Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Ρωμηός του Σουρή, 126 χρόνια μετά

Posted by sarant στο 2 Απρίλιος, 2009


Σήμερα, 2 Απριλίου, έχει τα γενέθλιά του, να το πω έτσι, το μακροβιότερο έμμετρο έντυπο στην ιστορία του ελληνικού Τύπου, ο Ρωμηός του Γεωργίου Σουρή. Ο Ρωμηός έβγαινε συνεχώς από το 1883 έως το 1919, κάθε εβδομάδα και ήταν ολόκληρος γραμμένος σε έμμετρο στίχο, ακόμα και οι διαφημίσεις. Ακόμα και ο ίδιος ο τίτλος, αφού στην πλήρη του μορφή ήταν: Ο Ρωμηός εφημερίς / που την γράφει ο Σουρής.

Ας δούμε την προμετωπίδα του πρώτου τεύχους:

Το πρώτο φύλλο του Ρωμηού

Το πρώτο φύλλο του Ρωμηού

Η εικόνα του μουστακαλή Ρωμηού με το ναργιλέ και την εφημερίδα στην καρέκλα του καφενέ με το λουστράκι πλάι θα μείνει απαράλλαχτη σε όλα τα υπόλοιπα 1500+ τεύχη (τουλάχιστον έτσι θυμάμαι, δεν έχω πρόχειρο ολόκληρο το σώμα των εφημερίδων). Όπως βλέπετε, λείπει ο αριθμός του τεύχους και η ημερομηνία. Μάλλον ξεχάστηκαν. Στο δεύτερο τεύχος ο Σουρής προσθέτει ημερομηνία και αριθμό τεύχους αλλά όχι έμμετρο, μια σπανιότατη εξαίρεση. Στο τρίτο τεύχος γίνεται έμμετρη και η ημερομηνία, ενώ στο τέταρτο και ο αριθμός τεύχους (Στο τέσσερα εφθάσαμε / κι ακόμα δεν τα χάσαμε) που θα διατηρηθούν έτσι σε όλα τα επόμενα τεύχη, αναγκάζοντας τον Σουρή σε ακροβασίες για να βρει ρίμα για τους διάφορους αριθμούς. Αργότερα έγιναν και οι τίτλοι των επιμέρους άρθρων έμμετροι.

Στην πρώτη σελίδα του πρώτου τεύχους ο αναγνώστης μπορούσε να διαβάσει τις «προγραμματικές θέσεις» του Σουρή, που εξηγούσε, έμμετρα βέβαια, γιατί βγάζει την εφημερίδα:

Εμπρός

Εμπρός λοιπόν, ας βγάλομε κι εμείς εφημερίδα,
αφού καμιά δεν ξέρουμε καλύτερη δουλειά•
αβάντι να λυσσάξομε κι εμείς για την πατρίδα,
προτού να μας λυσσάξουνε του κόσμου τα σκυλιά.

Αν μια φορά τουλάχιστον καλαμαράς δεν γίνεις,
του πατριώτη τ’ όνομα ποτέ δεν θα τ’ ακούσεις•
πρέπει και συ τη γνώμη σου για κάθε τι να δίνεις,
και μία πέννα να βαστάς κι ας είσαι και Μπουρδούσης.

Χαρτί ευρίσκεται πολύ και άφθονο μελάνι,
με μια πεντάρα μοναχά σου δίνουν πέννες τρεις•
λοιπόν τι άλλο θέλουμε; … αυτό και μόνο φθάνει,
κι ας έχει δόξα ο Θεός κι η φίλη μας πατρίς.

Τι διάβολο θα γράψουμε, για τούτο δεν μας νοιάζει•
φθάνει να πιω ένα καφέ, να πιω κι ένα τσιγάρο,
κι ιδέες το κεφάλι μου αμέσως κατεβάζει,
κι αμέσως τον κατήφορο εις το χαρτί θα πάρω.

Τι θα γραφεί μες στο Ρωμηό καθόλου δεν με μέλει…
κάθε Ρωμηός που ξαπλωθεί ολίγο στη λιακάδα,
από ιδέες υψηλές ευρίσκει όσες θέλει…
για γνώσεις άλλο τίποτε εδώ εις την Ελλάδα.

Θα είμαι δημοκρατικός κατά τας περιστάσεις
μα θα ‘μαι και βασιλικός, θα είμαι ό,τι θέλω•
θε να γυρεύω κάποτε κι εγώ επαναστάσεις,
αλλ’ όμως και στους βασιλείς θα βγάζω το καπέλο.

Αφού ποτέ λογαριασμό στο κράτος δεν θα δίνω,
γιατί κι εγώ το κέφι μου σαν άλλους να μην κάνω;
Ρωμηός δεν είμαι; ε! λοιπόν θα γίνω ό,τι γίνω,
και βασιλιά στο γούστο μου κανένα δεν θα βάνω.

Πάντα με στίχους θα μιλώ μες στων Ρωμηών τη σφαίρα,
κι ούτε κανένα Έλληνα ποτέ θα χαιρετώ,
εάν με στίχους δεν μου πει κι αυτή την καλημέρα…
εις όλες τις ιδέες μου το μέτρο θα κρατώ.

Κι ίσως οι στίχοι πιο αργά της μόδας καταντήσουν,
και ίσως οι Πανέλληνες φυτρώσουν στιχουργοί,
και τίποτε παράξενο με στίχους να μιλήσουν
κι ο βασιλεύς κι οι βουλευταί και οι Πρωθυπουργοί.

Θα είναι αριστούργημα… ψυχή μου στα Πατήσια!
λοιπόν στους στίχους πέσετε γυναίκες, άνδρες, όλοι•
κι έτσι με στίχων τάγματα πιστεύω ολοΐσια
να πάμε καβαλάρηδες στην ξακουσμένη Πόλη.

Μερικές διευκρινίσεις:

Ο Μπουρδούσης που αναφέρεται στο ποίημα ήταν διάσημος ζητιάνος, τύπος της Αθήνας. Πέθανε λίγο αργότερα, και ο Σουρής έγραψε σχετικά, στο τρίτο τεύχος του Ρωμηού για «των δρόμων τον ξυπόλητο ιππότη». Θα τα δούμε όλα αυτά εν καιρώ.

Η έκφραση «ψυχή μου στα Πατήσια!» ήταν παροιμιακή -δηλώνει το αποκορύφωμα της ανέμελης καλοπέρασης, απόηχος μιας εποχής όπου οι Αθηναίοι πήγαιναν για πικ-νικ και εκδρομές στα κατάφυτα Πατήσια για να ξεσκάσουν.

Εκσυγχρόνισα την ορθογραφία, αν και διατήρησα, τιμής ένεκεν, τον τύπο «Ρωμηός».

Αυτό ήταν το πρώτο τεύχος. Γύρω στο εικοστό τεύχος, ο Ρωμηός διέκοψε την έκδοσή του για πολλούς μήνες, για να δώσει ο Σουρής πτυχιακές εξετάσεις στη Νομική. Ευτυχώς για όλους μας, απερρίφθη μετά πολλών επαίνων κι έτσι ο Ρωμηός συνέχισε να εκδίδεται για άλλα 35 χρόνια.

Ο Σουρής έμελλε να τηρήσει απαρέγκλιτα σχεδόν τις προγραμματικές του δηλώσεις: στα 35 χρόνια που θα έβγαζε την εφημερίδα οι πολιτικές θέσεις του θα αλλάζουν ανάλογα με το κλίμα’ για παράδειγμα, έχει γράψει άφθονους εγκωμιαστικούς στίχους για τον βασιλιά αλλά και την πιο αιχμηρή αντιμοναρχική σάτιρα.

Την ημερομηνία έκδοσης του πρώτου τεύχους του Ρωμηού, 2 Απριλίου, την συμπεραίνουμε και από ένα άλλο ποίημα που δημοσιεύεται στο ίδιο τεύχος, την Πρωταπριλιά. Ένα απόσπασμα:

Εχθές που ήταν Πρωταπριλιά,
αποφασίσαν κι οι Τραπεζίτες,
να μη φτωχαίνουν τον κόσμο πλια,
και ούτε να ‘χουν κρυφούς μεσίτες•
κι απ’ τα καλά των και τους παράδες
να πάρουν μέρος κι οι φουκαράδες.

Ολόκληρο το ποίημα, στον ιστότοπό μου, όπου μπορείτε επίσης να δείτε κάποιο άλλο υλικό από τον Ρωμηό.

Κλείνω, αφιερώνοντας το σημερινό σημείωμα στη μνήμη του παππού μου, Νίκου Σαραντάκου ή Άχθου Αρούρη, που αγαπούσε τον Σουρή και μας μετέδωσε αυτή την αγάπη. Όταν κυκλοφόρησε το 1970 περίπου η φωτογραφική ανατύπωση των 7 τόμων του Ρωμηού (και εξαντλήθηκε, δείγμα της αγάπης του κοινού, πενήντα χρόνια μετά τον θάνατο του Σουρή), ο πατέρας μου έκανε δώρο μια σειρά στον παππού, ο οποίος είχε αποδελτιώσει τα αντιμοναρχικά αποσπάσματα (έγραψε κι ένα άρθρο στην Αυγή το 1974 τις παραμονές του δημοψηφίσματος). Έχω ψηφιοποιήσει ένα μικρό κομμάτι των τευχών, αλλά άκουσα ότι η Κοσμόπολις του πανεπιστημίου Πατρών έχει βάλει το έργο στα σκαριά.

Advertisements

10 Σχόλια to “Ο Ρωμηός του Σουρή, 126 χρόνια μετά”

  1. Άν ταιριάζει ένα και μοναδικό επίθετο στο Σουρή, νομίζω πως αυτό είναι «δαιμόνιος». Διάολος σκέτος ήταν ο μπαγάσας!

  2. ppan said

    πολύ ωραίο νίκο σαραντάκο, ακόμη μια φορά!

  3. aris53m said

    Ο

    …Γεώργιος Σουρής Κυθήριος και Χιώτης
    Απορριφθείς φιλόλογος και του σταυρού ιππότης…

    είναι (κατ’ εμέ πάντα) ο μεγαλύτερος ποιητής του είδους
    τις τελευταίες εκατονταετίες.

    Διαβάζοντας το άρθρο σου μου ήρθε ο πλέον επίκαιρο ποίημα στο μυαλό

    Αθήνα ξέρεις τι θα πει πουλάκι μου Αθήνα;
    Απόπατος απέραντος εν μέσω αποπάτων
    Τραμπουκαριό μαχαίρωμα χοροί ω παίδες πείνα
    Και άσμα καθημερινών γαϊδουρινών ασμάτων
    Νοθείας και καλπουζανιάς η πρώτη επιστήμη
    Λημέρι κάθε κλεφτουριάς των ψοφιμιών ψοφίμι.

    Πόσο επίκαιρο ακόμα κι αν γράφτηκε πριν από 130 χρόνια.

  4. sarant said

    Αγαπητέ, καλώς ήρθατε! Μήπως έχετε στοιχεία πού δημοσιεύτηκαν οι παραπάνω στίχοι;

  5. Το έτος 1982 η εταιρία δίσκων ¨ΕΜΙ¨ κυκλοφόρησε τον δίσκο
    ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΟΥΡΗΣ ¨ΑΦΙΕΡΩΜΑ¨ με τον Χάρρυ Κλυνν και μουσική
    Τάκη Μπουγά. Από το δίσκο μεταφέρω στίχους του ποιήματος
    ¨Ελλάδα¨ :Κ’είδα μπρος μου μια γελάδα,
    που την έλεγαν Ελλάδα,
    μες στα μάτια με κοιτά,
    μα και γω της είπα αυτά.
    Σε γνωρίζω κακομοίρα,
    που μουγκρίζεις και πεινάς
    κι έχεις καταντήσει στείρα
    και μοσχάρι δε γεννάς.
    Σε γνωρίζω τώρα πάλι,
    από τούτο σου το χάλι
    και απο τούτα τα μαστάρια,
    που γενίκαν κρεμαστάρια.
    Κ’είδα μπρος μου μια γελάδα
    που την έλεγαν Ελλάδα,
    μεσ’στα μάτια με κοιτά,
    μα και γω της είπα αυτά.
    Σε γνωρίζω,που για σένα
    κόβουν-ράβουν ολο ένα
    κ’ετοιμάζεται με φούρια,
    κάποια δίαιτα καινούργια,
    μήπως ξανακάνεις γάλα,
    μα δε βγάζεις ούτε στάλα.

  6. Μαρία said

    Νίκο, η στροφή που δίνει ο Άρης είναι η 4η απ’ το ποίημα Αθήνα που ανθολογεί ο Περάνθης και δίνει τη χρονολογία Ιανουάριος 1883. Μάλλον απ’ το Ρωμιό.

  7. sarant said

    Κύριε Βασίλη, ευχαριστώ!

    Μαρία, αν είναι Ιαν. 1883 είναι από άλλο έντυπο. Τότε δεν υπήρχε Ρωμηός.
    Πράγματι, είναι από το εξαιρετικό Μη Χάνεσαι:
    http://xantho.lis.upatras.gr/test2.php?art=6238

  8. […] https://sarantakos.wordpress.com/2009/04/02/rwmhos126/ Tweet […]

  9. […] 30 ετών έβγαλε το πρώτο φύλλο της εφημερίδας του, [1] που ο Γεώργιος Δροσίνης τη βάφτισε «Ρωμηός», που […]

  10. […] 30 ετών έβγαλε το πρώτο φύλλο της εφημερίδας του, [1] που ο Γεώργιος Δροσίνης τη βάφτισε «Ρωμηός», που ήταν […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: