαυτή τη λέξη.

Θα μιλήσω για την τουρκική λέξη bakkal, από την οποία βέβαια προέρχεται και η δικιά μας ελληνική. Ο bakkal ήταν ο μπακάλης, ο παντοπώλης, αλλά στα χωριά της εποχής εκείνης συχνότατα το μπακάλικο ήταν το μοναδικό μαγαζί. Ο bakkal λοιπόν ήταν και λιγάκι πανδοχέας, και λιγάκι σαράφης, και λιγάκι τοκογλύφος.

Στα χωριά της Μικρασίας και της Αιγύπτου, αυτός ο bakkal ήταν σχεδόν πάντα Ρωμιός. Σε ταξιδιωτικούς οδηγούς Μπαίντεκερ της Αιγύπτου πριν από τον πόλεμο, βρίσκει κανείς φράσεις όπως: Στις περισσότερες πόλεις, ο έλληνας bakkal θα σας δώσει ένα απλό δωμάτιο για ύπνο. Στο βιβλίο Cairo and its environs των Lamplough και Francis διαβάζουμε (στη σελ. 91): every village contains one Greek ” bakkal ” or grocer-moneylender, παναπεί κάθε χωριό έχει και τον δικό του έλληνα μπακαλοσαράφη. Αφού το ισλαμικό δίκαιο απαγόρευε τον έντοκο δανεισμό, οι μπακάληδες αντικατέστησαν τις τράπεζες. Ό,τι έγινε και με τους Εβραίους στη Δύση και την απαγόρευση αυτή τη φορά απ’ την Kαθολική εκκλησία.

Τα ίδια και στην Οθωμανία. Αντιγράφω από οδηγούς των αρχών του 20ού αιώνα. «Σε κάθε κωμόπολη θα βρείτε τον bakkal, Αρμένη ή Έλληνα, που πουλάει ψωμί, τυρί, κρεμμύδια, πράσα, ζάχαρη, καφέ, χοντρό αλάτι, σαπούνι, λάδι, τουρσιά, βελόνες, καρφιά, σπάγγο…» ή: «Χάρη στην κλίση και το χάρισμά τους για τη λιανική πώληση οινοπνευματωδών και αποικιακών προϊόντων, σχεδόν όλοι οι bakkal της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είναι Έλληνες».

Και πιο αναλυτικά, από τον περιηγητή Gaston Deschamps στο έργο του «Sur les routes de l’ Asie»: «Ο Έλληνας μπακάλης. Να ένας «πράκτορας» που συμβάλλει πολύ περισσότερο στην περιπλοκή του Ανατολικού ζητήματος από ό, τι όλα μαζί τα διπλωματικά συμβούλια. Είναι το απολωλός πρόβατο του ελληνισμού. Ακολουθεί τις ορδές σαν τους παλιατζήδες που προσκολλούνται στις ηττημένες στρατιές. Ο Τούρκος δεν ξέρει να πουλήσει, ενώ ο Έλληνας τα έχει όλα από κουβαρίστρες μέχρι κεριά, ψάρια, χαβιάρι. Ο Τούρκος δεν μπορεί να κάνει οικονομίες και έχει συχνά ανάγκη από χρήματα. Έτσι, ο καλός ο Έλληνας τον πλησιάζει, του προσφέρει τις υπηρεσίες του, του δανείζει χρήματα, επιβαρύνει με υποθήκες τους πιστούς, και σα θαυμάσιος τοκογλύφος που είναι, από καθαρό πατριωτισμό, ξανακερδίζει τα εδάφη που είχαν κατακτήσει οι βάρβαροι. Ας υπάρχουν οι εισβολές, οι φτώχιες, οι επιδημίες. Πάντα βρίσκεται κάποιος, που μπορεί να ξαναχτίσει πάνω στα ερείπια ένα μαγαζάκι και να το διαφημίσει, κι’ αυτός είναι ο Έλληνας μπακάλης».

Στην Αίγυπτο μάλιστα, τουλάχιστον στον μεσοπόλεμο, η λέξη «μπακάλ» σήμαινε όχι μόνο τον μπακάλη αλλά και τον κάθε Έλληνα, ενώ μεταφορικά είχε πάρει τη σημασία του κατεργάρη και του κλέφτη. «Θα σκεφθή άραγε η Αίγυπτος όλη, κυβέρνησις και λαός, ν’ ανταμείψη αν ουχί υλικώς, τουλάχιστον ηθικώς, τους μεγάλους αυτούς ευεργέτας της Αιγύπτου, ανεγείρουσα εις εκδήλωσιν τιμής και ευγνωμοσύνης, ουχί τους ανδριάντας των, αλλά τας προτομάς των; […] Αλλ’ αδιάφορον! Η αποστολή του Έλληνος εις την γην της διασποράς ανέκαθεν έφερε χαρακτήρα εκπολιτιστικόν! Ιδού πώς ανταμείβεται ο ιεραπόστολος του πολιτισμού Έλλην, ο οποίος εις την Αίγυπτον ανταμείβεται με το όνομα “μπακάλ”!… Η σημερινή γενεά των ιθαγενών Αιγυπτίων δεν γνωρίζει, δυστυχώς, από την μεγάλην και εκπολιτιστικήν δράσιν του Ελληνισμού εις όλην την Αίγυπτον, παρά το όνομα «μπακάλ». Το όνομα τούτο φιλολογικώς μεν σημαίνει τον παντοπώλην, αλληγορικώς δε τον αγύρτην, τον τυχοδιώκτην, τον κατεργάρην και τον κλέφτην!» (Ε. Μιχαηλίδη, «Ο Αιγυπτιώτης Ελληνισμός και το μέλλον του», Αλεξάνδρεια 1927, σελ. 4).  Δηλαδή ο Μιχαηλίδης επιρρίπτει τις ευθύνες για την ταύτιση «μπακάλ = Έλληνας» στον αναδυόμενο αιγυπτιακό εθνικισμό:

Το απόσπασμα του Μιχαηλίδη παρατίθεται στο βιβλίο του Κ. Τσουκαλά Εξάρτηση και αναπαραγωγή, και στο ίδιο βιβλίο (σελ. 319) παρατίθεται και άποψη του λόρδου Κρόμερ, από το 1911, ο οποίος ενώ θεωρεί ευεργετική για την Αίγυπτο την παρουσία των Ελλήνων, προσθέτει ωστόσο ότι «οπουδήποτε υπάρχει έστω και το παραμικρό ενδεχόμενο να αγοράσει κανείς φτηνά και να πουλήσει ακριβά, κάπου εκεί θα βρίσκεται και ο Έλληνας μικρέμπορος», ο οποίος «παρασύρει τον φελάχο στο πιοτό» και «δανείζει τον Αιγύπτιο χωρικό με υπέρογκους τόκους, υποβιβάζοντάς τον στη θέση του είλωτα».

Οπότε, bakkal = Έλληνας = κατεργάρης, τοκογλύφος. Δεν ξέρω αν αισθανόμαστε και πολύ περήφανοι. Να προσθέσω ότι στα Οικογενειακά μας ονόματα του Τριανταφυλλίδη βρίσκω ότι στα σέρβικα η λέξη grçki (Έλληνας) σημαίνει επίσης ‘έμπορος’, ενώ στα ρουμάνικα η λέξη ticălos, που σημαίνει απατεώνας, υποτίθεται ότι έχει την προέλευσή της σε καταφερτζήδες ρωμιούς εμπόρους, γυρολόγους, που διαφήμιζαν την πραμάτεια τους λέγοντας «τι καλό!» Έγραψα «υποτίθεται» διότι αυτό είναι παρετυμολογία, δεν είναι αυτή η πραγματική προέλευση της λέξης, είναι όμως χαρακτηριστικό για τον τρόπο που αντιμετώπιζαν οι ντόπιοι τους Έλληνες εμπόρους. Βέβαια, η φήμη για τους απατεώνες Έλληνες φτάνει στους Ρωμαίους και ακόμα πιο πίσω, στον Οδυσσέα, αλλά αυτό είναι θέμα για άλλο άρθρο (που εν μέρει το έχουμε γράψει).

67 Σχόλια to “Μπακάλης είσαι και φαίνεσαι! (επανάληψη)”

  1. Νέο Kid Στο Block said

    Καλημέρα!
    Διακινδυνεύοντας να επαναλαμβάνω παλιότερο σχόλιο (αλλά ποιος κάθεται να ανασκάψει το Σαραντακαίικο και μάλιστα με απούσα την Δρα Έβανς-Μαρία 🙂 ) εν Μεγαλονήσω ο μπακάλης παλιότερα λεγόταν «Φθαρτέμπορος» ,αλλά βέβαια πλεον και εκεί το θεάρεστο πανευρωπαϊκώς έργο του μπακάλη-τοκογλύφου (εδώ οι καλές δόσεις, ο Θεοδόσης!) το έχουν αναλάβει οι Γερμανοί (Lidl, Aldi, Spar κλπ)
    Umsatz über alles! :mrgreen:

  2. Χμ, ιστορικής αξίας για μένα το αρχικό άρθρο 😉

  3. Νέο Kid Στο Block said

    2. Παρατηρώ όμως ότι ήσουν ακόμη στεριανό μαριναρισμένο ψαράκι τότε κι όχι σκούμπα! 🙂

  4. cronopiusa said

    Καλημέρα
    απέραντο μπακάλικο που ξεπουλάει ο Νότος
    http://pontosandaristera.wordpress.com/2012/07/12/h-ellada-pou-ksepoulietai/
    Μπακάληδες είστε και φαίνεστε λέμε στη Τρόικα
    γιατί υπάρχει ελπίδα

    Ισπανία: Κλειδωμένοι κάδοι σκουπιδιών και σύγχρονοι «Ρομπέν των δασών»
    09:08, 09 Αυγ 2012 | tvxsteam
    Κοινωνικό Παντοπωλείο Συλλόγου »Φροντίδα» http://www.youtube.com/watch?v=_Is3UWFRdEY&feature=player_embedded Όλα τα κοινωνικά παντοπωλεία της Ελλάδας
    http://olafree.blogspot.gr/2011/11/blog-post_2543.html
    ΤΡΑΠΕΖΑ ΧΡΟΝΟΥ – ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
    Της «ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑΣ» http://mesopotamia-mosxato.blogspot.gr/p/blog-page_05.html Καερέτι Τοπικό Δίκτυο Ανταλλαγών Λασιθίου http://kaereti.gr/
    Οβολός http://www.ovolos.gr/
    Φασούλι http://fasouli.wordpress.com/

  5. cronopiusa said

    μάλλον μ’ πιάστηκα στο δίχτυ του μπακαλοτέφτερου δηλώνοντας ΔΕΝ ΠΛEΡΩΝΩ http://www.youtube.com/watch?v=ndij1ViuX_g

  6. Νέο Kid Στο Block said

    Εδώ που τα λέμε δεν υπάρχει καλύτερη αποικιοκρατική μέθοδος από την μπακαλική!
    Γενικώς μιλώντας, πώς να «εκπολιτίσεις» αν δεν επιβάλλεις τους δικούς σου «νόμους της αγοράς»; Ο έρωτας (με την ευρύτατη έννοια) περνάει ,εκ των αρχαιοτάτων χρονών, από το στομάχι! Και το στομάχι ανήκει στους «μπακάληδες»!

  7. μήτσκος said

    Το σερβικό πρέπει να είναι grčki.

  8. Alexis said

    Οπότε, bakkal = Έλληνας = κατεργάρης, τοκογλύφος. Δεν ξέρω αν αισθανόμαστε και πολύ περήφανοι.

    Εφόσον η κομπίνα και η απάτη είναι στο DNA του Έλληνα από αρχαιοτάτων χρόνων εγώ προσωπικά αισθάνομαι πολύ περήφανος, γιατί δίνεται έτσι μία αποστομωτική απάντηση σε όλους εκείνους τους ανθέλληνες που υποστηρίζουν ότι δεν είμαστε απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων, αλλά απόγονοι Σλαύων, Αλβανών, Τούρκων, Φράγκων κλπ.
    Που πάτε ωρέ Καραμήτροι; (sic). ; Έχουμε την αποκλειστική πατέντα στη λαμογιά από τότε που οι Έλληνες εξαπάτησαν τους Τρώες με τον Δούρειο Ίππο! 🙂

  9. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    7: Και το «ουκ εά με καθεύδειν….» συνηγορεί για τη συνέχεια της φυλής 🙂

  10. Γς said

    9:
    Μπά, μάλλον προς το «Να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα» έχει πάει η ζήλια του Νεοέλληνα.

  11. Alexis said

    #9, Πολύ σωστά, το ξέχασα!

    Απολαυστικός μπακαλόγατος στην οθόνη, ο Χατζηχρήστος στο ρόλο του Ζήκου (δε χρειάζεται λινκ νομίζω, η ταινία είναι πασίγνωστη).

    Και μια και είναι Αύγουστος και τα θέματα πρέπει να ‘ναι ανάλαφρα, ας βάλω και τον «Πραματευτή» με τον αξέχαστο Νίκο Ξυλούρη (ψιλοσχετικό με το ποστ, η μουσική και οι στίχοι είναι του «μεγάλου» Κώστα Μουντάκη):

  12. palalos said

    όχι ότι τα άλλα άρθρα στερούνται αξίας, αλλά το εν λόγω είναι και εύστοχο και επίκαιρο και ενδιαφέρον!

  13. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ένας Πηλιορείτης είχε στην Αίγυπτο μια μονάδα μεταποίησης βάμβακος, που απασχολούσε εκατοντάδες εργάτες. Ο ίδιος είχε κι ένα Χάνι. Ο απεσταλμένος κάποιας εφημερίδας έγραψε μεταξύ άλλων: «Εκεί κατέφευγαν όλοι οι Έλληνες της Αιγύπτου, που ήθελαν να ξενοψωμίσουν». Τι να εννοούσε άραγε ο δημοσιογράφος με τη λέξη ξενοψωμίσουν; Αυτούς που για λίγες μέρες ξεσπίτιζαν για να ζήσουν λίγη αιγυπτιώτικη ντόλτσε βίτα ή αυτούς που έφευγαν από την πόλη που ζούσαν (γιατί δεν ήσαν ικανοποιημένοι από τη δουλειά τους) κι αναζητούσαν δουλειά σε άλλη πόλη, για να βγάζουν το ψωμί τους;

  14. Γς said

    12:
    όχι ότι τα άλλα άρθρα έχουν κάποια αξία, αλλά το εν λόγω είναι και άστοχο και ανεπίκαιρο και χωρίς ενδιαφέρον!
    Ετσι για κοντράστ 🙂

  15. gbaloglou said

    13

    Τρίτη εκδοχή: «ξενοψωμίζω» = «τρώω σε εστιατόριο»

    [Αλήθεια ποιο είναι το σύγχρονο ρήμα που αντιστοιχεί στην «εστίαση»;]

  16. sarant said

    13: Περίπου σαν το 15 το καταλαβαίνω, να φάνε έξω. Αλλά δεν το έχω ξανασυναντήσει.

  17. Γς said

    15: Σαβουρώνω με 23% ΦΠΑ

  18. ΣοφίαΟικ said

    Έχω κατι φίλους απογόνους ΑΙγυπτωτών και θυμάμαι που έλεγαν ότι οι παπούδες τους είχαν μπακάλικο στην Αλεξάνδρεια. Τι να σου πω, Νικοκύρη, δεν είχα σκεφτεί ότι ήταν τόσο τυπικό επάγγελμα.

  19. Ηλεφούφουτος said

    Για να θυμηθούμε και έναν φίλο του ιστολογίου, ο Πολύδωρας αρέσκεται να λέει ότι ήταν «μπακαλόγατος στο οικογενειακό μπακάλικο», όταν θέλει να δείξει ότι κι αυτός από χαμηλά ξεκίνησε.

    Εδώ όντως ταιριάζει ο Μανολίτο.

  20. @ 15&16. Έτσι θα το καταλάβαινα κι εγώ. Όμως δεν γράφει όλοι οι Έλληνες της περιοχής, αλλά όλοι οι Έλληνες της Αιγύπτου. Αυτό με έχει προβληματίσει… Ενδιαφέρουσα λέξη πάντως. Ούτε εγώ την έχω ξανασυναντήσει. Λέτε να ήταν λεξιπλάστης ο όσιος συντάκτης;

  21. Γς said

    20: >να ήταν λεξιπλάστης ο όσιος συντάκτης;

    Ποιος όσιος;

  22. Γς said

    Αυτό το «είσαι και φαίνεσαι» του τίτλου πόθεν προκύπτει; Υπάρχει κάποια έκφραση σχετική για τους μπακάληδες; Μήπως απ’ τον «Μπακαλόγατο»;

  23. Τι ωραία ιδέα αυτές οι επαναλήψεις Νικοκύρη!
    Έτσι να μαθαίνουμε οι νεότεροι και να θυμούνται οι παλιοί!! 🙂

  24. bernardina said

    Ορεσίβιε,
    Ψωμίζομαι σημαίνει εξοικονομώ ό,τι είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μου. http://el.wiktionary.org/wiki/%CF%88%CF%89%CE%BC%CE%AF%CE%B6%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B9
    Οι άνθρωποι, λοιπόν, ξενητεύονταν για να βρουν δουλειά και να επιβιώσουν, και ο συγκεκριμένος τους περιμάζευε και τους βοηθούσε σ’ αυτό.

  25. Έτσι χοντραίνω κι εγώ said

    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Όταν ο Χριστιανισμός και οι Αντιρατσιστές δεν είχαν ακόμη αποβλακώσει τους Ρωμηούς, οι Ρωμηοί θριάμβευαν σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτή ακριβώς ήταν η μεγαλοφυΐα του Κεμάλ Ατατούρκ: Περιόρισε το Ισλάμ που αποβλάκωνε τους Τούρκους και έκανε τους Τούρκους να μή θεωρούν ανήθικο το Εμπόριο.
    Γράψτε και κανένα άρθρο για τον Εβραίο Ραββίνο ΣαμπετάΪ Σεβή που αποβλάκωσε τους Εβραίους τον 17ο αιώνα, τους έκανε να ασχολούνται με τον Ουρανό για 80 χρόνια και βρήκαν την ευκαιρία οι Ρωμηοί και Αρμένηδες να πάρουν το Εμπόριο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα χέρια τους.
    Καλό πράμα η Θρησκεία, αν πρόκειται να αποβλακώνεις τον εχθρό σου. Ολέθριο αν πιστεύεις τις μαλακίες που λέει και αποβλακώνεσαι εσύ ο ίδιος, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα με την Ορθοδοξία…

  26. gbaloglou said

    20

    Το «όλοι οι Έλληνες της Αιγύπτου» ίσως καθ’ υπερβολή («όλοι οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας» με «Αλεξάνδρεια» = «Αίγυπτος»).

    Αλλά μάλλον το #24 ξεκαθαρίζει πλήρως το ζήτημα!

  27. spiral architect said

    Μπακάλης και μπακαλογατος. :mrgreen:
    Και η σύγχρονη εφηρμοσμένη μπακαλική ακολουθούσα κατά πόδας το νόμο προσφοράς και ζήτησης! 😆

  28. @Bernardina #24. Μάλλον αυτό σημαίνει.
    @Γς # 21. Οσίους αποκαλούσε τους άξιους δημοσιογράφους των παλιών ταπεινών επαρχιακών εφημερίδων, ο βολιώτης λογοτέχνης Ηλίας Λεφούσης και μ’ αρέσει να τη χρησιμοποιώ κι εγώ, τιμώντας έτσι έμμεσα τον Ηλία.

  29. Γς said

    ‘Ντάξει! Δεν μου απαντάτε(21,22). Θα το αντέξω κι αυτό.
    Κι ο Σταύρος! Ο κουμπάρος μου, ο μπακάλης, που εχει σουπερ μάρκετ στα Πατήσια.
    Μια μέρα που πέρναγα από κει και μπήκα μέσα, τον βλέπω στα γόνατα σ ένα διάδρομο να βάζει κονσέρβες στα χαμηλά ράφια. –Υγειονομικό! Μπορούμε να δούμε τα νύχια σας; Πετάχτηκε έντρομος με τεντωμένες τις παλάμες να κοιτούν προς τα κάτω. Με βλέπει και σκάει στα γέλια. –Αϊ στο διάολο (κλπ).

    Και το μπακάλικο, το παραδοσιακό, που είδα τις προάλλες. Δεν φανταζόμουν ότι υπάρχουν ακόμη μπακάλικα. Λες και σταμάτησε ο χρόνος. Είναι στον κεντρικό δρόμο του Μαραθώνα κοντά στην εκκίνηση του Μαραθωνίου Δρόμου.

    Να θυμηθούμε και τονΣωτηράκη;

  30. Γς said

    28: Μερσί Ορεσίβιε. Εμμέσως πλήν σαφώς! Μπράβο.

  31. spiral architect said

    “Βάστα, Ρόμελ!”

    Ο Δημήτρης Ψαθάς γράφει για τη δύσκολη θέση που βρέθηκαν οι μαυραγορίτες της κατοχής μετά τη νίκη των Συμμάχων στο Ελ Αλαμέιν:

    -Βάστα, Ρόμελ! Αντιλαλούν οι δρόμοι.
    -Βάστα, Ρόμελ! Ωρύονται οι άνθρωποι.
    -Βάστα, Ρόμελ!
    Το λένε στα σπίτια και στα μαγαζιά κι ολούθε. Χαρά. Και γέλια. Κι ούτε κανένας λογαριάζει πια τις φάτσες των Γερμανών και Ιταλών, που τριγυρνούνε πολύ κατσούφηδες στους δρόμους. Μας έχει συνεπάρει ο ενθουσιασμός. Δεν θέλουμε, άλλωστε, πολύ. Τι έτρεχε; Έγινε θαύμα. Η πρώτη μεγάλη κι αποφασιστική νίκη των συμμάχων: Ελ Αλαμέιν. Έκαναν την επίθεσή τους οι Εγγλέζοι και τσάκισαν τον Γερμανό στρατάρχη, που πήρε τα βρεμένα του και φεύγει. Γύρισε το φύλλο η Ιστορία. Ο πόλεμος μπαίνει σε καινούργια φάση. Ελ Αλαμέιν. Ο ήλιος που βγήκε ανάμεσα απ’ τα μαύρα σύννεφα φωτίζει με πλούσιο φως όλους τους λαούς που στενάζουν κάτω απ’ την μπότα του χιτλερισμού. Φεύγει ο Ρόμελ. Κι ο αντίλαλος της φευγάλας του φτάνει ως την Αθήνα και βάζει σε τρόμο τους μαυραγορίτες:
    -Βάστα, Ρόμελ! Είναι η σαρκαστική επίκληση της μαρίδας προς τον Γερμανό στρατάρχη που κλόνισε στη φευγάλα του και το φρούριο της μαύρης αγοράς. Φεύγει ο Ρόμελ. Άρα; Τελειώνει ο πόλεμος! Και μέσα στην παραζάλη της παθαίνει σύγχυση η μαύρη αγορά, χάνει το ηθικό της και τα βγάζει όλα στη φόρα. Πανικός. Τσακίζονται να προλάβουν οι μαυραγορίτες. Πρώτη η οδός Αθηνάς βλέπει απορημένη ν’ ανατέλλουν τα φασόλια. Και σιγά-σιγά στα πεζοδρόμια, στην άσφαλτο, πάνω σε τραπεζάκια, μέσα σε καρτοτσάκια, σε τσουβάλια, κάνουν την εμφάνισή τους -ανοιχτά!- όλα τα είδη που είχαν πάθει έκλειψη απ’ τον Απρίλη του ‘41.
    -Έσπασε, έσπασε η μαύρη! Βλέπει ο κόσμος φασόλια στους δρόμους! Ρεβύθια στα πεζοδρόμια! Πατάτες στα καροτσάκια! Άλλοι γελούν. Άλλοι φωνάζουν. Άλλοι φιλιούνται. Γυναικούλες στέκονται μπροστά σ’ αυτό το αναπάντεχο θαύμα, δακρύζουν και σταυροκοπιούνται: “Αμήν, Παναγίτσα μου, δόξα σοι ο Θεός που αξιώθηκαν τα μάτια μας να δουν τόσο μεγάλη μέρα”.

    ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΑΣ “ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ” Εκδόσεις ΜΑΡΙΑ Δ. ΨΑΘΑ
    (από εδώ)

  32. rogerios said

    Σίγουρα η φήμη περί απατεώνων Ελλήνων πάει πίσω στον χρόνο μέχρι τους Αχαιμενίδες. Ο Ηρόδοτος (Κλειώ, 153) δεν βάζει στο στόμα του Κύρου του Μεγάλου τα παρακάτω λόγια;

    «»οὐκ ἔδεισά κω ἄνδρας τοιούτους, τοῖσι ἐστι χῶρος ἐν μέση τῇ πόλι ἀποδεδεγμένος ἐς τὸν συλλεγόμενοι ἀλλήλους ὀμνύντες ἐξαπατῶσι· τοῖσι, ἢν ἐγὼ ὑγιαίνω, οὐ τὰ Ἰώνων πάθεα ἔσται ἔλλεσχα ἀλλὰ τὰ οἰκήια.» ταῦτα ἐς τοὺς πάντας Ἕλληνας ἀπέῤῥιψε ὁ Κῦρος τὰ ἔπεα, ὅτι ἀγορὰς στησάμενοι ὠνῇ τε καὶ πρήσι χρέωνται· αὐτοὶ γὰρ οἱ Πέρσαι ἀγορῇσι οὐδὲν ἐώθασι χρᾶσθαι, οὐδέ σφι ἐστὶ τὸ παράπαν ἀγορή».

  33. ppan said

    Όποιος θέλει αν δει μπακάλικα, τα παλιά, με τουρσιά στα βάζα και τσουβάλια με όσπρια χύμα, και φέτα στον ντενεκέ και χαλβά με το κιλό, να έρθει στο Παρίσι, Τούρκοι κι Αιγύπτιοι τα έχουν, είχε κι έναν Αρμένη στην rue Bleue αλλά έκλεισε. Στους μπακάληδες αυτούς αγοράζουμε την φέτα Δωδώνη και το μέλι Αττική και τον χαλβά Μακεδονικό κλπ πιο φτηνά από ό,τι στην Ελλάδα.

  34. ppan said

    Προς το παρόν γλιτώσαμε τα βίντεο Θωμά Μπακαλάκου και Μπάμπη Μπακάλη 🙂 🙂

  35. Γς said

    34:
    Αν το πάμε έτσι, τότε και το δικό μου μπακαλορεά πιάνεται;

  36. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    22: Δεν σου απαντάμε γιατί είμαστε στην Παραθίνα, και το λάπτοπ δεν είναι αδιάβροχο να το παίρνω στις βουτιές. Ο τίτλος είναι δανεικός από το μέιλ που μου είχε στείλει ο Γιάννης Κ. πριν από δέκα χρόνια, όταν είχε βρει το απόσπασμα μπακάλ = Ρωμιός. Φαντάσου ότι κάποιος αιγύπτιος είπε έναν δικόν μας «Μπακάλ» κι ο δικός μας του απαντάει έτσι.

  37. Γς said

    33:
    >πιο φτηνά από ό,τι στην Ελλάδα.

    Μα σε πολλά προϊόντα βρίσκω καλύτερς τιμές στα Παρισινά Lidl και Carrefour.

  38. ppan said

    37: Άντε! Μιλάω για ελληνικά προϊόντα, που είναι πιο ακριβά στον τόπο παραγωγής τους, είναι κάπως διαφορετικό.

  39. Χαράλαμπος said

    Καλησπέρα. Εξαιρετικό το άρθρο και σήμερα. Μου θύμισε μια παροιμία που έλεγε συχνά η συχωρεμένη η γιαγιά μου: «Αλιάκ μπακάλ τασακλάρ καντάρ» (τη γράφω όπως τη θυμάμαι ηχητικά, αν ξέρει κάποιος τούρκικα ας τη διορθώσει). Έχουμε κι εμείς αυτή με το διάβολο και τα παιδιά του με το ίδιο νόημα.

  40. Γς said

    36: Ευχαριστώ, πολύ καλό.
    Ρώτησα γιατί θυμήθηκα κάτι δικό μου «Γιάννης είσαι και φαίνεσαι». Ακόμα μου το λένε μετά περίπου 40 χρόνια: Φρεσκοπαντρεμένος έχω πάει στα Μάρμαρα της Πάρου να δω τη συγχωρεμένη κυρά που παραθέριζε στα πεθερικά μου. Εμεινα όμως μόνο μια μέρα γιατί υποτίθεται ότι ήμουν σκαστός από την Υπηρεσία μου. Και δεν γύρισα στην Αθήνα αλλά στην Παροικιά, που έμενα με δυο φίλες μου. Φοβόμουν όμως μη με δει κανένας από το κοντινό χωριό της κυράς, μιας και με ξέρανε. Ετσι κυκλοφορούσα με μαύρα γυαλιά, καπέλο κλπ. Μια μέρα λοιπόν ακούμε κάποιον πίσω μας να φωνάζει: -Γιάννη, Γιάννη! Κοκαλώσαμε. Γυρίζω και βλέπω ότι απευθύνεται σε κάποιον άλλο … Γιάννη. Εκανε και μούτρα όταν του είπα: -Γιάννης είσαι και φαίνεσαι, ρε!

  41. Γς said

    39:
    Δεν είναι με τα παιδιάτου.
    Δεν είχε δουλειά ο μπακάλης και ζύγιζε τα @@ του

  42. Χαράλαμπος said

    Ακριβώς Γς. Πάντως εγώ ξέρω δύο παραλλαγές της παροιμίας και η μία έχει παιδιά.

  43. Θρασύμαχος said

    ο μπακαλιάρος έχει κάποιαν ετυμολογική σχέση;;;

  44. spiral architect said

    @43: Δάνεια από τα ιταλικά –> baccalaro

  45. gpoint said

    Αραγε από το μπακάλης βγαίνει και η μπάκα (κοιλιά) που συνήθως είχανε οι παλιοί μπακάληδες ;

  46. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!

    Ο μπακάλης δεν έχει καμιά σχέση με το μπακαλορεά ή με τον μπακαλιάρο, παρόλο που και τα τρία αρχιζουν από μπακαλ-. Επιπλέον, μπακαλορεά και μπακαλιάρος δεν έχουν κοινώς αποδεκτή ετυμολογία (και τότε πώς ξέρεις ότι δεν είναι συγγενικά με τον μπακάλη, θα μου πείτε).

  47. μπακάλης τσακάλι, bakkal çakal
    ο Γιουνάνης

    45 μπάκα από το αλβανικό bark, κοιλιά
    44 και οι ιταλοί από τους πορτογάλους
    bacalhau

  48. gryphon said

    34
    Γιατί γλυτώσαμε; Τώρα που τον ανεφερες και τον θυμηθηκα δεν πειραζει νομιζω ενα τραγουδι του μεγαλου Μπαμπη Μπακαλη

  49. Προσγολίτης said

    Καλησπέρα σας!
    Ας βγούμε, για λίγο, απ’ τον ί σ ι ο δ ρ ό μ ο:

    ––Από πού βγαίνει η λ. μπακάλης;
    ––Δεν το ξέρω. Κάτσε, όμως, να σου πω –παρακολούθησα και είδα– από πού βγαίνει κάποιες ώρες η μπακάλαινα.

    (Σκέψου να ’μουνα και κανένας μαρτυριάρης).

  50. 13,
    Γι’ αυτούς που ξεσπίτιζαν για λίγη αιγυπτιώτικη ντόλτσε βίτα, ο δημοσιογράφος μάλλον θα έλεγε ξενοψωνίζουν… 🙂

  51. Γς said

    50:
    Το ψωνίζεσθαι και όχι το ψωνίζειν συναντάται σε τέτοιου είδους δραστηριότητες.

  52. sarant said

    49: 🙂

  53. @ 39: «Aylak bakkal, taşaklar kadar» 😉 Θα ήθελε κάποιος από τους εκλεκτούς σχολιαστές, αφού ο οικοδεσπότης «παραθιναλωνίζει», να ασχοληθεί με μια απορία μου; Το ρουμανικο escrocheríe που προερχεται απο το γαλλικο escroquerie, που προερχεται απο τα ιταλικα, συμφωνα με το http://www.myetymology.com/french/escroquerie.html , θα μπορουσε ίσως να προερχεται απο το αισχροκέρδεια, γαλλιστί arnaque; Κάποιοι ελληνικής καταγωγής Ρουμάνοι το ισχυρίζονται – περιττό να πω πως πριν την κομμουνιστική περίοδο ήταν έμποροι. Επίσης, υπάρχει στην περιοχή του Δέλτα του Δούναβη χωριό με κατοίκους ιταλικής καταγωγής που ονομάζεται Greci και η εξήγηση που δίνουν είναι ότι «το μπακάλικο του χωριού το είχαν Γκρέτσι (Έλληνες)»

  54. Θρασύμαχος said

    ##46+47c: http://www.bacalhau.com.br/historia.htm “O nome bacalhau, de acordo com o Dicionário Universal da Língua Portuguesa, tem origem no latim baccalaureu”

  55. sarant said

    53: Το escroquerie δεν προέρχεται (και δύσκολα θα μπορούσε) από την αισχροκέρδεια, αφού έχει πειστική λατινική ετυμολογία, αλλά η συμπαθητική αυτή παρετυμολογία δείχνει (για μια ακόμη φορά) τη φήμη μας στη Ρουμανία.

    54: Ναι, ως εκεί είναι το εύκολο, αλλά το λατινικό πόθεν; από εκεί αρχίζουν τα πιο δύσκολα.

  56. Εγώ τι να πω εδώ… κι έλληνας κι εβραίος;

    Καλά, αν ξαναπιώ μαζί σου καφέ….

  57. Γς said

    56: >κι έλληνας κι εβραίος;

  58. Αλίκη Στούκα said

    «Οπότε, bakkal = Έλληνας = κατεργάρης, τοκογλύφος. Δεν ξέρω αν αισθανόμαστε και πολύ περήφανοι…»
    Ν.Σαραντάκος.

    Ορίστε, με 3 επιλεκτικές αναφορές κι ένα οπότε, ιδού ο Ελληνας τοκογλύφος.
    Να σας ρωτήσω ; Ο Ελληνας τοκογλύφος, κατά το ιστολογικό κείμενό σας βεβαίως, δεν πρέπει να αισθάνεται περήφανος, μόνο αυτός ή και οι άλλοι τοκογλύφοι άλλων εθνών ;

    Σας αρέσει το θαυμαστό παιδί ;

    À vendre ce que les Juifs n’ont pas vendu, ce que noblesse ni crime n’ont goûté, ce qu’ignorent l’amour maudit et la probité infernale des masses, ce que le temps ni la science n’ont pas à reconnaître :

    Les Voix reconstituées ; l’éveil fraternel de toutes les énergies chorales et orchestrales et leurs applications instantanées, l’occasion, unique, de dégager nos sens !

    À vendre les Corps sans prix, hors de toute race, de tout monde, de tout sexe, de toute descendance ! Les richesses jaillissant à chaque démarche ! Solde de diamants sans contrôle !

    À vendre l’anarchie pour les masses ; la satisfaction irrépressible pour les amateurs supérieurs ; la mort atroce pour les fidèles et les amants !

    À vendre les habitations et les migrations, sports, féeries et comforts parfaits, et le bruit, le mouvement et l’avenir qu’ils font !

    À vendre les applications de calcul et les sauts d’harmonie inouïs ! Les trouvailles et les termes non soupçonnés, possession immédiate,

    Élan insensé et infini aux splendeurs invisibles, aux délices insensibles, – et ses secrets affolants pour chaque vice – et sa gaîté effrayante pour la foule –

    – À vendre les Corps, les voix, l’immense opulence inquestionnable, ce qu’on ne vendra jamais. Les vendeurs ne sont pas à bout de solde ! Les voyageurs n’ont pas à rendre leur commission de si tôt !

  59. Βαγγελης said

    Εκ του πλαγίου βέβαια ο σχολιασμός:
    Ο Λαπαθιώτης, 2-3 χρόνια πριν αυτοκτονήσει, σε μιαν επιστολή του στον Πέτρο Χάρη της Εστίας, αναφερόταν στο αρχείο του και ζητούσε να το παραλάβουν κάποιοι φίλοι του, «για να μην καταλήξουν όλ’ αυτά σαν απλό χαρτί περιτυλίγματος σε συνοικιακά μανάβικα και μπακάλικα», όπως έγραψε..

  60. sarant said

    58: Στο άρθρο, πιο πάνω:
    Αφού το ισλαμικό δίκαιο απαγόρευε τον έντοκο δανεισμό, οι μπακάληδες αντικατέστησαν τις τράπεζες. Ό,τι έγινε και με τους Εβραίους στη Δύση και την απαγόρευση αυτή τη φορά απ’ την Kαθολική εκκλησία.

  61. gbaloglou said

    «Ένα νοικοκυριό που ήθελε να προμηθευτεί ένα τέτοιο λαϊκό βιβλίο, μια φτηνή ‘φυλλάδα’, μπορούσε να τ’ αγοράσει σ’ ένα πανηγύρι ή από έναν πλανόδιο πραγματευτή και, σε νεότερους χρόνους, σ’ ένα ψιλικατζίδικο ή μπακάλικο, όπου τα λαϊκά βιβλία ήταν εκτεθειμένα για πούλημα δίπλα στις σαρδέλες, τις ελιές ή την ποτάσα.»

    Γιώργος Βελουδής, Διήγησις Αλεξάνδρου του Μακεδόνος, Ερμής 1989, σελ. κβ’-κγ’

  62. LandS said

    #53 Το παρόν 🙂 άρθρο https://sarantakos.wordpress.com/2012/08/17/bakkal-2/ είναι επανάληψη του https://sarantakos.wordpress.com/2009/02/22/bakkal/
    Κοίτα τα σχόλια #2 και #8.

    Είμαστε επιμελείς, να μη το δείξουμε κιόλλας;

  63. Odyssey said

    Δάσκαλε,
    Ως καφεπαντοπώλης σε χωριό που έκλεισε όταν κατέρρευσε η Lehmann Brothers (μαζί πήγαμε άπατοι), διαμαρτύρομαι.
    Τα πάντα είναι θέμα ερμηνείας και δεν αποτελούν πραγματικότητα ή μη μόνο στο μυαλό μας. Και η πραγματικότητα είναι το μεθερμηνευόμενο. Πώς λέμε , σήμερα, «δημοκρατία»; Και τι άραγε, θέλησε να πει ο ποιητής της λέξης και τι εμείς λέμε με αυτή; Προσωπικά, το καφεπαντοπωλείον, το οποίο αδειοδοτείται μόνο σε χωριά κάτω από ορισμένο αριθμό κατοίκων, είναι το τελευταίο απομεινάρι της αρχαίας αγοράς. (έτσι με βολεύει να σκέφτομαι).
    Αγορεύω και αγοράζω σε τόπο συνάντησης ανθρώπων (αγορά). (Δεν διεκδικώ δάφνες γραμματωσύνης, έχοντας στο απολυτήριο μόνο το βασικό βαθμό στα «Νέα Ελληνικά» και ένα 4 στο 20 στην «Έκθεση ιδεών» των εισαγωγικών εξετάσεων. Μόνο να εκτεθώ μπορώ, εκθέτοντας).
    Το «αγορεύω» στον τόπο που λεγόταν αγορά έπαψε να έχει νόημα, έμεινε κενό περιεχομένου, μια και τα πολιτεύματα έπαψαν να έχουν ανάγκη το λόγο , την ισηγορία και την απόφαση που ερχόταν από την αγορά. Όπου αυτά έλειψαν, ως αχρείαστα,, τι θα μπορούσε να απομείνει, πέραν της απάτης;
    Πάντως, όλες αυτές οι ερμηνείες εμπεριέχουν και ένα άλλο γεγονός, που σήμερα έχουμε λησμονήσει. Κάτω από τρεις αυτοκρατορίες, οι κοινότητες των ελλήνων μεγαλουργούσαν, είτε στην απάτη είτε στο εμπόριο και , γιατί όχι, στην παιδεία. Όπως είπε και κάποιος άλλος (Κ.Καραβίδας) , οι φυλές των βαλκανίων είχαν για καθημερινή χρήση της γλώσσα τους και για κυριακάτικο φόρεμα την ελληνική.
    Λίγος φθόνος ήταν φυσιολογικό επακόλουθο.
    Φυσικά, όλα αυτά μπορεί να μην ήταν ακριβώς έτσι και δεν ήταν. Αλλά, μ’ αρέσουν οι μύθοι και τα παραμύθια. Να ερμηνεύω και να παρερμηνεύω.
    Τι απέμεινε από όλα αυτά;
    Βάζω τη λέξη «σχεδόν», μπροστά από το τίποτα, για να απαλύνω τον πόνο.
    Κάποια στιγμή, πολύ αργότερα, ακούστηκε στα ελληνικά η εκ του βορρά ορμώμενη λέξη «εθνικισμός», που σήμερα τείνει να γίνει κυρίαρχη πραγματικότητα σε μυαλά και ζωές.
    Δάσκαλε, μια και η λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία, τη δική μας ιστορία: Πότε εμφανίζεται αυτή η λέξη στα ελληνικά;
    (Αγνοείστε όλα τα προηγούμενα. Αυτή η ερώτηση ήταν η πραγματική αιτία του σχολίου)

  64. spiral architect said

    @63: Μπας και το καφεπαντο(οινομεζεδοκουρειο)πωλείο ήταν ενταγμένο σε σύνθετα παραπροϊόντα της (καλής) 😛 Lehmann Brothers; 🙄
    (τι ανοίγματα κάναν και αυτοί οι χριστιανοί …)

  65. sarant said

    63: Πότε η λέξη εθνικισμός, αγαπητέ; Αυτές είναι λέξεις του 19ου αιώνα. Ο Μπαμπινιώτης λέει ότι η λ. εθνισμός εμφανίζεται το 1826 με τη σημασία πατριωτισμός και ότι ο Πολυζωίδης έπλασε το 1859 τη λέξη εθνικισμός για να δηλώσει την παλαιά θρησκεία (δηλ. παγανισμός) αλλά γρήγορα η σημασία άλλαξε και έφτασε να σημαίνει πάλι τον πατριωτισμό και μετά το σημερινό.

  66. Odyssey said

    ευχαριστώ. Νάσαι καλά.

  67. Ma said

    «βρίσκω ότι στα σέρβικα η λέξη grçki (Έλληνας) σημαίνει επίσης ‘έμπορος’»
    ‘Οπως το έγραψε κάποιος πιο πάνω, η λέξη γράφεται grčki, και σημαίνει ελληνικός, και όχι Έλληνας.
    Όσον αφορά το «έμπορος», αν και η μητρική μου γλώσσα, δεν τη γνωρίζω αυτή τη σημασία της λέξης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: