Κική Σαραντάκου, ποιήματα

H Κική  Σαραντάκου, επισήμως η Αγγελική Πρωτονοταρίου-Σαραντάκου, είναι η μητέρα μου, που μας  διαβάζει. Προχτές είχε γενέθλια, οπότε σήμερα θα βάλω ποιήματά της,  εκδομένα και ανέκδοτα. Επαναλαμβάνω βέβαια κάποια πράγματα από το ανάλογο άρθρο του 2014.

Η μητέρα μου γεννήθηκε στην Αίγινα στις 10 Οκτωβρίου 1934. Εδώ, με την ποδιά του σχολείου, άρα γύρω στα 1950. Όταν  ήταν  δώδεκα χρονών  έχασε  τον πατέρα της, που πέθανε από καρδιά.

Το 1952 (και μάλιστα σε σημαδιακή ημερομηνία, 4 Αυγούστου!) γνώρισε τον πατέρα μου, ο οποίος είχε πάει εκδρομή με φίλους του στη Σουβάλα. Τελείωσε το γυμνάσιο στην Αίγινα και με πολλή επιμονή συνέχισε στο Χημικό του ΕΚΠΑ.

Δούλεψε λίγο στον Δημόκριτο  και μετά στο Αρεταίειο νοσοκομείο ως κλινικός χημικός. Έφερνε  στο σπίτι κάτι πανέμορφα ινδικά χοιρίδια και ήταν εξπέρ να πιάνει βατράχια, που τα χρησιμοποιούσαν για  το τεστ εγκυμοσύνης εκείνο τον παλιό καιρό, το νοσοκομείο είχε στέρνα ολόκληρη.

Απολύθηκε από τη δικτατορία, οπότε έστησε εργαστήριο στην ταράτσα του σπιτιού και έκανε μικροβιολογικές εξετάσεις κυρίως με  γιατρούς της επαρχίας. Έπειτα προσλήφθηκε σε μια ιδιωτική κλινική (δεν υπάρχει  πια, στη  Συγγρού ήταν). Παράλληλα γέννησε και μεγάλωσε τρία παιδιά,  εμένα, τη  Λένα και την Έφη.

Έχει γράψει  ποίημα για τις δυο βάρδιες της:

Οι δύο βάρδιες

Είν’ η ζωή σου εναλλαγή σε δυο οχτάωρα·
κάθε πρωί στο εργαστήριο
μέσα στην άσπρη σου ποδιά, μέσ’ το βενζόλιο και τον αιθέρα.
Δουλειά κι αγώνας και μοναδική σου καταξίωση
έτσι που στάθηκες ορθή μπροστά στον πάγκο σου
και στ ‘ανοιχτό βιβλίο.

Το μεσημέρι αλλάζεις σκηνικό:
φοράς τη ρόμπα του σπιτιού κι αρχίζεις
κι από που να πιάσεις;
Πρέπει να βρούνε φαγητό, σαν θα ’ρθουνε
κι ένα χαμόγελό σου να τους περιμένει.

Το εξηνταεννιά σου το ’χαν πει και στην Ασφάλεια:
– Και τι μας νοιάζει εμάς, το Κράτος δηλαδή,
αν για το γούστο ή το κόμμα σου
σκάρωσες ένα τσούρμο κουκουέδες;
Και για την «δράση» σου γυρεύεις αναγνώριση;
«Κοινωνική Αποστολή», μας λες, «Κοινωνική Ευθύνη».
Δικιά σου η απόφαση και η ευθύνη!

Με τον πατέρα μου. Στον γάμο τους και στην τελευταία επέτειό τους το 2011

Μετά την πτώση της δικτατορίας επαναπροσλήφθηκε στο Αρεταίειο. Έκανε διδακτορικό, έφτασε αναπληρώτρια καθηγήτρια στην Ιατρική, και εξέδωσε τρεις συλλογές ποιημάτων: «Του Έρωτα και του Αγώνα» (1986), «Με την Άμπωτη» (1989),
«Εφεδρείες» (1994).

Από αυτή τη συλλογή, ένα  ποίημα αφιερωμένο στον  πατέρα μου

Αργοσβήνει το καλοκαίρι…

Αργοσβήνει το καλοκαίρι στην Αίγινα…
κι η ζέστα του ήλιου
συμπυκνώθηκε στη ρόγα του σταφυλιού,
στη γλύκα του σύκου,
στο χρώμα των φιστικιών.
σ΄ όλες τις αποχρώσεις του κόκκινου,
και στα μάτια σου…
Τώρα που καταλάγιασε το πλάνταγμα της ζωής,
είναι σαν τη θάλασσα του Σεπτέμβρη,
μετά τα μελτέμια…

Αργοσβήνει το καλοκαίρι στην Αίγινα…
Φυλακίζω τον ήλιο μέσα στις γυάλες με το γλυκό,
μέσ’ στο βαρέλι την αψάδα του μούστου,
πιάνομαι στα χέρια σου κι απαγγιάζω.
Είναι βαρύς ο χειμώνας που έρχεται…

Πριν από 70 χρόνια, στις 12 Οκτωβρίου 1955, επέτειο ξεχασμένη της απελευθέρωσης της Αθήνας, σε πολιτικό κλίμα βαρύ μετά τα σεπτεμβριανά και εξεγερσιακό εξαιτίας του Κυπριακού, η μητέρα μου με μια συμφοιτήτριά της, μέλη της παράνομης ΕΠΟΝ, πέταξαν προκηρύξεις στο κέντρο της Αθήνας. Σύλληψη, Μπουμπουλίνας, προφυλάκιση στις φυλακές Αβέρωφ, παραπομπή σε δίκη με τον 509. Ευτυχώς, ίσως επειδή η δίκη έγινε σε προεκλογική περίοδο, η μητέρα μου απηλλάγη λόγω αμφιβολιών (ήταν οι εκλογές του Φεβρουαρίου 1956, στις οποίες η ΕΔΑ είχε συνεργαστεί με τα κεντρώα και φιλελεύθερα κόμματα στην Δημοκρατική Ένωση, που πρώτευσε σε ψήφους αλλά υστέρησε σε έδρες λόγω του ιδιόρρυθμου, ‘τριφασικού’, εκλογικού συστήματος). Έτσι, από την περιπέτεια έμεινε η τρίμηνη προφυλάκιση και βέβαια το ισόβιο φακέλωμα -που έμελλε αργότερα να οδηγήσει στην απόλυση επί δικτατορίας.

Στη δεύτερη συλλογή της έχει ποιήματα που έγραψε γι’ αυτή την περιπέτεια:

Η επέτειος

Κανείς δε θυμότανε την επέτειο!
Η μέρα ξημέρωνε θλιβερή
κι η βροχή του Οκτώβρη μαστίγωνε τους διαβάτες.

Η Ρόζα θυμόταν.
Ήταν η μεγάλη μας και θυμόταν.
Πρέπει να μάθουν, μας είπε,
να θυμηθούν!

Το βράδυ γέμισαν προκηρύξεις οι δρόμοι
κι οι τοίχοι μ’ αναστημένα συνθήματα:
12 ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ
ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ
ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑΤΟ
ΕΠΟΝ

Δεν μας άφησαν να γυρίσουμε σπίτι μας.
Ήταν και “κάποιοι” που θυμόντουσαν
και περίμεναν…

 

Η σύλληψη

Η πόλη βουβή
μας ρούφηξε μέσα της
και τώρα κοιμάται
και μας χωνεύει
ανυποψίαστη…

Είμαι στο βάθος του πηγαδιού
κι έχω κρεμάσει την αντοχή μου απ’ το φεγγίτη.
Περιμένω ν’ ανοίξει
κι ας έρθει το τέλος μου…

 

Η ανάκριση

Ο “διάλογος” ίδιος
όλες τις νύχτες,
ώς το πρωί:

Ποιος;
Εγώ.
Με ποιους;
Μόνη μου.
Γιατί;
Για να μην ξεχνάμε!

Αλλά, για να τα λέμε όλα, ποιήματα έγραφε από μικρή η μητέρα μου. Όταν γνωρίστηκαν με τον πατέρα μου, εκείνος έγραψε στο ημερολόγιό του «Μια μέρα σταθμός. Γνώρισα μια κοπέλα που μου κάνει. Τη λένε Κική. Μάτια που δεν τα ξεχνάς εύκολα. Γράφει ποιήματα και θέλει να σπουδάσει χημικός. (Πιστεύω στον κεραυνοβόλο έρωτα!)».

Κάποια ανέκδοτα νεανικά της ποιήματα, σε παραδοσιακό στίχο:

Νοσταλγίες… 

Πώς θέλω απόψε, λιμανάκι, που πονώ
να σε ξανάβλεπα για λίγο στ’ όνειρό μου,
ίσως τ’ απέραντο σου πλάνο γαλανό
να μου γιατρέψει αυτό τον πόνο τον πικρό μου…

Απόψε η νύχτα είναι τόσο σκοτεινή
πουν’ οι βραδιές σου, που τ’ ολόγιομο φεγγάρι
γάντζωνε πάνω στης βαρκούλας το πανί
και στα νερά καθρεφτιζότανε με χάρη…

Αχ, να μπορούσα απ το κορμί ν’ απαλλαχτώ
κοντά σου γλάρος νοσταλγός για να πετάξω,
πάνω στα βράχια σου λιγάκι να σταθώ
και σα βαρκούλα στ ακρογιάλι σου ν’ αράξω!

Πώς θέλω νάρθω κάποια φεγγαροβραδιά
μέσα στα φώτα να σε δω ξανά λουσμένο,
ν ακούσω στη σιωπή, στην ευωδιά
κάποιο ψαράδικο τραγούδι βραχνιασμένο!

Ξανά το πέταγμα του γλάρου για να ιδώ
και τις βαρκούλες σου που είναι στ’ ακρογιάλι,
μακρι’ από σένανε σα λούλουδο μαδώ,
ξεριζωμένο, π’ αργοσβήνει στ’ ακρογιάλι.

Μα θάρθει κάποτε μια μέρα φωτεινή,
γλυκό λιμάνι να βρεθώ στην αγκαλιά σου
τη θάλασσα σου να χαρώ τη γαλανή
και για ν’ αράξω στη ζεστή ακρογιαλιά σου…

Γραμμένο το 1948, στα δεκατέσσερα χρόνια της.

Και ένα του 1952 για τη Σουβάλα

ΣΟΥΒΑΛΑ ΙΙ

Λίγα σπίτια ασπροντυμένα, δυο φτωχά καφενεδάκια
Και μια θάλασσα πλατειά,
Τρεις βαρκούλες αραγμένες, κι ένα δύο καΐκάκια,
Με νησιώτικη αρχοντιά.

Μόλοι, βράχια φυτρωμένα σε γελούμενο ακρογιάλι
Δείλι μάγο, ροδαλό,
Κυματάκι φορτωμένο μυρωμένο μαϊστράλι,
Ν’ αργοσβήνει στο γιαλό…

Μια παρέα από πεύκα με δρομάκια ισκιωμένα
Μια εκκλησούλα μακρινή
Και βαρκάδα με φεγγάρι στα νερά τα λιμνασμένα
Σε μια βάρκα με πανί.

Να τα’ ωραίο χωριουδάκι που μεσ’ στην καρδιά έχω κλείσει,
– θύμημα τόσο νωπό-
γιατί πέρα στ’ ακρογιάλι, στα πευκάκια, στο ξωκλήσι,
βρήκα κείνον π’ αγαπώ…

Κι ένα ακόμα ποίημα από τις Εφεδρείες, η Φασονίστρια

Αργότερα!
Βιάζομαι!
Να τελειώσω!
Περίμενε!

Τέσσερις λέξεις μαζί
ή δυο-δυο
ή μια μόνη της…

Τις γαζώνω με τις κλωστές στα υφάσματα,
στα πουκάμισα μάρκες τις ράβω.
Τις κρεμάω στα μπράτσα του γιου μου
σα μ’ αγκαλιάζουν…
Του μωρού μου την κούνια στολίζω,
τις βάζω δίπλα στα μαξιλάρια με τα παιγνίδια του…

Κι είναι οι πρώτες λεξούλες που συλλαβίζει:
Αργό-τερα, βιά-ζομαι, να τελειώ-σω, περί-μενε…

Και οι Ντουλάπες, πάλι από τις Εφεδρείες

Οι ντουλάπες

Δεν προλάβαινα να μαζεύω τα ρούχα τους
που μικραίνανε…
Μεγαλώναμε το σπίτι για να χωρέσουν,
μεγαλώναμε τις ντουλάπες,
να χωρέσουν τα ρούχα τους,
τις καρδιές μας,
να χωρέσει η αγάπη μας.
Και τώρα,το σπίτι δείχνει θεόρατο!
Αδειάζουν ξανά τα δωμάτια,
αδειάζουν τα χέρια μας…
Και μόνο οι ντουλάπες,
γεμάτες ασφυκτικά,
μένουν μαζί μας.

Από την πρώτη της συλλογή, ένα ποίημα αφιερωμένο στην επιστήθια φίλη και συντρόφισσά της Βούλα Μανή

Ανοίγεις τα χέρια σου
Και ξεδιπλώνονται τα πανώ της Ειρήνης!
Κινάει μαζί σου η πορεία
Κι εμείς στοιχιζόμαστε πίσω σου.
Όπου κάνεις φωλιά
Μαζευόμαστε γύρω σου σαν κλωσσόπουλα!
Ακουμπάω κι εγώ κουρασμένη στον ώμο σου
Και συ βρίσκεις καιρό να μ αφουγκραστείς.

Όταν θα στήσουν τα αγάλματα στις πλατείες μας,
Θα σμιλέψουνε τη μορφή σου
Και θ’ αποτυπώσουνε τα μάτια σου
Για τη Μάνα!

Και κλείνω με το ποίημα που μ’ αρέσει περισσότερο, Τα χέρια της μάνας σου, από την πρώτη συλλογή. (Και δίπλα μια φωτογραφία με τον Νικοκύρη σε τρυφερή ηλικία)

Τα χέρια της μάνας σου

Τα χεριά της μάνας σου πριν μάθουν να γράφουνε
μάθαν να πλένουν στη σκάφη
ρούχα χοντρά της δουλειάς·
τέσσερ’ αδέρφια της άφησε, βλέπεις, η μάνα της.

Τα χέρια της μάνας σου δεν μάθανε να χαϊδεύουν
γιατί ποτέ δεν τα χάιδεψαν,
μα ξέρουνε να ζυμώνουν ατέλειωτες σκάφες αλεύρι.
Αν στρώσεις κάτω τα χιλιάδες ψωμιά
θα γίνουν δρόμοι με άσπρες, στρογγυλές πλάκες
που θα διασχίζουν όλη τη γη.

Τα χέρια της μάνας σου γίναν κουτάλια να σε χορτάσουν,
γίναν κουπιά που λάμνουν στη θάλασσα
να σε βρουν, όπου πας.

Τα χέρια της μάνας σου μάκρυναν,
κουβαλώντας ασήκωτα δέματα
στο σχολειό, στη δουλειά σου, στη φυλακή.

Τα χέρια της μάνας σου κολλούσαν στη σίτα της φυλακής
και λιώναν το σύρμα για να σ’αγγίξουν

Η μητέρα μου μάς  διαβάζει ανελλιπώς κάθε μέρα και μάλιστα στέλνει το άρθρο σε μια λίστα φίλων της, αφού -εννοείται- πρώτα το διορθώσει προσθέτοντας τους τόνους που έχω ξεχάσει. Γι’ αυτό και πότε πότε  γράφω «μαμά, μη  διαβάζεις». (Τα σχόλια δεν τα διαβάζει, εκτός αν σήμερα κάνει εξαίρεση).

Ελπίζω να  έχω αντοχή να συνεχίσω να γράφω για πολλά χρόνια ακόμα, ώστε να συνεχίσει να μας  διαβάζει.

Μαμά, χρόνια πολλά!