Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το πόθεν έσχες και η παξιμάδα

Posted by sarant στο 19 Αυγούστου, 2011


Διαβάζω στις εφημερίδες ότι αποφασίστηκε να μην ισχύσει έως το τέλος του 2013 το «πόθεν έσχες» για την αγορά και την ανέγερση κατοικίας. Δεν ξέρω αν όντως εφαρμοζόταν αυτή η διάταξη ούτε ποια είναι τα προσδοκώμενα οφέλη από την κατάργησή της, αλλά μου φαίνεται αντιφατικό να αναγγέλλεται τώρα, τη στιγμή που έχει εξαπολυθεί πρωτοφανής (και επανειλημμένη) φοροεπιδρομή που θερίζει όσους δεν μπορούν να την αποφύγουν. Τέλος πάντων, εδώ δεν αναλύουμε την οικονομική πολιτική, μολονότι δεν θα έχω αντίρρηση αν θελήσετε να σχολιάσετε την απόφαση αυτή. Όμως, η αναφορά στο πόθεν έσχες μού θύμισε ένα παμπάλαιο άρθρο εφημερίδας, που το είχα φυλάξει στο (ηλε)συρτάρι μου -αν ήταν σε χαρτί θα είχε κιτρινίσει, μια και είναι του 1924, αλλά το έχω σκαναρισμένο. Πρόκειται για απόσπασμα από χρονογράφημα στην εφημερίδα Έθνος, γραμμένο από τον Άγγελο Τανάγρα, γνωστό λόγιο της εποχής που είχε ασχοληθεί και με τον πνευματισμό, χρονογράφημα ακριβώς με τίτλο «Πόθεν έσχες». Ο Τανάγρας φαντάζεται έναν ελεγκτή του πόθεν έσχες να λέει:

Κύριε τάδε, είσαι δημόσιος υπάλληλος ή αξιωματικός ή τέλος πάντων γνωστής περιουσίας άνθρωπος με τόσον εισόδημα το μήνα… Πού το ηύρες λοιπόν το αυτοκίνητον, την έπαυλιν εις το Γαλάτσι, το τρίπατον σπίτι εις την οδόν Αχαρνών, τις χιλιάδες που χάνεις απαθέστατα εις την χαρτοπαικτικήν λέσχην του Ακταίου, τα διαμαντικά που χαρίζεις εις την ερίτιμόν σου δέσποιναν ή την τάδε υψηλοτάκουνον και τακερόφθαλμον παξιμάδαν;

Τρία σημεία έχουν κατά τη γνώμη μου ενδιαφέρον στο απόσπασμα. Πρώτον, τα πράγματα που στοιχειοθετούσανε προκλητικό πλούτο το 1924 -σήμερα θα είχαν αλλάξει οι περιοχές και τα αντικείμενα. Δεύτερον, το επίθετο «τακερόφθαλμος». Είναι αυτή που έχει τακερούς οφθαλμούς, γεμάτους πάθος και ερωτική φλόγα δηλαδή -η λέξη είναι αρχαία. Και τρίτον, η παξιμάδα.

Όπως λένε τα παλιά λεξικά (τα νεότερα δεν την έχουν) και όπως προκύπτει από τα κείμενα, παξιμαδοκλέφτρα ή παξιμάδα ήπαξιμαδώ λεγόταν, στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, η «ελευθεριάζουσα» γυναίκα -χαρακτηρισμός που φτάνει ως την τροτέζα αλλά ίσως δεν περιορίζεται εκεί. (Βέβαια, πρόκειται για λέξη ενός καθαρά αντροκρατούμενου κόσμου, πολύ περισσότερο από σήμερα).

Περιγραφή από άλλο χρονογράφημα άλλης εφημερίδας (Άμυνα, 1920): Επερνούσε μπροστά τους κουνιστή και λυγιστή. Πουκαμισάκι από λεπτό ύφασμα πολύ ντεκολτέ, φούστα μέχρι γονάτων, κάλτσα διαφανής, γοβάκι και τακούνι δώδεκα πόντων. Εκρατούσε στο χέρι το σήμα υπηρεσίας, το τσαντάκι. Αλλά και χωρίς αυτό, ένας με κάποιαν πείραν δεν θα εδυσκολεύετο ν’ ανακαλύψει την ιδιότητά της. Η γυναίκα του πεζοδρομίου διακρίνεται και διά γυμνού οφθαλμού. «Παξιμαδάκια!» την εχαιρέτησε με χαμηλήν, κουρασμένην φωνήν ένας από την παρέα (…).

Ωστόσο, η παξιμάδα δεν ήταν μόνο η τροτέζα, ήταν και η γυναίκα που τη συντηρούσε κάποιος -όπως στο αρχικό μας παράθεμα. Ο αρχικός τύπος είναι «παξιμαδοκλέφτρα», τα άλλα προέκυψαν από σύντμηση του πολυσύλλαβου. Η λέξη είναι σήμερα γνωστή μόνο από το ρεμπέτικο τραγούδι «Ήσουνα ξυπόλητη» που περιέχει το πασίγνωστο δίστιχο «Ήσουνα τι ήσουνα μια παξιμαδοκλέφτρα / τώρα που σε πήρα εγώ γυρεύεις σούρτα φέρτα»

Νομίζω ότι το τραγούδι είναι αδέσποτο, ουσιαστικά συρραφή από μουρμούρικα δίστιχα (του μπαγλαμά), αλλά βέβαια κάποιος συνθέτης θα το έχει περάσει στο όνομά του.

Γιατί όμως παξιμαδοκλέφτρα; Ομολογώ ότι δεν έχω καταλήξει σε πειστική απάντηση και είμαι πρόθυμος να σας ακούσω. Παξιμαδοκλέφτης λέγεται ο άγιος Νικόλαος, νομίζω επειδή η παρατεταμένη νηνεμία ακινητοποιούσε παλιά το πλοίο κι έτσι αργούσε να φτάσει στο λιμάνι και οι ναύτες αναγκάζονταν να εξαντλήσουν τα αποθέματα των τροφών τους -που βέβαια ήταν κυρίως γαλέτες. Ο Ηλίας Πετρόπουλος μάλλον αμήχανα αναφέρεται στο θέμα (στο βιβλίο του Μπουρδέλο): «Οι λέξεις παξιμάδα / παξιμάδω / παξιμαδοκλέφτρα επιζούν, επίσης, στην αργκό του υποκόσμου. Στο παλιό μουρμούρικο τραγούδι ό στίχος ήσουνα […] μια παξιμαδοκλέφτρα δημιουργεί προβλήματα ερμηνείας, αφού δεν φαίνεται καθαρά αν πρόκειται για μια φτωχοπουτάνα -πολύ περισσότερο που υπάρχει η λέξη παξιμαδοκλέφτης, η συνήθως προσαπτόμενη στον άγιο Νικόλαο.»

Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι οι παξιμαδοκλέφτρες ονομάστηκαν έτσι επειδή τις συντηρούσαν άνθρωποι λαϊκοί, όχι ιδιαίτερα πλούσιοι, άρα φτωχικά θα ήταν όσα τους πρόσφεραν: παξιμάδια. Αλλά αυτό είναι μια σκέτη εικασία. Τέλος πάντων, ίσως εσείς έχετε κάποια καλύτερη ιδέα.

Όσο για το πόθεν έσχες, στη συνέχεια του χρονογραφήματος ο Τανάγρας δηλώνει καθαρά πως δεν υπάρχει καμιά περίπτωση να εφαρμοστεί αποτελεσματικά το μέτρο. Αυτό το ξέραμε.

Προσθήκη, Ιούνιος 2012: Όπως βλέπετε και στα σχόλια, η πιθανότερη εκδοχή, που την αναφέρω χωρίς απόλυτη βεβαιότητα στο βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται«, είναι πως οι παξιμαδοκλέφτρες ονομάστηκαν έτσι επειδή (υποτίθεται ότι) καθώς  γυρόφερναν έκλεβαν τα παξιμαδάκια που συνόδευαν τον καφέ των θαμώνων των καφενείων πχ. στην Ομόνοια.

103 Σχόλια to “Το πόθεν έσχες και η παξιμάδα”

  1. R. said

    Στους Άθλιους του Ουγκώ, ο Γιάννης Αγιάννης (Jean Valjean) κλέβει ένα καρβέλι ψωμί και για τον λόγο αυτό φυλακίζεται 19 χρόνια. Δεν απαντά το ερώτημα αλλά βάζει μια βάση για να αναρωτηθούμε την αξία του ψωμιού (μεταφορικά και κυριολεκτικά) κατά τον 19ο αιώνα (αλλά και σήμερα). Κατά περιόδους διευρημένης και εξαντλητικής φτώχειας και ασιτίας, το έλλειμμα από το καθημερινό τραπέζι είναι αξιοσημείωτης αναφοράς. Ο παξιμαδοκλέφτης δημιουργούσε πλεονάζον υστέρημα;

  2. Παξιμάδω, ή φρυγανιά, εκ του φρύττω, συμβλητόν προς το «τακερός»; Ή, και πάλιν, «άρτος δίπυρος», «καπυρόν», λατινιστί «biscoctum», ιταλιστί «biscotto». Παρετυμολογίες, για να παραμείνωμεν στην καυτήν κουζίνα (εξαδέλφη) του θέματός σας.

  3. Θρασύμαχος said

    Φυσικά υπάρχει και το θρυλικό «Αχ Μαρί» http://www.youtube.com/watch?v=fAtMBMorRWM που αρχίζει έτσι «Στο φούρνο του μπαμπά μου γεννήθηκα ένα βράδυ / κοντά σε μια κουλούρα και ένα ΠΑΞΙΜΑΔΙ / και από τότε πλέον εφάνηκε το πράμα / πως θα γεννώ μια μέρα τρανή κυρά μαντάμα»

  4. Θρασύμαχος said

    Συμπληρώνω: στην επιθεώρηση «Μπομπονιέρα» (1928) ολόκληρο νούμερο, το οποίο άλλωστε κατέληγε στο ανωτέρω «Αχ Μαρί», στηριζόταν σε αλλεπάλληλα λογοπαίγνια περί αρτοποιείων και εκδιδομένων, με βάση ακριβώς το δίσημο όρο «παξιμάδα». Αν μπορούσε κανείς να βρει το πλήρες κείμενο, …

  5. Μια άλλη άποψη θέλει τις «παξιμαδοκλέφτρες» να είναι εξαθλιωμένες γυναίκες που από την πείνα αναγκάζονταν να κλέβουν παξιμάδια από τις κηδείες.
    http://www.rembetiko.gr/forums/showthread.php?t=16050&page=2

  6. αλέξης ζήρας said

    Κύριε Σαραντάκο, Νομίζω πως ο κ. Ρ. είναι στη σωστή κατεύθυνση. Δεν υπάρχει μόνο η παξιμαδοκλέφτρα αλλά και ο παξιμαδοκλέφτης, ο φτωχοδιάβολος που έκλεβε πολύ παλαιότερα από τους φούρνους, ακόμα και φρυγανισμένο ψωμί. Το φρυγανισμένο ψωμί ήταν τουλάχιστον ως το μεσοπόλεμο, όπως μου έλεγε ο πατέρας μου, ψωμί δεύτερης κατηγορίας, γιατί προερχόταν από ψωμί που είχε μπαγιατέψει ή μισομουχλιάσει και προφανώς ήταν φθηνότερο, προοριζόμενο για τους φτωχούς. Επομένως το παξιμαδοκλέψιμο ήταν ενέργεια που πρόδιδε πολύ χαμηλή οικονομική (και κοινωνική) κατάσταση. Η παξιμαδοκλέφτρα, κυριολεκτικά, ήταν η χωρίς πόρους, αυτή που δεν μπορούσε να αγοράσει ψωμί και αναγκαζόταν και έκλεβε παξιμάδια για να συντηρηθεί. Πρέπει όμως να προσέξουμε όμως δυο πράγματα: ότι αυτή την κατηγορία την προσάπτουν κάποιοι που είναι ή που θέλουν να δείχνουν ότι δεν ανήκουν στο ίδιο κοινωνικό στρώμα με τους παξιμαδοκλέφτες.Λ.χ., ο Τανάγρας ήταν ανώτατος αξιωματικός του ναυτικού, αν θυμάμαι καλά.Και δεύτερο: ότι οι παξιμάδες, δηλαδή οι φτωχές, ελευθεριάζουσες άλλοτε γυναίκες που ήταν σαν κι εκείνες (ή εκείνες) που έκλεβαν παξιμάδια για να ζήσουν, συνήθως (αν όχι πάντοτε)προέρχονταν από αυτά τα «κάτω» στρώματα της κοινωνίας των πόλεων. Το παξιμαδοκλέφτρα δηλαδή είναι επιτιμητικό και περιφρονητικό : είναι μια γυναίκα ελευθεριάζουσα,φτωχή και χωρίς πολλά ηθικά όρια. Νομίζω ότι η λέξη δεν πρέπει να έχει σχέση με τον `Αγιο Νικόλαο, εκτός και αν υπήρξε κάποιο περιστατικό κλοπής των αποθεμάτων των ναυτικών σε γαλέτες, από κάποια τέτοια γυναίκα. Αλλά μάλλον το βρίσκω λίγο τραβηγμένο αυτό.

  7. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια.

    5: Τώρα που το είπες, θυμήθηκα πως κι εγώ την έχω συναντήσει αυτή την εκδοχή.
    6: Ναι, το πλησιάσαμε. Και έχετε απόλυτο δίκιο ότι τον χαρακτηρισμό «παξιμαδοκλέφτρα» τον χρησιμοποιούσε κυρίως η χρυσή νεολαία της εποχής, οι εύποροι νέοι. Σε κάποιο άλλο σχόλιο αποκαλούν «παξιμαδάκι» μια κοπέλα που περνάει, και επειδή είναι πολύ μελαχρινή άλλος προσθέτει «ναι, αλλά από μαύρο αλεύρι».

    4: Υπήρχε και επιθεώρηση με τίτλο Ίρμα η παξιμαδοκλέφτρα και άλλη Παξιμάδα πολυτελείας. Επίσης, ο Καρυωτάκης, στο σατιρικό περιοδικό που έβγαζε, το είχε σατιρικά μεταφράσει σε: διπυριτοκλέπτρια. Κι ο Σεφέρης σε μια σημείωση στις Μέρες λέει πως τον πλησίασε στο δρόμο, στο Λονδίνο νομίζω, μια παξιμάδα.

  8. Χρηστος Κ. said

    http://parallhlografos.wordpress.com/2011/08/18/%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CE%B3%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1/

  9. LandS said

    Τα εγγλέζικα tart και crumpet, που χρησιμοποιούνται παρόμοια με το παξιμάδω, έχουν σχέση;

  10. grsail said

    Άσχετο βέβαια, αλλά φαντάστηκα ότι ίσως σ’ ενδιαφέρει:

    http://www.badarts.gr/2011/08/%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b1%cf%80%cf%8e%ce%bb%ce%b5%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%bd%ce%bf%ce%bc%ce%af%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%ce%bf%cf%81/

  11. sarant said

    Πράγματι ενδιαφέρον και όπως φαίνεται θα έχει και συνέχεια.

  12. λατρεμένο ᾆσμα.

  13. Κορνήλιε, το «ᾆ» στο ᾆσμα θα είναι σίγουρα το αγαπημένο σου φωνήεν ε; Τρία ολόκληρα πνεύματα μαζί! 🙂

    Γεια σε όλους! Επέστρεψα Αθήνα μετά από κοντά 20ήμερες διακοπούλες (όπου πέρασα καταπληκτικά, και το ίδιο εύχομαι και εσείς! 🙂 ) και ακόμα προσπαθώ να μαζέψω τα κομμάτια μου!

    Τα παξιμάδια πάντως, προβλέπω να γίνονται πολύ επίκαιρα τα χρόνια που έρχονται, και το φρέσκο ψωμί μάλλον για είδος πολυτελείας το βλέπω!

    Άντε, καλησπέρες σε όλους, και καλώς βρεθήκαμε πάλι! Θα κάνω αισθητή την παρουσία μου και πάλι, το υπόσχομαι! 🙂

  14. Ἤσουνα μιὰ μαλλιαρὴ καὶ διάβαζες Δελμοῦζο
    τώρα ποὺ σὲ πῆρα ἐγὼ προπερισπᾷς τὸ οὖζο.

    Ἤσουν ῥεπόρτερ τοῦ Καπνᾶ στὴν κόκκινη ἐξορία
    τώρα ποὺ σὲ πἦρα ἐγὼ μοῦ βάζεις καὶ βαρεῖα.

    Ἤσουν τῆς δημοτικῆς κι ὥξυνες τὸν Τιτᾶνα
    τώρα ποὺ σὲ πῆρα ἐγὼ δασύνεις τὴν Ἁβάνα.

    Ἤσουν φραγκοχιώτισσα καὶ ἔγραφες στὰ γκρῆκλις
    τώρα ποὺ σὲ πήρα ἐγὼ φωνάζεις ὧ Περίκλεις.

  15. Mindkaiser said

    @14

    Αριστούργημα!

  16. sarant said

    Στέλιο, καλώς επανήλθες -βλέπεις μάλιστα ότι παρακίνησες τον Κορνήλιο να γράψει αυτο το εξαιρετικό άζμα!

  17. νέο kid στο block said

    Ήσουνα ναυτόπαις τις στου Νέλσονα τη σκούνα
    τώρα που σε πήρα εγώ, γυρεύεις και μαούνα

    Ήσουνα στο Βούπερταλ κι έτρωγες βουρστ με κάρυ
    τώρα που σε πήρα εγώ του Ακυίσγρανου καμάρι

    Ήσουνα με χλαμύδα μωβ και διάβαζες Ιχώρ
    τώρα που σε πήρα εγώ, φλερτάρεις την Ιμόρ

    Ήσουνα μέτριος στιχουργός και μονοτονιστής
    τώρα που σε πήρα εγώ τρανός λατινιστής

    Ήσουνα ημιάγριος και με τους Ινδιάνους
    τώρα που σε πήρα εγώ ,γυρεύεις Τσαλδεάνους

    Ήσουνα σκαφτιάς στη γης κι έψαχνες για διαμάντι
    τώρα που σε πήρα εγώ μου λες Παπαδιαμάντη

    Ήσουνα φαγανούτσικος κι έμοιαζες των Τατάρων
    τώρα που σε πήρα εγώ μονάχα στέικ Ταρτάρων

    Ήσουν αξιαγάπητος και ένα απομένει
    τώρα που σε πήρα εγώ στο και…περισπωμένη! (…και στην ούγια διπλοπενιά 🙂 )

  18. ΤΑΚ said

    Καλησπέρα σε όλες/ους.
    Νίκο, γιατί υποθέτεις ότι ο ‘αρχικός τύπος είναι “παξιμαδοκλέφτρα”, τα άλλα προέκυψαν από σύντμηση του πολυσύλλαβου’; Είναι παλιότερο το «παξιμαδοκλέφτρα» από το «παξιμάδα»;
    Η ενδιαφέρουσα επισήμανση του LandS στο 6 για τα αγγλικά tart-crumpet με παρόμοιες σημασίες με βάζει σε σκέψεις…
    Η «παξιμάδα», η τραγανή, που την «τρώει», τη «ροκανίζει» κάποιος καμία σχέση δε χρειάζεται να έχει με την «παξιμαδοκλέφτρα» για να έχει σεξουαλικές συνδηλώσεις και να δηλώνει την αγαπητικιά (όπως στο κείμενο του Τανάγρα) που για τα ήθη της εποχής είναι αναγκαστικά ελευθεριάζουσα.
    Την ταύτιση παξιμαδοκλέφτρα = παξιμάδα την κάνουν κι άλλοι εκτός από τον Πετρόπουλο;

  19. Νέος Τιπούκειτος said

    @9: LandS, στο λεξικό μου βρίσκω ότι το tart προέρχεται μάλλον από σύντμηση του sweetheart και όχι από την τάρτα. Όσο για το crumpet, μάλλον αναπαράγει τη γνωστή τάση της σεξουαλικής γαστρονομίας να παρομοιάζει την επιθυμητή γυναίκα με λιχουδιά (πβ τα δικά μας κόμματος, φραντζολάκι, λουκουμάκι κτλ.). Ίσως η σεξουαλική σημασία του crumpet να υποβοηθήθηκε από το ομοιοτέλευτο strumpet.

  20. Νέος Τιπούκειτος said

    @19: Τώρα βλέπω ότι παρόμοιο σχόλιο έκανε ο ΤΑΚ στο #18.

  21. ΤΑΚ said

    Καλησπέρα, Τιπού.

    Για την ετυμολογία του tart στα αγγλικά υπάρχουν, όπως διαβάζω, δύο προτάσεις (και ομολογώ ότι αυτή της σύντμησης από το sweetheart φωνητικά μου φαίνεται λιγότερο πιθανή):

    tart
    «prostitute,» 1887, from earlier use as a term of endearment to a girl or woman (1864), sometimes said to be a shortening of sweetheart. But another theory traces it to jam-tart (see tart (n.1)), which was British slang early 19c. for «attractive woman.» To tart (something) up is from 1938.

    Πηγή: «tart.» Online Etymology Dictionary. Douglas Harper, Historian. 19 Aug. 2011. .

    Νομίζω ότι και εδώ, όπως σωστά τα λες για το crumpet, που όμως είναι νεότερο με αυτή τη σημασία (δες στο ίδιο ), έχουμε την ίδια τάση της «σεξουαλικής γαστρονομίας» που μπορεί να έχουμε και στην παξιμάδα (λέω εγώ).

  22. Αυτό το sweethart>tart μου θυμίζει λίγο την κόκνεϊ αργκό. Βλέπω ότι και οι χρονολογίες κάπως ταιριάζουν.
    Σκέφτηκα και ένα συσχετισμό με τον Αϊ-Νικόλα ως προστάτη των ναυτικών, κλασικών πελατών των παξιμαδοκλεφτρών (ών ών ών), αλλά δεν το βρίσκω πιθανό τελικά.

  23. sarant said

    18: Τάσο, βάζεις δυο ζητήματα, αν κατάλαβα καλά, πρώτον αν η παξιμάδα ταυτίζεται με την παξιμαδοκλέφτρα και δεύτερο (αν ναι) ποιος τύπος είναι παλιότερος.

    Για το πρώτο, είμαι βέβαιος πως ναι. Και σε λεξικά βρίσκω την ταύτιση, αλλά και σε κείμενα, π.χ. ο Σακελλαριάδης, ο φίλος του Καρυωτάκη, σε άρθρο όπου γίνεται αναφορά στις παξιμαδοκλέφτρες υποσημειώνει: «τις ελευθεριάζουσες γυναίκες, τις λεγόμενες τότε και παξιμάδες ή παξιμαδό». Και σε εφημερίδες, π.χ. ένα απόσπασμα ότι (τάχα) η λέξη «παξιμαδοκλέφτρα ή παξιμάδα» έγινε γνωστή στο Παρίσι.

    Τώρα, για το ποιος είναι παλιότερος τύπος, 99,9% είναι η παξιμαδοκλέφτρα, όπως δείχνει και ο συγκομμένος τύπος «παξιμαδό».

  24. νέο kid στο block said

    Πολύ ωραία η ανάλυση των ΤΑΚ και Τιπού σε συσχέτιση με τα εγγλέζικα σεξογαστρονομικά, αλλά μήπως να ψάχναμε και τα αντίστοιχα Γαλλικά ,που παίζαν πιο πολύ μπάλα τότε; Η τροτέζα και η πουτάνα είναι γαλλίδες (ή ιταλιάνες;) γλωσσικά, δεν είναι; Μήπως από κει προκύπτει κάποιο παξιμάδι ,παξιμάδα ;
    Η παξιμαδοκλέφτρα μου φαίνεται και μένα ελαφρά ‘ύποπτη’ για τροτέζα ,που ακόμα και εκείνες τις εποχές (ή μήπως ειδικά εκείνες τις εποχές;) μάλλον ήταν αρκετά η και πολύ πάνω από τον οικονομικό μέσο όρο των φτωχών γυναικών που δεν εκπορνεύονταν και που θα είχαν ανάγκη την κλοπή παξιμαδιού για να επιβιώσουν.
    Ακόμα και οι στίχοι του άζματος δεν πολυδένουν νοηματικά, δηλαδή ‘ήσουνα μια παξιμαδοκλέφτρα και τώρα γυρεύεις σουρτα-φερτα’ , μα αν η παξιμαδοκλέφτρα ήταν πόρνη (και όχι μια φτωχολογιά)θα είχε ήδη τα σούρτα-φέρτα της . Τώρα βέβαια μπορεί να κάνω και λάθος (λόγω ελλιπών γνώσεων ηθογραφίας της εποχής).
    Και μια τελευταία βλακώδης σκέψη. Μήπως ο Ζαν Βαλζόν με το ψωμί του και ο Ουγκώ, επηρέασαν και τη λαϊκή έκφραση ,οδηγώντας στο παξιμαδοκλέφτης-παξιμαδοκλέφτρα;

  25. NTINOS PETRATOS said

    ΠΑΞΙΜΑΔΑ. Γυναίκα σιτεμένη ,σύζυγος η σπιτωμένη ερωμένη . Λειτουργούσε σαν το αποθηκευμένο παξιμάδι. Αντικαθιστούσε το ψωμί τις δύσκολες μέρες .Το σίγουρο σεξ του φτωχού. Πόρνη για δύσκολες ώρες.
    Νομίζω.
    Ντίνος Πετράτος

  26. ΤΑΚ said

    Δύτη (22), πολύ ενδιαφέρουσα η παρατήρησή σου, ίσως εκεί να στηρίζουν τη σχέση με το sweetheart όσοι υποστηρίζουν αυτή την ετυμολογία, αν και το παλιότερο jam-tart μου φαίνεται πολύ πιο πιθανό. Δυστυχώς, ο Harper δε δίνει περισσότερα στοιχεία από αυτά που αντέγραψα στο 21 ούτε κάποια βιβλιογραφία και έτσι δεν μπορώ να ξέρω με ακρίβεια τι έχει υποστηριχτεί.

    Νίκο (23), μπορώ να πιστέψω ότι η παξιμάδα/παξιμαδώ ταυτίζεται με την παξιμαδοκλέφτρα στα κείμενα του μεσοπολέμου, τα οποία άλλωστε γνωρίζεις πολύ καλύτερα από μένα, αλλά δυσκολεύομαι πολύ να πιστέψω την προέλευση της πρώτης από τη δεύτερη. Ο λόγος είναι ότι η παξιμαδώ στη μορφή παξαμαδώ υπάρχει ήδη από το 14ο αιώνα (τη βρίσκω στο TLG σε έγγραφο της Μονής Ιβήρων του 1320: η Άννα η Παξαμαδώ, με γενική της Άννης της Παξαμαδούς. Πρόκειται προφανώς για επαγγελματικό παρωνύμιο: ο πεθαμένος σύζυγός της ή κάποιος πρόγονός του ήταν παξαμαδάς). Με άλλα λόγια, νομίζω, ότι δεν πρέπει να σε ξεγελάει ο τύπος «παξιμαδό»: κατά τη γνώμη μου, δεν είναι συγκεκομμένος τύπος από το παξιμαδοκλέφτρα, αλλά ένας πολύ κανονικός σχηματισμός θηλυκού επαγγελματικού που ως παξαμαδώ ήδη το 14ο αιώνα.

    Νέοκιντ (24), κι εγώ την ίδια σκέψη έκανα για τα γαλλικά, αλλά δυστυχώς δε γνωρίζω καθόλου τη γαλλική αργκό. Κανείς καμιά ιδέα;

  27. sarant said

    26: Τάσο, νομίζω ότι η παξαμαδώ (=παξιμαδού) ως επαγγελματικό παρωνύμιο είναι άσχετη με την παξιμαδοκλέφτρα. Ο τύπος παξιμαδό/παξιμαδώ άλλωστε είναι σπανιότερος, η συνήθης σύντμηση είναι ‘παξιμάδα’.

    Μην υποτιμάμε την ανάγκη για συντομία. Η χρυσή νεολαία θα έβγαλε στην αρχή το ‘παξιμαδό’ (σαν σύντμηση της παξιμαδοκλέφτρας, και λιγάκι συνθηματικά) και μετά θα το εξομάλυνε σε ‘παξιμάδα’.

  28. ΤΑΚ said

    Έλα, Νίκο, δε θέλω να υποτιμήσω (καθόλου μάλιστα) την ανάγκη για συντομία, απλώς εκείνο που βλέπω από τη μια είναι ότι έχουμε 3 λέξεις παξιμάδα (= μεγάλο παξιμάδι), παξιμαδώ (= αυτή που πουλάει ή ίσως τρώει παξιμάδια) και παξιμαδοκλέφτρα που σε συγκεκριμένη περίοδο δηλώνουν το ίδιο πράγμα, δηλαδή (και διόρθωσέ με αν κατάλαβα λάθος) την ερωμένη (Τανάγρας) και (κατ’ επέκταση;) τις ελευθεριάζουσες γυναίκες (Σακελλαριάδης), κοινώς πόρνες.
    Το μόνο κοινό όμως που καταρχήν βλέπω να έχουν η παξιμάδα, η παξιμαδώ και η παξιμαδοκλέφτρα είναι το παξιμάδι και εδώ δεν μπορώ να αποφύγω τη σκέψη ότι κάτι συμβαίνει με τα φαγώσιμα και το σεξ: στους γκέι φώναζαν σύκα, στις πόρνες παξιμαδάκια, όπως μαρτυρεί το χρονογράφημα του 1920. Το ερώτημα είναι γιατί.

  29. sarant said

    28: Σίγουρα παξιμάδα είναι το μεγάλο παξιμάδι, αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι υπάρχει λέξη παξιμαδώ ανάμεσα στο 1320 και στο 1890. Θέλω να πω, όπως εγώ το βλέπω υπάρχει μία λέξη (παξιμαδοκλέφτρα) με τρεις τύπους (παξιμαδοκλέφτρα-παξιμαδό-παξιμάδα, όπως υπάρχει π.χ. η λέξη φωτογραφία με δύο τύπους: φωτογραφία-φωτό), και τυχαίνει ο τύπος παξιμάδα να συμπίπτει με το μεγάλο παξιμάδι.

    Πράγματι όμως η βεντάλια εννοιών της παξιμάδ(οκλέφτρ)ας πιάνει από την ελευθεριάζουσα και την συντηρούμενη ερωμένη μέχρι την καλντεριμιτζού. Αν όμως πρωταρχικός τύπος είναι η παξιμάδα, τότε δυσκολεύει πολύ η παραγωγή της παξιμαδοκλέφτρας, κτγμ, είναι σαν κάτι ανάλογο με την αρχή lectio difficilior, δεν βρίσκεις; Θέλω να πω, από την παξιμαδοκλέφτρα είναι λογικό και εύκολο να φτάσεις στην παξιμάδα, όχι το αντίστροφο.

    Όσο για τους γκέι που τους έκραζαν «σύκα» (και συκιές), σε μια προηγούμενη συζήτηση δεν καταλήξαμε σε πειστική απάντηση γιατί. Βέβαια, το σύκο ήταν λέξη για τα γεννητικά όργανα, αυτό ίσχυε από την αρχαιότητα.

  30. ΤΑΚ said

    Τώρα που το βλέπω ίσως τη λύση να δίνει το slang.gr που δίνει σημασία παξιμάδι = ψωλή
    (δεν ξέρω πόσο πίσω πάει), ενώ ενδιαφέρον έχει κι αυτό
    «5. Παξιμάδα, παξιμάδω και παξιμαδοκλέφτρα σημαίνει κοκότα, πουτάνα […]. Σύμφωνα με το Ρεμπέτικο φόρουμ, προέρχεται απ’ τις καλντεριμιτζούδες που διπλαρώνανε στους καφενέδες της Ομόνοιας και πέριξ, τους θαμώνες προς άγρα πελάτη ή έστω της αρπαγής του μικρού παξιμαδιού που ήταν στο πιατάκι του καφέ και σερβιριζόταν μαζί.»
    που λίγο-πολύ υποστηρίζει την ίδια χαμηλή οικονομική και κοινωνική κατάσταση της παξιμάδας για την οποία έκανε λόγο ο Αλέξης Ζήρας στο 6.
    Βλ. http://www.slang.gr/lemma/show/paksimadi_17159

  31. sarant said

    Α, η εκδοχή του Ρεμπέτικου φόρουμ δεν είναι καθόλου απίθανη.
    Ιδού και στο πρωτότυπο:
    http://www.rembetiko.gr/forums/showthread.php?t=16455&page=73

    Το μόνο κακό είναι ότι αυτός που την αναφέρει τη θυμάται από τον φιλόλογό του στο γυμνάσιο, κι αν κρίνω απ’ όσα λερναία και ανωθρώσκοντα έχουν πει κατά καιρούς φιλόλογοι…. 🙂

  32. (Βέβαια, πρόκειται για λέξη ενός καθαρά αντροκρατούμενου κόσμου, πολύ περισσότερο από σήμερα).

    …….

    Xμ. Είμαστε βέβαιοι γι’ αυτό Νικοκύρη; (διάβασα πρόσφατα και το βιβλίο : «οι θηλυκές φαλλοκράτισσες» και έχω επηρεαστεί βαθύτατα! )

  33. γοβάκι και τακούνι δώδεκα πόντων.

    ;! Υπήρχαν 12 ποντα το 1920;;;;

  34. #32 ἕνας φίλος μου πρὶν χρόνια στὴν Ἀθήνα μοῦ δείχνει σ’ἕνα περίπτερο ἐκείνη τὴν πασίγνωστη καρτποστὰλ μὲ τὸ διαβόητο ἀγαλματίδιο τοῦ ἔνστυτου αὐνανιζομένου σατύρου καὶ μοῦ λέει «ὁρίστε, ὁ φαλλοκράτης». πεθάναμε καὶ οἱ 2 στὰ γέλια. πιστεύω λοιπὸν πὼς ὑπ’αὐτὴν τὴν ἔννοια ὄντως οἱ γυναῖκες εἶναι φαλλοκράτισσες! 😛

  35. ὄχι, δὲν ἦταν ἀγαλματίδο. ἦταν ἀπὸ ἀγγειογραφία! στὸ ἀγαλματίδιο δὲν αὐνανίζεται.

  36. # 34: Το βιβλίο πάνω κάτω λέει: ότι αφού η κυρίαρχη οπτική του κόσμου είναι ακόμα η αρσενική, οι γυναίκες για να επιβιώσουν γίνονται πιο «φαλλοκράτισσες» και από τους άντρες… Πάνε στα στριπτιζάδικα, ακολουθούν το αντρικό λεξιλόγιο με τις βρισιές και με την αντρική συμπεριφορά (κάπνισμα, αλκοόλ), στη δουλειά τους παρενοχλούν σεξουαλικά υφισταμένους κλπ κλπ… κι όλα αυτά για να έχουν μια ψευδαίσθηση «εξουσίας» και «ισχυρού φύλου» . Τουτέστιν, μαιμουδίζουν την αντρική συμπεριφορά αντί να βρουν κάποια άλλη, πιο «γυναικεία» , με αποτέλεσμα να φέρονται χειρότερα και από τους άντρες και να καταπιέζουν το γυναικείο φύλο – τις πολλές που δεν έχουν πρόσβαση σε κλιμάκια εξουσίας – ακόμα περισσότερο… (συγγνώμη αν είμαι εκτός θέματος Νικοκύρη, δεν πρόλαβα να δω τα υπόλοιπα σχόλια και σχολίασα κατ’ ευθείαν αυτό το σημείο).

  37. # 14, 17, τώρα τα είδα, επιφυλάσσομαι… Μπράβο πάντως φίλοι!

  38. Τελικά αυτό που με ενοχλεί – επιτρέψτε μου παρακαλώ, είμαι κοριτσάκι – είναι τα 12ποντα το 1920.. πραγματικά δεν πολυπαίζει, λόγω της σόλας εκείνης της εποχής – δεν ήταν και Manolo Blahnik… – Σας επισυνάπτω μια φωτό των τακουνιών το 1920, οι κυρίες θα καταλάβουν τον πόνο μου… Μέχρι οκτάποντα τα κόβω… Μήπως, λέω, ο κύριος που έγραψε το άρθρο υπερέβαλλε ως συνήθως… στους πόντους; (το 1800 και πιο παλιά μπορεί να ήταν ψηλότερα αλλά είχαν βαστάζους για να περπατάνε, ενώ το 1920 περπατούσαν και χορεύανε – το θέμα με απασχολεί βαθύτατα – κύριοι, μαζι με τα παπούτσια και την περιπέτεια των γυναικείων ποδιών στην Κίνα, οπότε επιτρέψτε μου και πάλι…)

    http://www.pelmasoft.com/article.php?id=127

  39. νέο kid στο block said

    30. Φίλτατε ΤΑΚ, μήπως στο slang.gr βάζει ο κάθε πικραμένος την προσωπική του βερσιόν του …Περικλέους; 🙂

    Άκου παξιμάδι = ψωλή
    Αν πάντως μου έλεγε κάποια κοπέλα ‘ Τι παξιμάδι είναι αυτό παιδάκι μου!’’ θα το έριχνα στο τσάι (και συμπάθεια ;;) , με το συμπάθιο.:-)

    38. Σοφία ξύνεις(πολύ επιτυχημένα ομολογώ) φαλλοκρατικές πληγές! »Μήπως, λέω, ο κύριος που έγραψε το άρθρο υπερέβαλλε ως συνήθως… στους πόντους;»
    Προσωπικά, πάντα σε τέτοια θέματα –για ένα ανεξήγητο λόγο- μπερδεύω τους πόντους με τις ίντσες… και είμαι άνετος ! 🙂

  40. # 39: Το ανέκδοτο με το παρκάρισμα δεν το ξέρεις; 😉

  41. Λοιπόν, επιμένω στο τακούνι διότι εδώ

    http://users.sch.gr/babaroutsoup/oikoik/clothes%20shoes/shoes.htm

    διαβάζω: » Το 1920 τα γυναικεία σώματά απελευθερώθηκαν, το ίδιο και τα πόδια τους. Η Κάθριν Χέμπορν και η Μάρλεν Ντίτριχ κατάφεραν να διατηρήσουν ένα λουκ αινιγματικό, συνδυάζοντας την άνεση με τη θηλυκότητα, φορώντας παπούτσια αντρικού τυπου.»

    Εάν λοιπόν η μόδα ήθελε ίσια παπούτσια αντρικού τύπου (και οι Αθηναίες σίγουρα το είχαν πληροφορηθεί), τότε ποιές θα φορούσαν τακούνια (12… ή τέλος πάντων).. πόντων; Σίγουρα όχι οι παραδουλεύτρες, σίγουρα όχι η εργατική τάξη που έκαναν δουλειές σε σπίτια και χωράφια, αλλά ούτε και οι κυρίες του καλού κόσμου!

    Νομίζω λοιπόν ότι το τακούνι και μόνο σηματοδοτούσε την σεξουαλική διαθεσιμότητα, για να το πω έτσι.

  42. Toi said

    ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ 17ου ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ

    Γαλάτσι, 8 Ιούνη 2011

    Προς:

    Την Υπουργό Παιδείας, κ. Αν. Διαμαντοπούλου

    Τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης, κ. Κ. Σκανδαλίδη
    Το Δήμαρχο Γαλατσίου, κ. Κυριάκο Τσίρο,
    Την Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Γαλατσίου, κ. Κιτσίνη
    την Πρόεδρο της ΔΕΠ κ. Ντάγκλα,
    Τους Δημοτικούς Συμβούλους του Δήμου Γαλατσίου

    Κοινοποίηση:

    Διευθύντρια και Σύλλογο Διδασκόντων του 17ου Δημοτικού Σχολείου Γαλατσίου,
    τη Σχολική Σύμβουλο,
    Τη Διευθύντρια και το Σύλλογο Διδασκόντων του 16ου Δημοτικού Σχολείου Γαλατσίου
    Τα ΜΜΕ
    Τους γονείς και κηδεμόνες 17ου Δημοτ. Σχολείου

    ΘΕΜΑ: Σταφίδες με φυτοφάρμακο στα σχολεία

    Κύριοι,

    Με αφορμή δημοσίευμα της εφημερίδας «Καθημερινή» στις 5-6-2011, και με αφορμή το θέμα που έχει προκύψει με τα μολυσμένα λαχανικά το οποίο έχει επιφέρει αρκετούς θανάτους και έχει αναστατώσει την Ε.Ε., η ως άνω εφημερίδα ανέλαβε την πρωτοβουλία να πραγματοποιήσει δειγματοληψίες στα φρούτα και λαχανικά που αυτές τις μέρες μοιράστηκαν στα σχολεία στο πλαίσιο Ευρωπαϊκού προγράμματος για την προώθηση της κατανάλωσης φρούτων από μαθητές.

    Στους εργαστηριακούς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν εντοπίστηκαν υπολείμματα απαγορευμένου φυτοφαρμάκου σε αποξηραμένη σταφίδα, που μοιράστηκε στα παιδιά μας. Συγκεκριμένα ανιχνεύθηκε η τοξική ουσία Pirimiphos methyl που χρησιμοποιείται για τον «καθαρισμό» των αποθηκών όπου φυλάσσονται σιτηρά. Ωστόσο, το συγκεκριμένο φάρμακο δεν έχει εγκριθεί για χρήση σε χώρους όπου αποθηκεύεται σταφίδα, γεγονός που σημαίνει ότι δεν έχουν γίνει οι αναγκαίες τοξικολογικές δοκιμές για την επίδραση που μπορεί να έχει στην ανθρώπινη υγεία –και δη σε μικρούς μαθητές– η χρήση του.

    Εγείρονται εύλογα ερωτήματα όσον αφορά τους ελέγχους που θα έπρεπε να έχουν διενεργηθεί όπως και την προέλευση του προϊόντος. Πώς βρέθηκε το μη εγκεκριμένο φάρμακο στις σταφίδες, έγιναν οι απαραίτητοι έλεγχοι κι αν ναι, γιατί το προϊόν διενεμήθη στα σχολεία; Πώς πιστοποιείται ότι οι σταφίδες είναι Προϊόν Ολοκληρωμένης Διαχείρισης, όπως επιβάλλεται σύμφωνα με την υπουργική απόφαση που εξέδωσε το ίδιο το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης; (αριθμός 13637, ημερομηνία δημοσίευσης 27 Ιανουαρίου 2011 όπου προβλέπεται δαπάνη ύψους 2.221.083 ευρώ, εκ των οποίων, 1.118.122 ευρώ θα βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό και το υπόλοιπο 1.099.960 ευρώ τον κρατικό προϋπολογισμό. Όπως επίσης επισημαίνεται στο άρθρο 5 της ίδιας απόφασης, τα προϊόντα που θα διατεθούν πρέπει να είναι Ολοκληρωμένης Διαχείρισης, σύμφωνα με το πρότυπο agro 2. Oι αγρότες που συμμετέχουν σε πρόγραμμα παραγωγής προϊόντων Ολοκληρωμένης Διαχείρισης ακολουθούν συγκεκριμένη διαδικασία παραγωγής με την παρακολούθηση υπεύθυνου γεωπόνου που αποδεικνύει ότι δεν έχουν χρησιμοποιήσει λανθασμένο ή απαγορευμένο σκεύασμα.) Αξίζει να σημειωθεί ότι, με βάση την απόφαση του Υπουργείου, κάθε παρτίδα προϊόντος πρέπει να συνοδεύεται με το «δελτίο ανάλυσης υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων». Aν είχε γίνει σχετική ανάλυση, τα υπολείμματα του μη εγκεκριμένου Pirimiphos methyl, που οι προαναφερθείσες δειγματοληψίες εντόπισαν, θα είχαν ανιχνευθεί. Οπότε ή δεν πραγματοποιήθηκαν οι αναγκαίοι έλεγχοι ή τα αποτελέσματά τους αγνοήθηκαν…

    Στα πακέτα που διανεμήθηκαν στα σχολεία οι σταφίδες ήταν συσκευασμένες σε πλαστικό διαφανές σακουλάκι, χωρίς πάνω στη συσκευασία να αναφέρεται η ημερομηνία παραγωγής, χωρίς να υπάρχει lot number ώστε να μπορεί να λειτουργήσει το σύστημα ιχνηλασιμότητας που θα δείξει ακριβώς την προέλευση του προϊόντος, αλλά και το «μονοπάτι» που ακολούθησε έως ότου φτάσει στις σχολικές αίθουσες.
    Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, από πού έγινε η προμήθεια του προϊόντος. Επίσης, πουθενά δεν αναφέρεται ότι πρόκειται για Προϊόν Ολοκληρωμένης Διαχείρισης, όπως καθορίζεται στην υπουργική απόφαση.

    Γιατί τα φρούτα και τα λαχανικά διανεμήθηκαν το τελευταίο δεκαήμερο του σχολικού έτους χωρίς καμία προετοιμασία ώστε να διασφαλίζεται η αποδοτικότητα του προγράμματος;

    Η καθυστέρηση αυτή ακυρώνει στην πράξη την ουσιαστική αξία του προγράμματος. Κανονικά το «μοίρασμα» των φρούτων έπρεπε να γίνει στο πλαίσιο κάποιου ειδικού μαθήματος, έτσι ώστε οι μικροί μαθητές να δουν τη διαδικασία ως παιχνίδι και να διδαχθούν από αυτή.

    Γίνεται φανερό ότι, το όλο εγχείρημα είχε στόχο την απορρόφηση κονδυλίων μέσω του συγκεκριμένου προγράμματος, χωρίς ωστόσο να τηρηθούν οι απαραίτητες διαδικασίες και κατά παράβαση της νομοθεσίας

    Μετά από όλα αυτά παρακαλούμε για τις υπεύθυνες απαντήσεις σας.

    Επειδή ως γονείς καμία εμπιστοσύνη δεν μπορούμε να έχουμε, δεν επιτρέπουμε να χορηγείται οτιδήποτε στα παιδιά μας, χωρίς τη σύμφωνη γνώμη μας.

    Τα παιδιά μας δεν θα παίξουν το ρόλο του πειραματόζωου για το όποιο οικονομικό, πολιτικό,
    κομματικό συμφέρον.-

    ΓΙΑ ΤΟ Δ.Σ.

    Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

    ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΟΥ ΝΙΚΟΛΙΤΣΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ
    Επικοινωνία : dhmotiko17galatsi@googlegroups.com

  43. spatholouro said

    Χαιρετώ την ομήγυρη και ωραία η προ καιρού κουβέντα. Όντως νομίζω κι εγώ ότι 3 ήταν οι τύποι (και όχι «παξιμαδώ» αλλά «παξιμαδό»). Το «παξιμαδό» πιο πολύ μου φέρνει σαν κατασκευή των δημοσιογράφων: δεν λεγόταν δηλαδή «εκεί έξω» παρά γραφόταν παριζιανοειδώς από αυτούς δίκην ενδεχομένως λουκουμόσκονης…

    Ίσως να προηγήθηκε ο τύπος «παξιμαδοκλέφτρα», αλλά μου φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν και οι τρεις εναλλακτικά, οι δύο πάντως («παξιμαδοκλέφτρες»/»παξιμαδό») ακόμα και στο ίδιο -ενδιαφέρον!- κείμενο («Αμηχανούσαι παξιμαδό», εφημ. ΑΝΑΤΟΛΗ, 31/3/1920)

    Σε ό,τι αφορά τη δισκογραφία τώρα, «παξιμαδό» ούτε για αστείο, αλλά ούτε μόνο ο τύπος «παξιμαδοκλέφτρα» υπάρχει και μόνο στο γνωστό «Ήσουνα ξυπόλυτη» του 1930/31. Οι δύο εν χρήσει τύποι (παξιμαδοκλέφτρα/παξιμάδα) εναλλάσσονται ακόμα και στο ίδιο τραγούδι του 1928 των Καρά/Λαμπρινίδη «Τρελή μου παξιμαδοκλέφτρα» (http://www.youtube.com/watch?v=-2VAyJ-ZaBA) Εδώ μας είναι χρήσιμο και το επιφώνημα προς το τέλος το τραγουδιού: «Άιντε και μας φάγαν τα παξιμάδια!»
    Τέλος, ο τύπος «παξιμάδα» μόνος του απαντά στο τραγούδι του Βαϊνδιρλή «Μ’ αδειάσαν τη σακούλα» 1928 http://www.youtube.com/watch?v=P9oplDB9sxg

    spatholouro

  44. sarant said

    Ευχαριστώ για το σχόλιο, είναι καλό να «ανασταίνονται» παλιότερες συζητήσεις για να τις θυμούνται οι παλαιότεροι και να τις μαθαίνουν οι νεότεροι. Και καλώς ήρθες στην παρέα, αν μάλιστα δεις, στο άρθρο για την ετυμολογία του ρεμπέτικου γίνεται αναφορά του δικού σου ευρήματος για τον Χαμουδόπουλο.

  45. Προσωρινώς, γραφεία μας
    έχομε οδός Φαβιέρου,
    54 αριθμός,
    στο σπίτι κάποιου γέρου.

    Μας βρίσκουνε τα άτομα
    εις το μεσαίον πάτωμα
    5 με 7 το εσπέρας
    καθ’ όλας τας ημέρας.

    Λίαν δεχόμεθα ευγενώς
    παξιμαδοκλέπτριας,
    μοδίστες, κοριτσόπουλα
    και σοβαρά κυρίας.

    τὸ μονοτονικὸ λόγῳ κποπυπαστώματος (νομίζω ὅτι ἡ ῥίμα ἀπαιτεῖ «παξιμαδοκλεπτρίας» -προπαροξύτονο τύπο. http://dimitriosgogas.blogspot.gr/2010/04/blog-post_5101.html

  46. παρόραμα: παροξύτονο

  47. sarant said

    Καρυωτάκης από τη Γάμπα. Πράγματι, παξιμαδοκλεπτρίας.

    Αλλά και «σοβαράς» κυρίας στον τελευταίο στίχο.

  48. spatholouro said

    Εδώ ενδιαφέροντα περί παξιμαδοκλεφτρών (από τον Δεκ. 1919) που έφερε στο φως νεαρός τις, συχνάζων στα δύο ρεμπέτικα φόρουμ, καταληφθείς, κατά τα φαινόμενα, εδώ και κάποιον καρό, από την οξεία παλαιοεφημεριδίτιδα, ήτις μαστίζει χρονίως και τον υποφαινόμενον:

    http://srv-web1.parliament.gr/main.asp?current=831118

    Δημοσιοποιήθηκε εδώ:
    http://www.rembetiko.gr/forums/showthread.php?t=29250&p=258329#post258329

  49. sarant said

    48 Ευχαριστούμε για το λινκ. Τη θεωρία ότι ονομάστηκαν έτσι επειδη έπαιρναν μπισκότα από τα τραπεζάκια, την αναφέρω και στις Λέξεις που χάνονται. Πάντως ο όρος πρεπει να γεννήθηκε παλιότερα διότι έχω βρει υπαινιγμό σε κείμενο προ του 1900 Ασφαλώς αξίζει νέο άρθρο.

  50. spatholouro said

    Να προσθέσω άλλα δύο ευρήματα, που εμπλουτίζουν την προβληματική μας, ιδίως το δεύτερο βέβαια.

    Το πρώτο είναι από το ΕΘΝΟΣ (30/7/1919), όπου καταγγέλλεται ότι οι επιθεωρήσεις διέφθειραν και το θέατρο, καθώς «δι’ αυτών εισεχώρησαν εις τας τάξεις των πραγματικών ηθοποιών και γυναίκες διεφθαρμέναι εκ των γνωστών κύκλων των παξιμαδοκλεφτρών»

    Το δεύτερο είναι από το βιβλίο «Τα τραγουδημένα» του Πολύβιου Δμητρακόπουλου (α΄ έκδοση 1922). Είναι το τραγούδι του με τίτλο ακριβώς «Η Παξιμαδοκλέφτρα» και εκτελέστηκε από τον Μάριο Παπαϊωάννου στο «Καμπαρέ» του 1919.

    Η ΠΑΞΙΜΑΔΟΚΛΕΦΤΡΑ

    Λέει καθένας που με βλέπει/και της νύχτες μοναχή γυρνώ
    Πως δεν είμαι καθώς πρέπει/κι’ όπως τύχη τη ζωή περνώ

    Έχω κάλτσα μπαλωμένη/που ήταν μια φορά μεταξωτή
    Μα είμαι μικρή και πεταχτή/η κάλτσα τάχα τι σημαίνει!

    (επωδός)
    Με λένε πονηρή και ψεύτρα/πως γελώ με όλους και τραβώ λεφτά
    Με λένε παξιμαδοκλέφτρα/μα εγώ εδώ τα γράφω όλα αυτά

    Τρέχω μέσα στην Αθήνα/και δεν έχω τίποτα κρυφό
    Τη σαμπάνια, τη ρετσίνα/μα και την κολώνια τη ρουφώ

    Είμαι πάντα μεθυσμένη/κι’ όλο με παρέες τραγουδώ
    Σκοντάφτω εκεί και πέφτω εδώ/μα τάχα τούτο τι σημαίνει!

    Πολύ ενδιαφέρουσα βρίσκω και τη σχετική επεξηγηματική σημείωση του Δημητρακόπουλου:

    «“Παξιμαδοκλέφτρα” ωνομάσθη το πρώτον κατά το έτος εκείνο το αρχάριον εταιρίδιον, το οποίον περιήρχετο τας οδούς εις αναζήτησιν φίλων. Η ονομασία προήλθεν από τα διημερεύοντα εις τα νεκροταφεία πτωχά γραΐδια, τα οποία επωφελούμενα της λύπης των κηδευόντων συγγενείς, έκλεπτον από τα κάνιστρα τα μοιραζόμενα, μέχρι πρό τινων ετών, παξιμαδάκια. Κατόπιν αι Παξιμαδοκλέφτραι-εταίραι, ωνομάσθησαν, χάριν συντομίας Παξιμάδες και γαλλιστί…Paximado!»

    Καταρχάς, βρίσκω πολύ εύστοχη τη φράση «αρχάριον εταιρίδιον». Το δεύτερο που παρατηρώ είναι ότι προηγήθηκε ο όρος «παξιμαδοκλέφτρα» και ακολούθησαν, όπως είπαμε ήδη, οι άλλοι. Το τρίτο είναι ότι για πρώτη φορά μπαίνει και ζήτημα ο όρος να κατάγεται από εκεί που λέει ο Πολύβιος! Και τέλος, μετά και αυτό το κείμενο, θαρρώ πως terminus post quem πρέπει μάλλον να τεθεί το 1919, εφόσον τα έως τώρα ευρήματα δεν ανάγονται πιο πίσω. Οπότε θα είχε ενδιαφέρον να κατέθετε ο Νίκος αυτόν τον «υπαινιγμό» που έχει βρει…

  51. Γιάννης Ιατρού said

    50: Κώστα,
    … terminus post quem πρέπει μάλλον να τεθεί το 1919, εφόσον τα έως τώρα ευρήματα δεν ανάγονται πιο πίσω…

    για να αναφέρεται ήδη το 1919 και να έχει μελοποιηθεί τότε, ο όρος πρέπει να είναι κατά κάποια χρόνια τουλάχιστον παλιότερος, για να έχει προλάβει να καθιερωθεί (από τα πτωχά γραΐδια στα αρχάρια εταιρίδια, π.χ. των αρχών της.δεκατίας του 1920…)

  52. spatholouro said

    Πιθανόν όμως το φαινόμενο τότε ακριβώς να σημειώθηκε και να το «έπιασαν» στο φτερό οι ευαίσθητες κεραίες, τόσο του Τύπου όσο και των επιθεωρησιογράφων.

    Έτσι και με τους «Φίφτυ-του»: πολύ πιθανόν να άναψε η όλη φάση το 1908, τότε που πρωτοέχουμε για αυτούς κείμενα.

    Και τις δύο πάντως περιπτώσεις βλέπουμε να τις χρονολογεί με αυτόν τον τρόπο και ο Πολύβιος (που όσο να είναι τα έζησε)

  53. sarant said

    50-51-52 Επιθεώρηση «Ίρμα η παξιμαδοκλέφτρα» ανέβηκε τον Μάιο του 1919. Είναι αλήθεια ότι το 1919 σημειώνεται η έκρηξη παξιμαδικών ευρημάτων. Ωστόσο, έχω σημειώσει υπαινικτική αναφορά το 1895, αλλά αυτή τη στιγμή δεν προλαβαίνω να τη βρω -μπορεί να είναι λάθος εντύπωσή μου.

  54. spatholouro said

    Επίσης «Παξιμάδα ντροπαλή» (Αύγουστος 1929) στο θέατρο Παπαϊωάννου

  55. spatholouro said

    Επίσης «Παξιμάδα ντροπαλή» (Αύγουστος 1929) στο θέατρο Παπαϊωάννου

  56. spatholouro said

    «Παξιμάδα πολυτελείας»
    (διαφήμιση στον Ριζοσπάστη 13/3/1927)

    http://efimeris.nlg.gr/ns/..%5Coutput/65_11978_-1.pdf

    (μακάρι να βγει σωστά το λινκ, αλλιώς βλ. ψηφιακή ΕΒΕ)

  57. spatholouro said

    Κι εδώ από την οπερέτα «Οι κυρίες του Παξίμ» των Ζάττα-Λάσκαρη (1923)
    http://www.openarchives.gr/view/2498767

  58. 56: http://efimeris.nlg.gr/output/65_11978_-1.pdf

  59. spatholouro said

    Ευχαριστώ
    Διαπίστωσα πάντως ότι εάν επιλέξεις και το δικό μου ολόκληρο, με δεξί κλικ σε βγάζει και πάλι εκεί που πρέπει

  60. 59: Μόνο στο δικό σου browser

  61. Άκυρο το 60

  62. Γιάννης Ιατρού said

    52: ..να το «έπιασαν» στο φτερό..
    Όλα παίζονται, αλλά αν σκεφτεί κανείς ότι δεν είχαν και twitter/fb κλπ. τότε, … 🙂

  63. spatholouro said

    Κάποιες παρατηρήσεις και προσθήκες ξανακοιτάζοντας το άρθρο του Νίκου.

    Το παράθεμα του Τανάγρα χρονολογείται κατ’ ακρίβεια στις 17/11/1924, ο τίτλος είναι με ερωτηματικό («Πόθεν έσχες;»), στη δε πρώτη αράδα είναι «τέλος» και όχι «τέλος πάντων».

    Το παράθεμα από την εφημ. ΑΜΥΝΑ χρονολογείται κατ’ ακρίβεια στις 30/4/1920, στη δε πρώτη αράδα είναι «λυγιστή και κουνιστή» (και όχι αντιστρόφως).

    Να προσθέσω και ορισμούς από Σταματάκο («Λεξικόν της νέας ελληνικής γλώσσης») και Χ. Τσούκα («Μικρό λεξικό σεξουαλικών όρων», Αθήνα 1982)

    Ο Τσούκας έχει:
    Παξιμάδα: η γυναίκα του δρόμου, αλάνισσα (που πεινάει και κλέβει παξιμάδια), πόρνη «τελευταίας κατηγορίας»
    Παξιμαδοκλέφτρα: φτωχοπουτάνα, κοκοτίτσα, παξιμάδα, γυναίκα φτωχιά, που πορνεύεται «επικουρικά» για να συμπληρώσει τα έξοδά της

    Ο Σταματάκος:
    Παξιμάδα: γυνή ελευθερίων ηθών, κοκκότα
    Παξιμαδοκλέφτρα: κοκκότα, γυνή ελευθερίων ηθών, επιληψίμου διαγωγής, παρδαλή, κουβεντιασμένη, αμαρτωλή, παραστρατημένη

    Από τραγούδια αξίζει να σημειωθεί η πρώτη εκτέλεση του άσματος που προμνημόνευσα στο #43 (Γ. Καρρά- Γ. Λαμπρυνίδη) που κυκλοφόρησε το 1927 με τίτλο «Παξιμαδοκλέφτρα», τραγουδιστή τον Νταλγκά και διαφοροποιημένα κάποια στιχάκια.

    Μια μικρούλα πεταχτή/κι αφράτη παξιμάδα
    πο’ ’χει στα μάτια της φωτιά/στα χείλη νοστιμάδα

    με σταματά και με ρωτά/πού πέφτουν τα Κυβέλια
    μόλις της είπα, “να εκεί”/μ’ αρχίνησε τα γέλια

    (R) ααχ, ψεύτρα, ψεύτρα, ψεύτρα/ τρελή μου παξιμαδοκλέφτρα
    μ’ αυτήν την απονιά σου/με τα καμώματά σου
    πόσους κουτούς γελάς, βρε ψεύτρα/τρελή μου παξιμαδοκλέφτρα

    Tην βρίσκω άλλη μια βραδιά/και ήταν μεθυσμένη
    κι όλο λογάκια τρυφερά/να λέει δυστυχισμένη
    της λέγω, πάψε, άλλο μην κλαις/κάμ’ την καρδιά σου πέτρα
    γιατί …. δεν, κλαις/… παξιμαδοκλέφτρα (δεν διακρίνω ευκρινώς εδώ τα λόγια)

    Το τραγούδι αυτό είναι μνημονεύσιμο και από την άποψη ότι πιθανότατα είναι για αυτό -μεταξύ άλλων ασμάτων- που διαμαρτυρήθηκε σε άρθρο της η Σπανούδη τον Οκτώβριο 1931 («Η μουσική και ο ελληνικός λαός», Μουσική ζωή, τχ. 1) και όχι για το «Ήσουνα ξυπόλυτη» του Μπέζου, όπως νομίζεται (ακόμα και από το sealabs…). Οι λόγοι που συνηγορούν ότι κατηγορούμενη ήταν η «Παξιμαδοκλέφτρα» του Καρά είναι ο ίδιος ο τίτλος του τραγουδιού και η θεματολογία των στίχων, καθώς και το ότι το τραγούδι του Μπέζου (που έγινε αργότερο γνωστό ως «Παξιμαδοκλέφτρα») ούτε ετιτλοφορείτο έτσι ούτε ο λόγος ήταν αποκλειστικά για παξιμαδοκλέφτρα, αλλά και επειδή το τραγούδι αυτό δεν έκατσε στην Ελλάδα, ως φαίνεται, αλλά «έφυγε» άναυλα για Αμερική.

    Τέλος, παραθέτω και τμήμα του σχολίου της Σπανούδη:
    «Η Παξιμαδοκλέφτρα, η Κακούργα πεθερά, το Ξύσου γέρο, το Λάζικο, ο Ταμπαχανιώτικος μανές, ο Χασικλής […] και πλείστα παρόμοια ακατονόμαστα τουρκόφωνα και αλβανόφωνα κομμάτια, ταπεινά, χυδαία και γαιώδη, που χαμοσέρνουν την τέχνη των ήχων στα βρωμερώτερα επίπεδα της σαρκικής μουσικής ρυπαρογραφίας –ιδού το άπαντον των μουσικών απολαύσεων του ελληνικού λαού…»

  64. Corto said

    63:
    Spatholouro, αφού εκφράσω και πάλι τον θαυμασμό μου για την ερευνητική σου δεινότητα, να καταθέσω δύο ερωτήσεις και μία παρατήρηση:
    1)Πού αλήθεια πέφτουν τα Κυβέλια; Ο Γκολές τα λέει Σ(τ)ουδέλια.
    2) Ο Γ. Καρράς είναι ο ίδιος με τον τραγουδιστή του «στρίβει λόγια»;
    Και:
    Αν ο Περιστέρης που χαιρετίζει στο τέλος ο Βιδάλης είναι ο γνωστός Σπύρος Περιστέρης, αναρωτιέται κανείς πόσο μεγάλο ήταν το ταλέντο του τελευταίου, ώστε να πρωτοστατεί εξίσου σε απαιτητικές ηχογραφήσεις τόσο σμυρναίικου στυλ όσο και πειραιώτικου- και αργότερα σε λαϊκού ύφους κανταδόρικα!

  65. Μαρία said

    64
    Μπορώ να σου πω πού πέφτουν στη Θεσσαλονίκη 🙂

  66. Corto said

    65:
    Κυβέλια ή Στουδέλια;

  67. Μαρία said

    66
    Κυβέλεια. Προπολεμικός σινεμάς του οποίου το όνομα απόμεινε σαν στάση λεωφορείου απέναντι απ’ το Ιπποκράτειο. Το σινεμά δεν τον πρόλαβα.

  68. sarant said

    63 Ευχαριστώ πολύ για τις προσθήκες. Ο λόγος που δεν αναφέρω ακριβείς ημερομηνίες δημοσίευσης, μερικές φορές, είναι για να αποθαρρύνω αντιγραφές. Κατά τα άλλα, γίνεται όλο και πιο επείγουσα η ανάγκη να ξαναγραφτεί το άρθρο.

  69. spatholouro said

    #64
    Να είσαι καλά Corto!

    Τα «Κυβέλεια» ήταν γνωστό καφενείο-ζαχαροπλαστείο του μεσοπολέμου, στην Πανεπιστημίου 83 στα Χαυτεία (βλ. και «Καθημερινή» 23/1/1994)

    Ο Καράς νομίζω είναι αυτός που λες.

    Τώρα για τον Περιστέρη, τι να λέμε! Απίστευτος μουσικός, άνθρωπος ορχήστρα.

  70. spatholouro said

    #68
    Χμ, είναι μεγάλη συζήτηση κι έχω μάλλον «μονοκόμματη» άποψη.

    Προσωπικά θεωρώ ότι, εφόσον προβαίνουμε σε μία δημοσίευση (ας είναι και διαδικτυακή) οφείλουμε να καταθέτουμε πλήρεις αρθροβιβλιογραφικές παραπομπές για όσα υποστηρίζουμε ή επικαλούμαστε. Έτσι ο αναγνώστης μας έχει την αυτονόητη δυνατότητα της πρόσβασης στο παράθεμά μας ή στο πλήρες κείμενο από όπου αυτό αποσπάστηκε, ώστε μεταξύ άλλων να ελέγξει και την ακρίβεια της παρατιθέμενης διατύπωσης σε συνδυασμό με τα συναγόμενα συμπεράσματα του κειμενογράφου.

    Εδώ και πολύ καιρό έχω γίνει «φόρτωμα» στα δύο βασικά ιστολόγια πειραϊκού ενδιαφέροντος, διότι βάζουν είτε παραθέματα είτε ολόκληρα κείμενα είτε διασκευάζουν κατά βούληση από άρθρα παλαιών εφημερίδων, δίνοντας συνήθως ως παραπομπή π.χ. «άρθρο του 1920 από τον ημερήσιο τύπο»!!!

    Μια άλλη «πληγή» συνιστά το γεγονός ότι σφραγίζουν με το υδατόσημό τους αναδημοσιευόμενες φωτογραφίες από τον Τύπο της εποχής, λες κι έχουν την κυριότητα…

  71. Corto said

    67 – 69:
    Ευχαριστώ για τις απαντήσεις! Ωραίο όνομα για ζαχαροπλαστείο και για κινηματογράφο.
    Άρα ο Γκολές το λέει λάθος.

  72. spatholouro said

    Υποψιάζομαι ότι τραγούδι θα του το είχε γνωστοποιήσει ο Κουνάδης, οπότε πιθανόν να μεταφέρθηκε και το σχετικό παράκουσμα

    Η μόνη που δεν έκανε λάθος ήταν η παξιμάδα του τραγουδιού, εφόσον στο εν λόγω καφεζαχαροπλαστείο όλο και κάποιο «παξιμάδι» θα «χτύπαγε»!

  73. Corto said

    63 (Spatholouro):

    «της λέγω, πάψε, άλλο μην κλαις/κάμ’ την καρδιά σου πέτρα
    γιατί …. δεν, κλαις/… παξιμαδοκλέφτρα (δεν διακρίνω ευκρινώς εδώ τα λόγια)»

    Μετά από πολλά ακούσματα πιστεύω ότι λέει:

    της λέγω, πάψε, άλλο μην κλαις/ κάμ’ την καρδιά σου πέτρα
    γιατί για κλαις, για ρε δε κλαις/ είσαι η παξιμαδοκλέφτρα.

    (Είτε κλαις, είτε δεν κλαις, δεν αλλάζει κάτι, παξιμαδοκλέφτρα είσαι)

  74. spatholouro said

    Ευχαριστώ για τον κόπο: πιο ομαλά μου έρχεται τώρα

  75. spatholouro said

    Βλέπω σήμερα σε ενδιαφέρον ρεπορτάζ του ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ (3/2/1919) την πρωιμότερη μέχρι στιγμής ανεύρεση της λέξης στον Τύπο. Διαπιστώνουμε ότι ο τύπος της «παξιμαδοκλέφτρας» δίνει και παίρνει στις επιθεωρήσεις. Μάλιστα σε ένα σημείο αναφέρεται ο όρος αυτός ως η «νέα προσωνυμία της ελαφράς γυναίκας των Αθηνών», κάτι που επιβεβαιώνει, όπως λέγαμε, τη νωπότητα της εμφανίσεως του όρου αυτού. Ενδιαφέρον έχει και σχετικό αναφερόμενο στιχάκι («Τα ψαλίδια έχουν πετάξει η μοδίστρες κι’ δουλεύτρες/παν κι’ αυτές να γίνουν …“παξιμαδοκλέφτρες”…!») καθώς και τα δύο σκίτσα ηθοποιών-παξιμαδοκλεφτρών.

    http://srv-web1.parliament.gr/main.asp?current=9375944

  76. sarant said

    75 Με την ευκαιρία του σχολίου σου ξαναβρίσκω τη σημείωσή μου -κάτι που είχα βρει και το είχα θεωρήσει υπαινιγμό.
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=123&pageid=-1&id=1707&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASYASJASWASRASUASEASMASJ&CropPDF=0

    Λέει για έναν Παξιμάδη που έγραφε άτεχνα ερωτικά στιχάκια και σημειώνει ότι «τον παξιμάδην τον έφαγεν ο έρως»

    Δεν είναι ισχυρή αντένδειξη μπροστά στον κατακλυσμό των ευρημάτων που αρχιζουν το 1919.

  77. spatholouro said

    Δεν βλέπω να σχετίζεται, Νίκο, ο κ. Παξιμάδης (αρσενικό κιόλας…) με τον τύπο της «παξιμαδοκλέφτρας» του 1919, την «Φρύνην αυτήν της εποχής», όπως την αποκαλεί άλλο δημοσίευμα του ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ στις 10/2/1919

    http://srv-web1.parliament.gr/main.asp?current=9375958

  78. spatholouro said

    Α, και άλλο δημοσίευμα της ίδιας εφημερίδας (12/4/1919) αναφέρεται στην «παξιμαδοκλέφτρα» ως «μοντέρνον όρον», κάτι που επίσης συνηγορεί ότι ο όρος πλάστηκε τότε.

  79. sarant said

    77-78 Όχι, δεν επιμένω. Η σημείωσή μου ήταν «προς διερεύνηση» -αλλά προφανώς δεν έχει σχέση. Όλα δειχνουν το 1918-19.

  80. spatholouro said

    Και δεν ξέρω κατά πόσον δείχνουν το 1918…

    Όσο κοίταξα δεν βρήκα ακόμη κάτι προ του Φεβρουαρίου του 1919. Αν μη τι άλλο, στον μήνα αυτό παίρνει το πράγμα αξιοσημείωτη δημοσιότητα, τόσο μέσω αρθρογραφίας όσο και μέσω σχετικών επιθεωρήσεων. Μάλιστα δύο ονόματα της εποχής, ο Διονύσιος Κόκκινος («Μακκαβαίος») και ο Π. Νιρβάνας, μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου αφιερώνουν δύο αξιοσημείωτα χρονογραφήματα.

    Ο Νιρβάνας («Voleuse de biscuits», ΕΣΤΙΑ, 13/2/1919) αναφέρει ότι η εμφάνιση αυτών των μικρών χρυσόμυγων του αθηναϊκού πεζοδρομίου έλαβε πολύ πρόσφατα χώρα. Αμέσως η «λαϊκή σοφία και η λαϊκή γλωσσοπλαστική» τις ονόμασε παξιμαδοκλέφτρες: «Διατί, πώς, κατά ποίαν ετυμολογίαν, κατά ποίαν μεταφοράν ή κυριολεξίαν; Μυστήριον!». Στη συνέχεια ο Νιρβάνας αναφέρει ότι οι παξιμαδοκλέφτρες έχουν γεμίσει τα θέατρα και, όπως λέει ένας διαμαρτυρόμενος ηθοποιός «δεν είνε δυνατόν, επί τέλους, να εξακολουθούμεν, καλλιτέχναι εμείς, να συνεργαζώμεθα με τας περιπατητικάς του είδους αυτού». Ο τίτλος δε του χρονογραφήματος έχει ληφθεί από διάλογο σε θέατρο, όπου μία αλλοδαπή χορεύτρια ρωτά τον θεατρώνη «Τι είνε, περικαλώ, αυτό παξί-μαντό-κλεφτρι-ά, ακούω, λέτε;» και εκείνος την πάει στην κουίντα όπου μία τέτοια ετοιμαζόταν να βγει στη σκηνή και της λέει: «Voila, madame, ca c’est une paximadocleftra! C’ est a dire une voleuse de biscuits…»

    Σε λίγες μέρες θα ακολουθήσει χρονογράφημα του Δ. Κόκκινου («Παξιμαδοκλέφτρες», ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ, 16/2/1919). Αναφέρει ότι ο όρος αυτός είναι «άρτι φυτρώσας εις το άγραφον λεξιλόγιον της αθηναϊκής ζωής, αριθμών βίον το πολύ ενός μηνός». Ο νεότερος αυτός γυναικείος χαρακτήρας «εκυοφορήθη υπό της ζωής των Αθηνών των δύο τριών τελευταίων ετών». Τη γυναίκα αυτή «που είνε κυρία, αλλά και το άλλο, που είνε δεσποινίς αλλά και το άλλο», τον «συμμιγή αυτό τύπο», εκκόλαψαν «αι ευκαιρίαι των εκ του πολέμου κοινωνικών ανωμαλιών, και τον ήρδευσε το μέρος της βροχής των διαθρυλουμένων μεγάλων ιδεωδών της ελευθερίας που έπεσαν πολύ χαμηλά και έγιναν λάσπη».

  81. sarant said

    Αφησα τρεις μήνες περιθώριο, γι’ αυτό και βάζω και το 1918.
    Οι περιπατητικές από το γαλλ. peripateticienne που δεν σημαίνει βεβαίως τις μαθήτριες του Αριστοτέλη.

  82. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @81. sarant said:
    «Οι περιπατητικές από το γαλλ. peripateticienne που δεν σημαίνει βεβαίως τις μαθήτριες του Αριστοτέλη.

    …τοῦ ποδὸς, γαλλιστὶ τρουτρουάρ. ἡ ἀτάκα ἀπὸ τὴ «Χαρτοπαίχτρα»

  83. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @82.Φοβερὸς λεξιλογικὸς πλοῦτος στὴν ἀτὰκα τοῦ Πλατῆ καὶ τοῦ Φέρμα:

    Ἅμα εἶναι καλντερίμι…
    …τοῦ ποδὸς, τοῦ ποδὸς…
    …γαλλιστὶ τρουτρουάρ.

    Τρεῖς γλῶσσες (τούρκικα, ἑλληνικὰ καὶ γαλλικὰ) γιὰ νὰ περιγράψουν τὸ ἴδιο πράγμα.

  84. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @82,83. Στὸ 1:10.

  85. 83 Τρεῖς γλῶσσες (τούρκικα, ἑλληνικὰ καὶ γαλλικὰ) γιὰ νὰ περιγράψουν τὸ ἴδιο πράγμα.

    Ενώ θα αρκούσε μια ιταλική. 😉

  86. Μαρία said

    81
    Και που, αν γράψουμε κι εμείς την περιπατητικιά στα γαλλικά, μπορεί να μας φάει το σχόλιο η μαρμάγκα.

  87. 86 Το trotteuse εννοείς;

  88. Μαρία said

    87
    Καλέ ποια τροτέζα, την περιπατητικιά λέμε 🙂 https://sarantakos.wordpress.com/2011/08/29/gewrgouso/#comment-79780

  89. Ααααα! Κατήλαβα!

    Mme PERΙPATETICΙENNE

  90. spatholouro said

    Από το σατιρικό περιοδικό Η ΓΑΜΠΑ, που έβγαζε ο Κ. Καρυωτάκης με τον Άγι Λεβέντη:

    ΤΟ ΠΑΞΙΜΑΔΙ

    Άλλοι αγαπούνε τα πτι-φουρ/και άλλοι τα πατέ
    πολλοί περνάνε μοναχά/μ’ ανούσιες φραντζόλες
    εγώ ένα μόνο αγαπώ/και δεν ξεχνώ ποτέ
    το π α ξ ι μ ά δ ι που περνά/τις λιχουδιές μας όλες

    Ούτε σκληρό ούτε μαλακό/ξεροτηγανιστό
    πότε άγρια το μασουλάς/πότε απαλά το γλείφεις
    κι αν τύχη και δεν είν’ γλυκό/μήτε κι ευωδιαστό
    με λίγο μέλι διαλεχτό/απλούστατα τα’ αλείφεις

    Μα θέλουν πάντα ψ ω ν ι σ τ ή/καλό και ειδικό
    τα παξιμάδια, γιατί αλλιώς/οι κόποι πάν χαμένοι
    τυχαίνει ξύγκι νάχουνε/ή βούτυρο κακό
    και τότε όσοι απ’ αυτά θα φαν/θα βγουν μετανοιωμένοι
    (Ηλιογάβαλος)- Η ΓΑΜΠΑ αρ. 4, 29/9/1919

  91. spatholouro said

    Εναποθέτω στο εδώ κοινό ταμείο ενδιαφέρον κείμενο, όπου -πέραν των άλλων- συνηγορεί υπέρ της προελεύσεως του ονόματος από τα κλεψιμέικα παξιμάδια των κηδειών και όχι από τα πιθανολογούμενα (ατεκμηρίωτα νομίζω) περί παξιμαδιών καφενείων Ομονοίας. Δηλαδή, μαζί με την μαρτυρία του Δημητρακόπουλου το 1919, έχουμε και την παρακάτω του 1921, ως συγχρονικό τεκμηριωτικό υλικό.

    «Η παξιμαδώ» (Idem ΕΜΠΡΟΣ 23/4/1921)

    Παξιμαδώ είνε το θήλυ το οποίον εκδικείται την μετρημένην ζωήν των γυναικών της περασμένης πεντηκονταετίας. Λέγουν ότι η ζωή είνε μία μέθη. Εάν την ζωήν την κάμετε μανίαν έχετε την παξιμαδώ. Εις το πέρασμά της σπάζει παταγωδώς το καφάσι του γυναικωνίτου και εκσφενδονίζονται τα ξύλα του κατά κεφαλής μας. Ό,τι δεν έζησαν οι περασμένοι αιώνες της Ελληνίδος, η παξιμαδώ εννοεί να το ζήση εντός μιάς νυκτός.
    Η παξιμαδώ έχει ως στοιχείον της τον πάταγον –το στοιχείον των εξεγέρσεων. Η φωνή της είνε ολόκληρον πλυσταρειό. Όπως τα τείχη της Ιεριχούς έπεφταν με τον ήχον της σάλπιγγος, η φωνή της παξιμαδώς αρκεί να ρίξη όλον το κοινωνικόν μας καθεστώς. Ό,τι είχε σωρεύσει ο αστικός μας πολιτισμός μέχρις του ευρωπαϊκού πολέμου εγκρεμίσθη αυθωρεί την στιγμήν όπου η παξιμαδώ εγέλασεν, ετραγούδησε ή εντύθη. Και τα τρία ταύτα είνε όλεθρος της κοινωνίας.

    Η παξιμαδώ εξεράσθη από τον ευρωπαϊκόν πόλεμον εις την επιφάνειαν της γης. Η φωνή της είνε η φωνή της ινφλουέντσας. Η αρμύρα των προχείρων επιθεωρήσεων που κατεσκεύασε πρόχειρος θίασος ναυαγίων προς εξοικονόμησιν του ναύλου είνε για την παξιμαδώ σεμνότης. Η κοντή φούστα είνε για την παξιμαδώ μακρυά. Ζη στενοχωρημένη στην εποχήν αυτήν και ονειρεύεται άλλην αναιδεστέραν.

    Η παξιμαδώ είνε όλη πόδι. Πόδι από πάνω ως κάτω. Πόδι εις κοινήν θέαν. Πόδι επάνω εις οβελίσκον ονομαζόμενον τακούνι. Πόδι κράζον, πόδι χορεύον, πόδι μεθυσμένον, πόδι ωργισμένον, πόδι υβρίζον. Καταιβάστε την κοντή της φούστα, η παξιμαδώ θα αποθάνη. Η παξιμαδώ δίνει το ύφος της παντού. Από την σκόνην του αυτοκινήτου που καταφθάνει μπορείτε να καταλάβετε τι διαστάσεις έχει η επιβαίνουσα παξιμαδώ, την ηλικίαν της και τα έτη που έκαμεν ως υπηρέτρια. Το αυτοκίνητον εφευρέθη επίτηδες για την παξιμαδώ. Είνε ταύρος που την μεταφέρει διά των κοινωνικών στρωμάτων, ο αρχαίος «κριός», η πολιορκητική μηχανή που την οδηγεί κατά του τείχους των ανωτέρων τάξεων. Μόνον με αυτό το μηχάνημα ευρίσκεται στα δύο στοιχεία της –βρώμα και πάταγον. Μόνον με αυτοκίνητον μπορεί να εκδικηθή την κοινωνίαν, θάβοντάς την μέσα στην σκόνην. Αν την βάλετε μέσα σε ήσυχον αμάξι η παξιμαδώ θα αποθάνη.

    Η παξιμαδώ φωνάζει εδώ και πέρα. Θεωρεί ότι είνε καθώς πρέπει να τα φωνάζη όλα. Εάν μπη στο βαγόνι του τραίνου την Κυριακή το βράδυ (με ένα […] εις την χείρα) θα φωνάζη καθ’ όλον το ταξείδι προς τον παξιμαδάν της εις επήκοον: «Είδες Μήτσο το οποίον ταραμοσαλάτα μεγαλείον;» Και από Κηφισσιάς μέχρις Αθηνών θα τα έχωμεν μάθει όλα.

    Η παξιμαδώ είνε διαφόρων βαθμών. Υπάρχουν παξιμαδώ Α,Β,Γ,Δ,-Ω. Υπάρχουν παξιμαδώ στο Καπρίς καθώς και στα Χαυτεία. Αι διαφοραί όμως δεν είνε τοιαύται ώστε να μην αναγνωρίσωμεν παντού το είδος, την μίαν και απόλυτον παξιμαδώ.

    Εις στιγμήν ηθογραφικής μεγαλοφυίας, ο αθηναϊκός λαός της απεκάλυψε το εραλδικόν δένδρον. Την ωνόμασε παξιμαδοκλέφτρα, θηλυκό που κλέβει τα παξιμάδια των κηδειών. Διά λόγους συντομίας επί τέλους αι Αθήναι έδωσαν εις το θήλυ τούτο τέρας του κοινωνικού κατακλυσμού το όνομα «παξιμαδώ».

    Αιωνία η μνήμη του λαϊκού κοριτσιού, της γυναίκας του λαού! Το ον τούτο απέθανε. Επί του σεμνού τάφου του χορεύει κόρδακα εντός κάλτσας 50 δραχμών ο τακουνοπόδαρος της παξιμαδώς.

    Υ.Γ.
    Θερμή παράκληση προς ΦΩΤΗ, που διαβάζει το παρόν, όταν διαδίδει τα ταπεινά μου γραφόμενα, να σέβεται το παρανόμι μου.

  92. spatholouro said

    Ως προς τον τύπο του αρσενικού που καταγράφεται στο παραπάνω κείμενο («παξιμαδάς»), ο Δ. Μπόγρης το καλοκαίρι του 1927 ανέβασε την πολιτική σάτιρα «Ο παξιμάδος». Βρήκα κάνα δυο κριτικές για το έργο, αλλά δεν μπόρεσα να εντοπίσω υπό ποία έννοια αναφέρεται το αρσενικό.

  93. spatholouro said

    Έλα χριστέ, ο παξιμάδος του σήμερα!

  94. 93 Σπαθόλουρε,
    αυτός αντιγράφει (αποτυχημένα γιατί δεν διαβάζεται καν) έναν κολλημένο του τουήτερ https://twitter.com/Conclavios

  95. sarant said

    Μπράβο Σπαθόλουρο που συνεχίζεις να καταθέτεις και το έχεις μάλιστα διευρύνει.

    Όσο για τον τουιτερά του 93, το μοτίβο «καργιες όταν το λαϊκό παιδί…» νομίζωπως το λάνσαρε ο Δημήτρης Μανιατης στο Φέισμπουκ.

  96. spatholouro said

    Χρόνια πολλά με πρόσθετα παραθέματα για τις παξιμαδοκλέφτρες:

    «Αι επιθεωρήσεις διέφθειραν και το θέατρον. Ότι δι’ αυτών εισεχώρησαν εις τας τάξεις των πραγματικών ηθοποιών και γυναίκες διεφθαρμένες εκ των γνωστών κύκλων των παξιμαδοκλεφτρών!» (ΕΘΝΟΣ, 30/7/1919)

    «Επεστρατεύθησαν επί της σκηνής διά Διατάγματος των θιασαρχών οι παντός είδους κομπάρσοι και όλες οι παξιμαδοκλέφτρες από τις συνοικιακές μάνδρες» (Η ΣΗΜΑΙΑ, 17/9/1919)

    «Εγνωρίζαμεν της παξιμαδοκλέφτρες. Τώρα ενεφανίσθησαν και τσιγαροκλέφτρες. Πρόοδος». (Η ΣΗΜΑΙΑ, 4/11/1919)

    Επικρίνοντας την επιδεικτική παρέλαση των αυτοκινήτων στο κέντρο της πόλης:
    «Διατί η επίδειξις της κοιλιάς των νεοπλούτων και των κνημών των παξιμάδων εις αυτά;» (ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ, 13/6/1921).
    Όσο για αυτόν που βρίσκεται στη θέση του οδηγού, ο συντάκτης του επιφυλάσσει ενδιαφέροντες χαρακτηρισμούς: «Ένας βλαχοδήμαρχος, ένας μπακαλόγαττος, ένας κουραμπιές, ένας τοκιστής και σουλατσαδόρος είνε ξαπλωμένος, κορδωμένος»

    Ένας κύριος με μεταξωτό πουκάμισο και ωραίο κουστούμι πειράζει μια υπηρετριούλα:
    «Παξιμαδάκι μου, τι γλυκό που είσαι» (ΠΡΩΤΕΥΟΥΣα, 21/7/1922)

    «Αλλ’ η παρουσία των παξιμαδών; Μήπως προτήτερα έλειπαν η παξιμάδες από τα χαρτοπαίγνια;» (ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ, 29/8/1922)

    Αναφορά στους εφημεριδογραφους:
    «Με τις εικόνες, με τις μόδες, με τας περιγραφάς των χορών, των γλεντιών, των λωποδυτών, των παξιμαδοκλεφτρών» (ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ, 5/7/1923)

  97. sarant said

    Εύγε! Και καλά Χριστούγεννα!

  98. spatholouro said

    Άλλη μία συγχρονική μαρτυρία ότι ο όρος «παξιμάδες κλπ» προήλθε από το φαινόμενο της άγρας παξιμαδίων στα μνημόσυνα:

    «-Ποία πείνα επικρατεί, έλεγε κύριος, βλέπει τις και εις τα κόλλυβα των μνημοσύνων. Η κακομοίρα παξιμάδα, ήτις προήλθε εκ τούτων, ήτο ευπρεπεστέρα. Εβουτούσε τέλος πάντων εν παξιμάδιον επιμνημόσυνον, ενώ σήμερον μόλις εμφανισθούν κόλλυβα μαίνεται ολόκληρος πληθυσμός.»

    «Κόλλυβα» (ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, 3/5/1927)

  99. Άγνωστης χρονολογίας παξιμαδοκλέφτρα: https://lexilogia.gr/forum/showthread.php?18319-%CE%9F-%CE%97%CE%BB%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%BF-%CF%86%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AC%CF%81%CE%BF%CF%82 (και ίσως κάποιος μπορεί να βοηθήσει)

  100. sarant said

    Να ένα παλιό νήμα που σηκώνει ανάσταση/ανακεφαλαίωση!

  101. Κάπου παραπάνω έχουν αναφερθεί οι «Κυρίες του Παξίμ». Αν κάποιος μπορεί να βρει το δισκάκι ή τις παρτιτούρες στο ΕΛΙΑ (η ψηφιοποίηση έχει μόνο τα εξώφυλλα) ίσως βγει κάτι.

  102. sarant said

    101 Να το έχω στο νου μου.

  103. Μαρία said

    101
    Από την οπερέττα εις πράξεις τρείς «Η Κυρίες του Παξίμ». Δρ. 2,51. Παράφρασις του Μαξίμ. Η λέξις προέρχεται από τα παξιμάδια των μνημοσύνων και των κηδειών που έκλεβαν οι μικρές πόρνες. Από εκεί βγήκε και το όνομα παξιμαδοκλέφτρα

    http://palia.kithara.gr/index.php?cmd=ci&cre=fattas+dgmpshengs

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: