Ποια είναι η λέξη της χρονιάς για το 2025;

Το τέλος της χρονιάς παραδοσιακά είναι καιρός απολογισμών. Το ιστολόγιο προσπαθεί να τηρεί ευλαβικά τις παραδόσεις κι έτσι με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε ένα εγχείρημα που φέτος επαναλαμβάνεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, για δέκατη έκτη χρονιά: πράγματι, ήρθε και φέτος το πλήρωμα του χρόνου για να διαλέξουμε τη Λέξη της Χρονιάς για το 2025.

Όταν λέμε «λέξη της χρονιάς», εννοούμε κάποια λέξη που ακούστηκε πολύ μέσα στη χρονιά που κοντεύει να τελειώσει. Δεν είναι υποχρεωτικό να είναι νεολογισμός· μπορεί να είναι λέξη που υπάρχει ήδη, αλλά να έχει πάρει καινούργια σημασία ή να ακούστηκε πολύ ή γενικά να σημάδεψε τη χρονιά που τελειώνει. Τη «λέξη» την εννοούμε με την ευρύτερη έννοια, δηλαδή γίνονται δεκτοί και σύμπλοκοι όροι (το 2018 λέξη της χρονιάς ήταν σύμπλοκος όρος, Συμφωνία των Πρεσπών ενώ το 2017 ξενικός σύμπλοκος όρος, τα φέικ νιουζ) καθώς και ακρώνυμα (το 2014, λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε ο ΕΝΦΙΑ).

Κάθε χρόνο η διαδικασία ξεκινάει περίπου την ίδια εποχή και περιλαμβάνει τρία στάδια, με τρία ισάριθμα άρθρα. Φέτος ξεκινάμε τη συνηθισμένη ημερομηνία, 9 Δεκεμβρίου.

Θυμίζω ότι  πέρυσι είχαμε λέξη της χρονιάς το δίλεκτο γουόκ ατζέντα, με δεύτερη τη γενοκτονία και τρίτη την Ψίμυθο. Σε προηγούμενα ανάλογα άρθρα παρουσίαζα όλες τις τριάδες λέξεων που διακρίθηκαν, όμως ο κατάλογος παραμάκρυνε κι έτσι, με δική σας προτροπή, τον παρουσιάζω σήμερα σε πίνακα, που τον έφτιαξε πρόπερσι ο φίλος μας Γιάννης Μαλλιαρός -το λινκ σε κάθε χρονολογία σάς μεταφέρει στο άρθρο εκείνης της χρονιάς.

	Λέξη της Χρονιάς	2η	3η
2024	γουόκ ατζέντα	γενοκτονία	Ψίμυθος
2023	σαρανταενατακατό	πάμε κι όπου βγει	Γάζα
2022	ΔΗΚΕΟΣΗΝΙ	επισύνδεση	υποκλοπές
2021	γυναικοκτονία	εμβόλιο	αρνητής
2020	κορονοϊός	λοκντάουν	σκόιλ ελικικού
2019	κανονικότητα	αριστεία	γυναικοκτονία
2018	Συμφωνία των Πρεσπών	τιναφτόρε	Μακεδονικό
2017	φέικ νιουζ	POS	αντισπισιστής
2016	Μπρέξιτ	πρόσφυγες	χοτ σποτ
2015	κάπιταλ κοντρόλς	πρώτη φορά αριστερά	γκρέξιτ
2014	ΕΝΦΙΑ	ιπτάμενοι αναρχικοί	ένοικος του τάφου
2013	σαξές στόρι	βιαποπουκιανπροέρχεται	άκρα/θεωρία των άκρων
2012	επαναδιαπραγμάτευση	εγέρθουτου	αλληλεγγύη
2011	αγανακτισμένοι	κούρεμα	χαράτσι
2010	μνημόνιο	ΔουΝουΤου	τρόικα

Το 2025 από κάποιες απόψεις ήταν συνέχεια του 2024, με την έννοια ότι συνεχίστηκαν οι συγκρούσεις και το φονικό στην Ουκρανία και στη Γάζα. Και αυτό βάζει κι ένα ζήτημα διαδικαστικό για την  ψηφοφορία μας. Ο κανόνας που έχουμε διαμορφώσει, είναι να μην μπαίνει στο ψηφοδέλτιο κάποια λέξη που έχει μπει στην τριάδα την προηγούμενη χρονιά ή που έχει πρωτεύσει οποιαδήποτε χρονιά. Έτσι, αν εφαρμοστεί ο κανόνας, δεν μπορεί να μπει στην ψηφοφορία η «γενοκτονία«, παρόλο που η λέξη αυτή απασχόλησε πάρα πολύ την επικαιρότητα, ιδίως τους  πρώτους οχτώ μήνες του 2025. Στα σχόλιά σας μπορείτε να αναφερθείτε και σ’ αυτό.

Το  2025 ήταν και η πρώτη χρονιά διακυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, κι αυτό σημάδεψε πολλά πράγματα  αν και περισσότερο  έχει επηρεάσει την αγγλική ορολογία. Στα καθ’ημάς, σημειώνω τον  όρο «τραμπισμός – τραμπικός«, τους δασμούς και την αναβίωση του όρου πλανητάρχης.

Από το μακελειό στη  Γάζα έχουμε  και τη συζήτηση  για τον αντισημιτισμό, όπως και το επεισόδιο με τη φλοτίλα, τον στολίσκο των αλληλέγγυων, ενώ η Ουκρανία έφερε όρους όπως ευρωπαϊκή άμυνα και πολεμική οικονομία – αλλά και αλλαγή κουλτούρας,  που ζήτησε ο κ. Δένδιας στην ΕΕ για να δεχόμαστε τα φέρετρα με την ευρωπαϊκή σημαία.

Στο εσωτερικό μέτωπο, ξαναήρθε πολύ έντονα στην επικαιρότητα, ιδίως  στο πρώτο μισό του χρόνου, το δυστύχημα/έγκλημα των Τεμπών (η επιλογή του όρου έχει σημασία), με την εμβληματική φράση Δεν έχω οξυγόνο όπως και, σε μικρότερο βαθμό, οι υποκλοπές με το Πρέντατορ.

Ωστόσο, έσκασε και φρέσκο σκάνδαλο, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, με τα ανύπαρκτα  αιγοπρόβατα που έβοσκαν σε εξίσου ανύπαρκτα ή τέλος πάντων όχι μισθωμένα βοσκοτόπια με  αποτέλεσμα οι επιτήδειοι να καταβροχθίζουν «απταίστως» επιδοτήσεις.  Για αρκετό διάστημα, ακούγαμε επίσης για την  Ευρωπαία εισαγγελέα (ή την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία) που ερευνούσε το θέμα, ενώ μεγάλη θυμηδία προκάλεσαν, από διαρροές της δικογραφίας, τα παρατσούκλια Φραπές και Χασάπης κάποιων εμπλεκομένων.

Από κυβερνητικής πλευράς, έγινε προσπάθεια όλα αυτά να αποδοθούν στις διαχρονικές παθογένειες. Ένας άλλος όρος που χρησιμοποιήθηκε αρκετά στην κυβερνητική ιδιόλεκτο ήταν η εργαλειοποίηση αλλά και η μιζέρια.

Στην αντιπολίτευση, ακούστηκε πολύ, ιδίως πρόσφατα, το ριμπράντινγκ του Αλέξη Τσίπρα και, συναφώς, και ακόμα περισσότερο, η Ιθάκη. Γενικά τα κύρια ονόματα και τοπωνύμια αποφεύγουμε να τα βάζουμε  στο ψηφοδέλτιο, αλλά γίνονται και εξαιρέσεις (πχ Γάζα) και εδώ πρόκειται περισσότερο για σύμβολο, εκτός από τίτλο βιβλίου, και λιγότερο για το νησί του  Ιονίου.

Είχαμε, όπως κάθε χρόνο, ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ έχει ενδιαφέρον η χρήση του όρου κακοκαιρία, που δηλώνει πλέον συγκεκριμένα καιρικά φαινόμενα, πχ η πρόσφατη «κακοκαιρία Byron». Στον καύσωνα του καλοκαιριού ακούστηκε αρκετά το θερμικό φορτίο. Γενικότερα, η κλιματική  προσαρμογή.

Είχαμε  και περιόδους με πολλούς μικρούς σεισμούς,  οπότε  ακούστηκε  ο όρος  σμηνοσειρά ή σεισμική σμηνοσειρά. Σε σχέση  με τη Σαντορίνη, ακούστηκαν τα πρανή της Καλντέρας. Και βεβαια ο υπερτουρισμός, όπως και  πέρυσι και πρόπερσι.

Το 2025 ίσως σημαδεύτηκε από έναν όρο που τον είχαμε δει και πέρυσι να εξαπλώνεται με τεράστια ταχύτητα και να επηρεάζει ολοένα και περισσότερα επαγγέλματα -την τεχνητή νοημοσύνη, που περισσότερο να γράφεται με το αγγλικό της  ακρώνυμο, ΑΙ και προφέρεται αγγλοπρεπώς «το Έι Άι«. Επίσης: μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, παραισθήσεις της ΑΙ, ντιπφέικ.

Να  σημειώσουμε και τον  προσωπικό αριθμό, που καθιερώθηκε από φέτος, ενώ πολλή συζήτηση έγινε για το 13ωρο της εργασίας.

Άλλος όρος που ακούγεται πολύ για την Ελλάδα και για την  Ευρώπη  είναι το δημογραφικό (έτσι, ουσιαστικοποιημένο, ή «δημογραφικό πρόβλημα»). Εγώ λέω ότι μια λύση  είναι η μετανάστευση, αλλά στη χώρα μας είχαμε, για ψηφοθηρικούς λόγους, την αναστολή αιτήσεων για άσυλο.

Ύστερα από πολλά χρόνια ξανακούστηκε, με  αφορμή τα φονικά στα Βορίζια, ο όρος βεντέτα, ενώ σε επίπεδο αστυνομικού δελτίου συχνά ακούμε για μαφιόζικη εκτέλεση.

Και μερικές ακόμα σκόρπιες λέξεις: ενσυναίσθηση, συμπερίληψη – συμπεριληπτικός, αγριογούρουνα, ρομποτάκι, τσιπάκι – τσιπαρισμένος.

Αλλά βέβαια, αυτά πρόσεξα εγώ. Πολλά θα μου ξέφυγαν, όμως με τα σχόλιά σας ο κατάλογος θα εμπλουτιστεί κι άλλο. Περιμένω λοιπόν τις δικές σας ιδέες και προτάσεις. Μπορείτε στα σχόλιά σας να δηλώνετε περισσότερες από μία λέξεις που πιστεύετε ότι σημάδεψαν τη χρονιά που τελειώνει, έστω κι αν έχουν ήδη δηλωθεί από προηγούμενους ή από το άρθρο, έτσι ώστε να γίνεται και μια προκαταρκτική στάθμιση.

Αυτό το πρώτο στάδιο, το στάδιο της διατύπωσης των προτάσεων, φέτος θα διαρκέσει έως την Παρασκευή 12 του μηνός, στις 11 μ.μ. ώρα Ελλάδος, εκτός αν η υπόλοιπη εφορευτική επιτροπή (λέγε με Στάζιμπο) αποφασίσει διαφορετικά. Στη συνέχεια, η εφορευτική επιτροπή θα συγκεντρώσει τις επικρατέστερες προτάσεις (πέρυσι είχαμε 42, άλλες φορές έχουμε ανέβει στις 50) και θα τις θέσει σε ψηφοφορία.

Η ψηφοφορία φέτος θα ξεκινήσει τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου  και θα διαρκέσει ως τα μεσάνυχτα της 30ής Δεκεμβρίου. Παραμονή πρωτοχρονιάς θα έχουμε τα αποτελέσματα και θα ξέρουμε ποιαν διαλέξατε για Λέξη του 2025.

Λέξη της χρονιάς διαλέγουν βέβαια και άλλοι οργανισμοί, εδώ και πολλά χρόνια μάλιστα. Το λεξικό Cambridge επέλεξε τον όρο parasocial, το Collins ανακήρυξε Λέξη της χρονιάς τον όρο vibe coding, το dictionary.com τον όρο 6-7 ενώ τo λεξικό OED της Οξφορδης διάλεξε τον όρο rage bait. Συγκεντρωτικά, μαζι με επιλογές  άλλων φορέων,  τα βλέπετε εδώ. Λείπει η επιλογή του Εκόνομιστ, που είναι slop.

Αλλά αυτά αφορούν την  αγγλική γλώσσα. Για τη δική μας ψηφοφορία περιμένω τις προτάσεις σας: Ποια είναι κατά τη γνώμη σας η Λέξη της χρονιάς για το 2025;