Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γιατί και πώς να αγαπάμε την ελληνική γλώσσα

Posted by sarant στο 18 Φεβρουαρίου, 2021


Την Κυριακή που μας πέρασε, μέρα των ερωτευμένων υποτίθεται, αν και φέτος ο κορονοϊός τούς είχε κλείσει όλους μέσα, πήρα μέρος σε μια διαδικτυακή εκδήλωση που διοργανώθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ και από την Θεοδώρα Τζάκρη, τομεάρχισσα αποδήμων (η ίδια δεν χρησιμοποιεί τον έμφυλο τύπο) με θέμα την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας (9 Φεβρουαρίου). Θυμίζω ότι η γιορτή αυτή θεσπίστηκε το 2017 και οτι στην επιλογή της 9ης Φεβρουαρίου έπαιξε ρόλο και το ιστολόγιό μας (παλιό άρθρο).

Στην εκδήλωση έκανα μια εισήγηση με το θέμα που βλέπετε στον τίτλο («Γιατί και πώς να αγαπάμε την ελληνική γλώσσα»). Πιο κάτω θα παραθέσω ολόκληρο το κείμενο της εισήγησής μου.

Εισηγήσεις έκαναν επίσης ο φίλος Νίκος Γραικός, που διδάσκει τη νέα ελληνική στο Παρίσι, με θέμα τον ρόλο των συλλογικών φορέων στη διάδοση της ελληνικής, ο Ιωάννης Καζάζης, πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας, με θέμα την πορεία συγκρότησης της γλώσσας του νεοελληνικού κράτους, ο Διονύσιος Αρκαδικός, του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του ιδρυματος Σπ. Νιάρχος σε πανεπιστήμιο του Βανκούβερ, με θέμα μια πλατφόρμα για την εκμάθηση της ελληνικής στην ομογένεια, καθώς και ο Χρίστος Παπαδόπουλος, διευθυντής του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου Καΐρου (και στιχουργός), που μίλησε για την ελληνική γλώσσα στην Αίγυπτο.

Από το προφίλ των εισηγητών φαίνεται ο προσανατολισμός της εκδήλωσης προς την ομογένεια.

Έκαναν επίσης σύντομες παρεμβάσεις, στην αρχή της εκδήλωσης, ο Γιώργος Κατρούγκαλος και ο Νίκος Φίλης, σημερινοί τομεάρχες του ΣΥΡΙΖΑ (Εξωτερικων και Παιδείας, αντιστοιχα), που είχαν υπουργικά καθήκοντα όταν θεσπίστηκε η Παγκόσμια Ημέρα το 2017.

Ακολούθησαν τοποθετήσεις από το κοινό, αυτούς που παρακολούθησαν την εκδήλωση. Όσοι πήραν τον λόγο ήταν στην πλειοψηφία τους (ή πλειονότητά τους αν είστε από την άλλη φράξια) από τον αποδημο ελληνισμό, κάποιοι απο αυτούς εκπαιδευτικοί. Επομένως έχει αξία η μαρτυρία τους.

Θεωρώ επίσης αξιόλογα όσα είπε σε δευτερολογία ο καθηγητής Ιω. Καζάζης, εμμέσως απαντώντας σε μένα, για τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής -αλλά και την επισήμανσή του για τους νεομετανάστες.

Όσοι διαβάζουν ταχτικά το ιστολόγιο θα έχουν ξαναδιαβάσει τα περισσότερα απ’ όσα είπα στην ομιλία μου. Ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη, αλλά αυτό είναι σχεδόν αναπόφευκτο.

Πριν από την ομιλία μου παραθέτω το βίντεο ολόκληρης της εκδήλωσης, που καταγράφτηκε και ανέβηκε στο YouTube με τη φροντίδα του ΣΥΡΙΖΑ Μονάχου (το τεχνικό επιτελείο του ιστολογίου κατέγραψε βεβαίως τη δική μου ομιλία, αλλά προτιμότερο είναι να δείτε ολόκληρη την εκδήλωση -ας μην είμαστε Μοναχοφάηδες).

Και το κείμενο της εισήγησής μου:

Γιατί και πώς να αγαπάμε την ελληνική γλώσσα;

Σας ευχαριστώ όσους συνδεθήκατε για να παρακολουθήσετε αυτή την εκδήλωση, ευχαριστώ και τον ΣΥΡΙΖΑ όπως και τη Θεοδώρα Τζάκρη που μου έκαναν την πολύ τιμητική πρόσκληση να με καλέσει να σας μιλήσω.

Η Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας θεσπίστηκε το 2017. Δεν είναι τυχαία η επιλογή της ημερομηνίας της 9ης Φεβρουαρίου, μιας ημερομηνίας που τιμά τον εθνικό μας ποιητή, τον Διονύσιο Σολωμό· γιατί ο Σολωμός δεν ήταν μονάχα ο θεμελιωτής της νεοελληνικής ποίησης παρά έχει γράψει και ένα πολύ αξιόλογο έργο, τον Διάλογο, με πολύ εύστοχες σκέψεις για τη γλώσσα. Ακόμα, ο Σολωμός ζώντας σε δίγλωσσο περιβάλλον, και παρόλο που άρχισε να γράφει ποιήματα στα ιταλικά, επέλεξε τελικά την ελληνική γλώσσα. Ακόμα, η επιλογή του Σολωμού δείχνει ότι στην Παγκόσμια Ημέρα της ελληνικής γλώσσας η έμφαση δίνεται στη σημερινή ελληνική γλώσσα και στην ελληνοφωνία, δηλαδή την ελληνική γλώσσα όπως μιλιέται σήμερα, όχι απαραίτητα από φυσικούς ομιλητές της· για το λόγο αυτό πιστεύω πως θα ήταν άστοχο να εστιαστεί ο εορτασμός αποκλειστικά στην αρχαία ελληνική, όπως συχνά κάνουμε όταν μιλάμε για την ελληνική γλώσσα.

Γιατί λοιπόν να αγαπάμε την ελληνική γλώσσα; Επειδή είναι η μητρική μας βέβαια· από εκεί θα ξεκινήσουμε. Επειδή, ακόμα, είναι μια γλώσσα που έχει ιδιαίτερη θέση στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού πολιτισμού, αφού σ’ αυτήν γράφτηκαν πολύ σημαντικά λογοτεχνικά και φιλοσοφικά κείμενα, που επηρέασαν καθοριστικά το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πνευματικό γίγνεσθαι.

Ακόμα, είναι μια γλώσσα που, για μεγάλα χρονικά διαστήματα, είχε αποκτήσει το καθεστώς της διεθνούς γλώσσας και που τη χρησιμοποιούσαν ως δεύτερη γλώσσα, ή ως lingua franca, πολλοί πληθυσμοί που δεν την είχαν ως μητρική τους γλώσσα. Και επειδή όταν εμφανίστηκε ο χριστιανισμός έλαχε διεθνής γλώσσα στην σημερινή Μέση Ανατολή να είναι η ελληνική, τα Ευαγγέλια και ολόκληρη η Καινή Διαθήκη γράφτηκαν στα ελληνικά και διαδόθηκαν στα ελληνικά.

Ακόμα, τα ελληνικά τροφοδότησαν, είτε απευθείας είτε κυρίως μέσω των λατινικών, τις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες με λεξιλόγιο, ιδίως στην επιστημονική σφαίρα και στον τομέα των γραμμάτων και των τεχνών. Να μην ξεχάσουμε επίσης ότι στα χριστιανικά χρόνια η ελληνική γλώσσα έγινε φορέας της εκκλησιαστικής ορολογίας και με τον τρόπο αυτό υπήρξε μια δεύτερη διάδοση ελληνικών λέξεων που μπόλιασαν τις γλώσσες όλου του κόσμου. Κι έτσι, εμείς που μιλάμε ελληνικά αλλά ζούμε σε ξένες χώρες ή που μελετάμε ξένες γλώσσες, συνεχώς συναντάμε ελληνογενείς όρους, που μας είναι οικείοι -αν και όχι πάντοτε. Και είναι λογικό να καμαρώνουμε όταν βλέπουμε μιαν ελληνική λέξη σε ένα αγγλικό, γαλλικό, γερμανικό ή ισπανικό κείμενο -και να ξαφνιαζόμαστε ευχάριστα αν δεν είχαμε υπόψη μας αυτό το συγκεκριμένο γλωσσικό δάνειο.

Τους ελληνογενείς όρους που συναντάμε στις ξένες γλώσσες, μπορούμε να τους χωρίσουμε σε τρεις κατηγορίες.

Στην πρώτη κατηγορία, έχουμε λέξεις φτιαγμένες με βάση ελληνικά δομικά στοιχεία, που όμως δεν φτιάχτηκαν από φυσικούς ομιλητές της ελληνικής, αλλά από επιστήμονες που ήξεραν λίγα ή πολλά ελληνικά και που πήραν ελληνικές ρίζες, προθήματα και επιθήματα, για να δημιουργήσουν νέους όρους, νεολογισμούς, και να ονοματίσουν έτσι τις επιστημονικές ανακαλύψεις και εφευρέσεις τους. Συνήθως αυτές οι λέξεις περνάνε με μικρές αλλαγές σε πολλές γλώσσες, και έτσι ονομάζονται διεθνισμοί. Για παράδειγμα, λέμε τηλέφωνο· τέτοια λέξη δεν υπήρχε φυσικά στα αρχαία ελληνικά· ο όρος που έμελλε να γίνει διεθνής πρωτοσχηματίστηκε περί το 1830 στα γαλλικά, ως télephone από τον συνθέτη Jean-François Sudré, ο οποίος είχε εφεύρει όχι το σημερινό τηλέφωνο αλλά μια πολύ διαφορετική εφεύρεση, που χρησιμοποιούσε μουσικές νότες τις οποίες αντιστοίχιζε σε γράμματα του αλφαβήτου. Η εφεύρεση του Συντρέ αποδείχτηκε ανεφάρμοστη, όμως ο όρος του επέζησε διότι τον χρησιμοποίησε ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ για να ονομάσει τη δική του επινόηση, όταν την κατοχύρωσε με δίπλωμα μισόν αιώνα αργότερα.

Όταν έχουμε λέξεις της τεχνολογίας, όπως το τηλέφωνο, είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι ο όρος δεν υπήρχε στα αρχαία ελληνικά· αλλά για όρους όπως η νοσταλγία δύσκολα θα φανταζόμασταν ότι δεν είναι εγχώριας κατασκευής· άλλωστε, ένας λαός που από την αρχή του χρόνου μεταναστεύει, αναμενόμενο είναι να αισθάνεται νοσταλγία. Κι όμως, η λέξη νοσταλγία δεν πλάστηκε από Έλληνα. Ελληνικά είναι τα συστατικά της: ο νόστος, δηλαδή η επιστροφή στην πατρίδα, και το άλγος, δηλαδή ο πόνος. Νοσταλγία είναι δάνειο από το νεολατινικό nostalgia, όρο που έπλασε το 1688 ο Ελβετός Γιοχάνες Χόφερ, γράφοντας στα λατινικά, για να αποδώσει το γερμανικό Heimweh, τη λαχτάρα του γυρισμού στην πατρίδα.

Μερικές φορές, οι πανάξιοι αυτοί επιστήμονες δεν ξέρανε και πολύ καλά ελληνικά· έτσι, ο Γάλλος γιατρός Nicolas Andry έπλασε το 1741 τον όρο orthopédie, για να αποδώσει την προσπάθεια διόρθωσης των σωματικών δυσπλασιών ειδικά στα παιδιά· και στον πρόλογό του βιβλίου του λέει ρητά ότι εμπνεύστηκε τον όρο από τις ελληνικές λέξεις «ορθόν» και «παιδίον»· αν τον όρο τον έφτιαχνε κάποιος Έλληνας ίσως να τον ονόμαζε κάπως αλλιώς, π.χ. «παιδορθωτική». Και επειδή σήμερα οι ορθοπαιδικοί δεν θεραπεύουν μόνο παιδιά αλλά και ενήλικες, πολλοί δεν καταλαβαίνουν γιατί πρέπει να γράφουν τη λέξη με αι.

Γιατί όλοι αυτοί οι επιστήμονες διάλεξαν τα ελληνικά; Αφενός, επειδή ήταν μια γλώσσα που είχε ήδη χρησιμοποιηθεί στα επιστημονικά συγγράμματα της αρχαιότητας, τα οποία με την Αναγέννηση έγιναν ευρέως γνωστά στην Ευρώπη, είτε απευθείας είτε μέσω των λατινικών, που ήταν ως τον 19ο αιώνα η lingua franca των επιστημόνων όλης της Ευρώπης. Πέρα όμως από την αναμφισβήτητη αίγλη, τα ελληνικά είχαν κι ένα άλλο πλεονέκτημα: ήταν «ουδέτερο έδαφος» κι έτσι δεν θιγόταν η εθνική υπερηφάνεια κανενός επιστήμονα. Ένας Γάλλος φυσικός, αν χρησιμοποιούσε τα γαλλικά για να ονοματίσει μια εφεύρεσή του, θα ήταν λίγο πιο δύσκολο να επιβάλει τον όρο στους Άγγλους και τους Γερμανούς συναδέλφους του, ενώ ο ελληνικός όρος, ως ουδέτερος, είχε περισσότερες πιθανότητες να γίνει αποδεκτός.

Η δεύτερη κατηγορία λέξεων ελληνικής προέλευσης που συναντάμε στις νεότερες γλώσσες, κυρίως τις ευρωπαϊκές, είναι λόγια δάνεια, διεθνείς λέξεις αντλημένες από το αχανές ελληνολατινικό ταμείο, όπως tragedy, philosophie, geometrische, lírica. Η διαφορά τους με τις λέξεις της προηγούμενης κατηγορίας είναι ότι αυτές οι λέξεις υπήρχαν ήδη στα ελληνικά και από εκεί πέρασαν, σχεδόν πάντοτε με ενδιάμεσο τα λατινικά, στις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Και επειδή, όπως είπα, έχουμε λόγιο δανεισμό, συνήθως αυτά τα ελληνικά δάνεια κρατάνε μια μορφή αρκετά κοντινή στο πρωτότυπο, κι έτσι είναι πολύ εύκολο να αναγνωρίσουμε την προέλευση. Βέβαια, κάποιες φορές στη νεότερη γλώσσα αλλάζει η σημασία. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι το αγγλικό empathy δεν σημαίνει «εμπάθεια» αλλά, περίπου το αντίθετο, ενώ sycophant δεν είναι ο συκοφάντης, αλλά ο κόλακας.

Τέλος, η τρίτη κατηγορία λέξεων ελληνικής προέλευσης είναι λαϊκά δάνεια, που πολλές φορές έχουν αλλάξει πολύ καθώς ταξίδεψαν μέσα στους αιώνες και στις ηπείρους, ώστε να χρειάζεται το μικροσκόπιο της ετυμολογίας για να ανιχνεύσουμε την αρχική μορφή τους. Και σε αυτό διαφέρουν από τα δάνεια της προηγούμενης κατηγορίας. Εκείνα, είχαν κάνει τη διαδρομή με τη μεσολάβηση λογίων και επιστημόνων, ενώ τούτα τα έφεραν στις καινούργιες πατρίδες τους άνθρωποι του λαού και της πιάτσας, ναυτικοί και μάστορες, πραματευτάδες και στρατιώτες. Οι λόγιοι πιάνουν τις λέξεις με τη λαβίδα του εντομολόγου, για να τις διατηρήσουν όσο το δυνατόν άθικτες. Οι άνθρωποι της πιάτσας τις αλλάζουν, τις προσαρμόζουν στη δική τους μητρική γλώσσα.

Κι έτσι, ενώ είναι πολύ εύκολο να διακρίνουμε πως πίσω από την αγγλική λέξη theatre βρίσκεται το θέατρο, στοιχηματίζω ότι λίγοι θα μάντευαν από ποια ελληνική λέξη προέρχεται η γαλλική (ή αγγλική) boutique, που άλλωστε έχει επιστρέψει στα ελληνικά ως «μπουτίκ». Αν δεν το ξέρετε, αν δεν ασχολείστε δηλαδή με την ετυμολογία, δεν φαίνεται διά γυμνού οφθαλμού ότι στην αρχή της ετυμολογικής αλυσίδας βρίσκεται η αποθήκη! Εξίσου δύσκολο είναι να βρούμε πίσω από το αγγλ. box την πυξίδα, ή πίσω από το αγγλ. church ή το γερμανικό Kirche τον κυριακό οίκο.

Υπάρχει και κάτι άλλο γοητευτικό με την ελληνική γλώσσα, που σε λίγες γλώσσες έλαχε· είναι ότι βρέθηκε ανάμεσα σε δυο μεγάλες γλωσσικές οικογένειες, ανάμεσα στα λατινικά και στις ευρωπαϊκές γλώσσες και στα αραβικά και τις ανατολικές γλώσσες, και έπαιξε το ρόλο του μεσολαβητή ανάμεσά τους. Τα ελληνικά μετέφεραν, ας πούμε, τον αραβικό babaga -> παπαγάλο στη Δύση ή το λατινικό castrum στην ανατολή.

Γι’ αυτό και η ελληνική γλώσσα έχει περισσότερα αντιδάνεια από τις άλλες ευρωπαϊκές τουλάχιστον γλώσσες. Αντιδάνεια, θα ξέρετε, είναι όταν μια λέξη της γλώσσας Α ταξιδεύει σε μια άλλη γλώσσα, εκεί αλλάζει, ενδεχομένως περνάει αλλαγμένη και σε άλλες γλώσσες, και τελικά επανέρχεται, συνήθως με μετατοπισμένη σημασία, στην αρχική γλώσσα.

Για παράδειγμα, οι Έλληνες της Αιγύπτου, για να προστατεύονται από τα κουνούπια, είχαν κουνουπιέρες που τις ονόμαζαν κωνώπιον ή κωνωπείον. Η λέξη πέρασε στα λατινικά ως conopeum και έφτασε να δηλώνει οποιοδήποτε ύφασμα σκεπάζει ανάκλιντρο και τελικά ολόκληρο το έπιπλο. Έτσι στα γαλλικά canapé ονομάστηκε ένα είδος ανακλίντρου, που επανέκαμψε και στα ελληνικά ως καναπές. Τα αντιδάνεια μάς δείχνουν ότι η ιστορία του γλωσσικού δανεισμού δεν είναι μονόδρομος όπου μία γλώσσα τροφοδοτεί τις άλλες, αλλά ένα πολύπλοκο δίκτυο ανάμεσα στις γλώσσες, όπου κάθε γλώσσα δίνει και παίρνει λέξεις και όλες εμπλουτίζονται. Εξάλλου, στο παράδειγμα του καναπέ, η αρχική λέξη, ο κώνωψ, ίσως δεν είναι ελληνικής ετυμολογίας αλλά σημιτικό δάνειο. Άλλο ένα παράδειγμα, η λέξη βάρκα, που ξεκίνησε από μια αιγυπτιακή λέξη που εξελληνίστηκε ως βάρις, πέρασε στα λατινικά, barica, και από εκεί μας ήρθε πίσω ως βάρκα, καθώς και το μπάρκο.

Είδαμε λοιπόν ότι έχουμε πολλούς λόγους για να αγαπάμε τη γλώσσα μας και να είμαστε περήφανοι γι’ αυτήν.

Ωστόσο, μια από τις αρχαιοελληνικές αρετές ήταν και το μέτρο· μέτρον άριστον, είχε πει ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, που εμείς οι νεότεροι το συνηθίζουμε να το λέμε «παν μέτρον άριστον». Από τη δικαιολογημένη περηφάνια για μια γλώσσα που είναι η αρχαιότερη από όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες που μιλιούνται σήμερα, πολλοί στην πατρίδα μας φτάνουν να ξεχνούν την αρετή του μέτρου. Κι έτσι, τόσο στο εκπαιδευτικό μας σύστημα όσο και στις συζητήσεις στη δημόσια σφαίρα και στο Διαδίκτυο, συχνά διαδίδονται μύθοι και τερατολογίες για την ελληνική γλώσσα, όπως ας πούμε ότι η ελληνική έχει 5, 6 ή 7 εκατομμύρια λέξεις, ότι είναι η μητέρα όλων των γλωσσών, δηλαδή ότι όλες οι άλλες γλώσσες προέρχονται από τα ελληνικά, ότι έχει μαθηματική δομή ή μαγικές ιδιότητες, ότι μέσα στο ελληνικό αλφάβητο κρύβεται μια αρχαία προσευχή, ότι οι προηγμένοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δέχονται μόνο τα ελληνικά, ότι ο Μπιλ Γκέιτς και διάφοροι άλλοι πρωταγωνιστές του χώρου της πληροφορικής αναγκάζουν τα στελέχη των εταιρειών τους να μάθουν ελληνικά, ότι για μία ψήφο τα ελληνικά έχασαν την ευκαιρία να αναδειχθούν σε επίσημη γλώσσα των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλα πολλά ακόμα.

Στην πραγματικότητα, όλα αυτά είναι μύθοι. Η ελληνική γλώσσα δεν έχει 5 ή 6 εκατομμύρια λέξεις (καμιά γλώσσα δεν έχει τέτοιο πλήθος). Δεν είναι η μητέρα όλων των γλωσσών, αντίθετα προέρχεται από την Πρωτοϊνδοευρωπαϊκή, όπως και όλες οι άλλες γλώσσες της ΙΕ ομογλωσσίας· αυτό εξηγεί για ποιο λόγο τα αρχαία ελληνικά έλεγαν «πατήρ», τα λατινικά pater, τα σανσκριτικά pitar, τα περσικά pita, τα αγγλικά father και τα γερμανικά Vater. Το ελληνικό αλφάβητο το πήραμε από τους Φοίνικες, και γι’ αυτό τα ονόματα των γραμμάτων δεν σημαίνουν τίποτα στα ελληνικά, ενώ alef ήταν το βόδι, beth το σπίτι και gamel η καμήλα. Και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές όπως όλοι ξέρουμε δεν «δέχονται» φυσικές γλώσσες αλλά χρησιμοποιούν τον δυαδικό κώδικα, μιαν ατέλειωτη σειρά από μηδενικά και άσους. Επίσης, όπως ξέρουν όσοι ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Σύνταγμα των ΗΠΑ δεν αναγνωρίζει επίσημη γλώσσα, ούτε είναι αληθινό ότι αν ξέρετε αρχαία ελληνικά θα σας προσλάβει η Microsoft ή η Apple σε επιτελική θέση.

Θα μου πείτε, και τι μας πειράζει να λέγονται και μερικοί ανακριβείς, υπερβολικοί ή ακόμα και ψεύτικοι έπαινοι για την ελληνική γλώσσα; Καταρχάς, θα δώσω τον λόγο στο τιμώμενο πρόσωπο, τον Διονύσιο Σολωμό, ο οποίος, σε έναν πολύ γνωστό στοχασμό του, μας διδάσκει ότι «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι Αληθές». Ότι δεν είναι αληθές, δεν μπορεί να είναι και εθνικό. Έπειτα, ο ψεύτικος έπαινος, μπορεί να είναι ευχάριστος, αλλά νοθεύει και τον αληθινό, αφού υπονομεύει την αξιοπιστία μας και τη δυνατότητα που έχουμε να σταθμίζουμε σωστά τα πράγματα. Ακόμα, ο υπερτονισμός του μεγαλείου της αρχαίας ελληνικής (γιατί, θα το προσέξατε, όλοι οι ψεύτικοι και παραφουσκωμένοι έπαινοι αφορούν τα αρχαία ελληνικά· τη νεοελληνική γλώσσα κανείς δεν την παινεύει) δεν μας κάνει καλό αν συνοδεύεται από την υποτίμηση των νέων ελληνικών.

Διότι βέβαια πολλοί στη χώρα μας, στη δημόσια συζήτηση που γίνεται για το γλωσσικό, αλλά ακόμα και πολλά σχολικά βιβλία καλλιεργούν εμμέσως, ή και ευθέως, την άποψη ότι η σημερινή νεοελληνική δεν είναι παρά ωχρό είδωλο της αρχαίας, πράγμα που βέβαια αφενός δεν βοηθά τους μαθητές να εκτιμήσουν και να αγαπήσουν τη μητρική τους γλώσσα και αφετέρου αποτελεί εύφορο έδαφος πάνω στο οποίο ευδοκιμούν κάθε λογής απόψεις για γλωσσική παρακμή, ιδίως όταν αντιδιαστέλλεται η κυρίαρχη θέση της αρχαίας ελληνικής με τη θέση της σημερινής νεοελληνικής. Κι έτσι καλλιεργείται το σύνδρομο του ξεπεσμένου άρχοντα: Η σημερινή νεοελληνική είναι φτωχή και παρακμασμένη, αλλά φανταστείτε το εθνικό μεγαλείο που «θα» είχαμε, αν μιλούσαμε αρχαία ελληνικά.

Για να το γενικεύσω, μια άποψη που ακούγεται πολύ στη χώρα μας, και που εξασφαλίζει πρόθυμο ακροατήριο όταν εκφέρεται από τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα ή καλό βαθμό στην έκθεση στις πανελλήνιες εξετάσεις, είναι ότι η ελληνική γλώσσα απειλείται, ότι διατρέχει κίνδυνο, ότι βρίσκεται σε παρακμή, ότι έχει φτωχύνει. Το ακούμε σε συζητήσεις στην τηλεόραση, το διαβάζουμε σε άρθρα στο Διαδίκτυο, σε αντιπαραθέσεις στα κοινωνικά μέσα, σε επιστολές στις εφημερίδες.

Για να τεκμηριώσουν αυτή την άποψη, κάποιοι φέρνουν ως επιχείρημα την υποτιθέμενη λεξιπενία των νέων, άλλοι τα πολλά γλωσσικά λάθη που ακούγονται ιδίως από τους δημοσιογράφους στην τηλεόραση, άλλοι την αθρόα εισαγωγή ξένων λέξεων ή τις ξενόγλωσσες πινακίδες των καταστημάτων, άλλοι την αποκοπή από την αρχαία γλώσσα, για την οποία κάποιοι θεωρούν υπεύθυνη την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1976 ή την καθιέρωση του μονοτονικού το 1982. Κάποιοι θεωρούν ότι απειλή για τη γλώσσα αποτελεί η συνήθεια πολλών νέων να γράφουν τα ελληνικά με λατινικό αλφάβητο (τα λεγόμενα γκρίκλις) ή με πολλές συντμήσεις (τπτ αντί για τίποτα, κλμρ αντί για καλημέρα). Όχι σπάνια, ως τεκμήριο της παρακμής αναφέρεται κάποια ορθογραφική απλοποίηση (π.χ. γραφές όπως αβγό, τρένο, Σέξπιρ) ή κάποιος αποκλίνων τύπος (του διεθνή αερολιμένα, διαρρέω την είδηση).

Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι που θεωρούν ότι η ελληνική γλώσσα δέχεται επίθεση από σκοτεινούς κύκλους και για να το τεκμηριώσουν επικαλούνται την περίφημη δήλωση Κίσινγκερ όπου αναφέρεται ότι επειδή ο ελληνικός λαός είναι δυσκολοκυβέρνητος πρέπει “να πλήξουμε τη γλώσσα του, τη θρησκεία του, τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα”. Φυσικά, η δήλωση Κίσινγκερ είναι περίφημη αλλά είναι και ανύπαρκτη.

Σε μεγάλο βαθμό, οι φόβοι για παρακμή της γλώσσας δεν είναι παρά η αμηχανία μπροστά στη γλωσσική αλλαγή, που εκφράζεται από ομιλητές κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι ενοχλούμαστε για γλωσσικές αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη. Μας ενοχλεί το “διέρρευσα την είδηση” όχι όμως το “το βιβλίο κυκλοφορεί” διότι αυτή η αλλαγή έχει πλέον συντελεστεί· ωστόσο, οι παππούδες μας έγραφαν “το βιβλίο κυκλοφορείται”. Όπως εμείς βρίσκουμε απόλυτα φυσιολογική τη φράση “το βιβλίο κυκλοφορεί” έτσι και τα παιδιά μας δεν θα ενοχλούνται από τη φράση “διέρρευσε την είδηση”.

Όσοι έχουν εποπτεία της πνευματικής κίνησης σε άλλες χώρες ξέρουν ότι παρόμοιες δυσοίωνες απόψεις για παρακμή και φθορά της γλώσσας, για γλωσσική ένδεια των νέων κτλ. εκφράζονται και αλλού, σε ολόκληρο τον δυτικό τουλάχιστον κόσμο. Όπως νοσταλγούμε τα εφηβικά μας χρόνια, έτσι νοσταλγούμε και τη γλώσσα όπως μιλιόταν τότε. Και ξεχνάμε ότι «τότε» υπήρχαν στην Ελλάδα χιλιάδες και χιλιάδες νέοι που εγκατέλειπαν τα σχολικά θρανία πριν φτάσουν στο γυμνάσιο ή στο λύκειο, ενώ σήμερα μπαίνουν στα πανεπιστήμια (αν και η νέα κυβέρνηση θέλει να το περιορίσει αυτό και να τους στείλει πεσκέσι στα ιδιωτικά κολέγια). Ξεχνάμε ότι «τότε», μιλάω ας πούμε για το 1960, υπήρχαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες που αδυνατούσαν να συντάξουν ένα απλό κείμενο, γι’ αυτό και έξω από τις δημόσιες υπηρεσίες υπήρχαν αιτησιογράφοι.

Προσωπικά δεν νομίζω ότι η γλώσσα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα βρίσκεται σε παρακμή, ότι απειλείται, ότι κινδυνεύει, ότι κοντεύει να εξαφανιστεί, ότι θα πάθει αφελληνισμό. Αντίθετα, θα έλεγα ότι αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχουμε παραγωγή συγκροτημένου λόγου περισσότερη από οποιαδήποτε άλλη εποχή από τότε που μιλιέται η ελληνική γλώσσα. Αν δείτε, ας πούμε, πόσες εφημερίδες κυκλοφορούν σήμερα και πόσες το 1960, πόσοι ραδιοφωνικοί σταθμοί, τηλεοπτικά κανάλια, ιστολόγια, θα συμπεράνουμε ότι η σημερινή ποσότητα λόγου είναι συντριπτικά μεγαλύτερη -και μιλάμε για συγκροτημένο λόγο.

Αλλά βέβαια, όταν είναι πολλαπλάσια η παραγωγή λόγου, πολλαπλάσια θα είναι και τα “γλωσσικά λάθη” των ομιλητών -ιδίως στον αναγκαστικά αφρόντιστο προφορικό λόγο που κυριαρχεί σήμερα με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Πάντως, να μην ξεχνάμε ότι δεν πάνε πολλές δεκαετίες που έχει λυθεί το γλωσσικό ζήτημα -ούτε πενήντα χρόνια, και πενήντα χρόνια για τη γλώσσα είναι μικρό διάστημα- οπότε η γλώσσα μας βρίσκεται ακόμα υπό διαμόρφωση σε κάποιες περιοχές της. Τα περισσότερα από τα «λαθη» που βλέπουμε να καταγγέλλονται αφορούν ακριβώς αυτές τις ακαταστάλαχτες ακόμα περιοχές -όπως είπαμε, «ο διεθνής, του διεθνή»· με άλλα λόγια, πολλά από αυτά τα λάθη είναι αυριανά σωστά, όπως λάθος ήταν πριν από μερικούς αιώνες να λέμε «ο πατέρας» αλλά σήμερα είναι φυσικά σωστό. Και εδώ, usus norma loquendi, που λέγανε οι Ρωμαίοι, η χρήση κάνει τον κανόνα. Ή, όπως θα έλεγε το τιμώμενο πρόσωπο, ο Διονύσιος Σολωμός, «… ο διδάσκαλος των λέξεων είναι ο λαός» και «υποτάξου πρώτα στη γλώσσα του λαού, και, αν είσαι αρκετός, κυρίεψε την».

Ούτε είναι κάποιο καινούργιο φαινόμενο τα δάνεια, για τα οποία γίνεται πολύς θόρυβος τελευταία. Όλες οι γλώσσες δανείζονται. Η αρχαία ελληνική, τον καιρό της ακμής της, δεν δίσταζε να δανείζεται λέξεις όπως αρραβών, χιτών, σινδών (σημιτικά δάνεια) ή αγγαρεία, παράδεισος, παρασάγγης (περσικά δάνεια). Ο παράδεισος ήταν ένας περιφραγμένος κήπος γεμάτος τρεχούμενα νερά και άγρια ζώα, και εκεί οι βασιλιάδες της Περσίας καλούσαν τους άρχοντες και οργάνωναν κυνήγια. Στα ελληνικά πέρασε από συγγραφείς που είχαν επισκεφτεί τα μέρη εκείνα όπως ο Ξενοφών -και από τα ελληνικά, μετά τον χριστιανισμό, έγινε διεθνής λέξη σε πάμπολλες γλώσσες. Αλλά και η αγγλική γλώσσα, που θεωρείται ότι έχει το μεγαλύτερο λεξιλόγιο από όλες, δανειζόταν από την αρχή, αφειδώς, από όλες τις κατευθύνσεις. Η παροιμία λέει, το καλό το αρνί βυζαίνει από δυο μανάδες· η αγγλική αντλεί λέξεις από τρεις τουλάχιστον: ελληνικά, λατινικά, παλαιογερμανικά. Κι έτσι ο Άγγλος μπορεί να διακρίνει liberty από freedom και ethnic από national. Γιατί, αν τα αλόγιστα χρηματικά δάνεια καταχρεώνουν χώρες και καταστρέφουν νοικοκυριά, τα λεκτικά δάνεια πλουτίζουν τη γλώσσα που δανείζεται. Άλλωστε, ο εθνικισμός δεν είναι καλό πράγμα ούτε στη γλώσσα· θα διαβάσατε ίσως αυτές τις μέρες ότι ο Ερντογάν, ανακοινώνοντας το μεγαλεπήβολο σχέδιο να σταλεί Τούρκος αστροναύτης στο διάστημα, ζήτησε ταυτόχρονα να βρεθεί ένας αμιγώς τουρκογενής όρος για να αντικαταστήσει τις σημερινές λέξεις astronot και kosmonot, που είναι βέβαια ελληνικής προέλευσης και έφτασαν στα τουρκικά μέσω γαλλικών. Ε, δεν είναι και πολύ τιμητικό να κάνουμε ό,τι και ο Ερντογάν.

Συγκεφαλαιώνοντας, θα έλεγα ότι η γλώσσα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα βρίσκεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση απ’ ό,τι άλλες εκφάνσεις της ζωής. Μάλιστα, στην ψηφιακή εποχή η τεχνολογία έχει προσφέρει μεγάλη βοήθεια στην ελληνική γλώσσα, καθώς έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργηθούν πολλοί νέοι γλωσσικοί πόροι και να γίνουν κοινό κτήμα των πολλών. Πράγματι, η ελληνική, όπως και πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες ανάλογου αριθμού ομιλητών, έχουν πολλαπλάσιους γλωσσικούς πόρους από αφρικανικές ή ασιατικές γλώσσες που μιλιούνται από πολύ περισσότερους φυσικούς ομιλητές.

Και, για να μην το ξεχνάμε αυτό, η νέα τεχνολογία αποτελεί πολύτιμο βοηθό για όσους θέλουν να μάθουν κάποια γλώσσα από τις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες, όπως είναι τα ελληνικά, και βρίσκονται μακριά από την Ελλάδα ή την Κύπρο. Υπάρχουν σήμερα άφθονοι γλωσσικοί πόροι για να προωθηθεί η ελληνοφωνία. Γιατί τελικά ο καλύτερος τρόπος για να τιμήσουμε την ελληνική γλώσσα ποιος είναι; Να διευρύνουμε τη διάδοσή της, να φτάσει σε νέους ομιλητές και να διατηρήσει όσους ομιλητές της ζουν μακριά από τον ελληνόφωνο χώρο. Πρέπει λοιπόν να δοθεί έμφαση στην ελληνοφωνία, σε αυτούς που μιλάνε σήμερα την ελληνική γλώσσα, άρα έμφαση στη νέα ελληνική και στη διάδοσή της -είτε στους Έλληνες της διασποράς, είτε στους ελληνομαθείς όπου γης, είτε σε όσους μιλάνε ελληνικά και μετέχουν της ελληνικής παιδείας επειδή ζουν ως μετανάστες στη χώρα μας.

Το μεγαλείο της ελληνοφωνίας το βλέπουμε σε συναντήσεις και συνέδρια όπου ένας Ρώσος κουβεντιάζει στα ελληνικά, στα νέα ελληνικά βέβαια, με μια Ισπανίδα, διότι ο ένας μεταφράζει Θανάση Βαλτινό ενώ η άλλη κάνει διατριβή στον Κωνσταντίνο Θεοτόκη. Το βλέπουμε στους ομογενείς τρίτης γενιάς που προσπαθούν να ξαναβρούν τις ρίζες τους και να κρατήσουν τη γλώσσα των παππούδων τους πλάι σε εκείνη της καινούργιας τους πατρίδας, γιατί είναι πλούτος αυτή η δεύτερη γλώσσα. Το βλέπουμε όμως και μέσα στην Ελλάδα, στον Μαροκινό που ερωτεύεται Φιλιππινέζα και φυσικά μιλάνε ελληνικά αναμεταξύ τους και με τα παιδιά τους. Ευχής έργο θα ήταν κάθε κοινότητα αποδήμων Ελλήνων να μεριμνήσει ώστε να συγκροτηθούν δίκτυα αυτών των πρεσβευτών της ελληνοφωνίας.

Καταλήγοντας, η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει “να χαθεί”. Θα κινδύνευε να χαθεί μόνο αν απειλούνταν με εξαφάνιση οι ομιλητές της, πράγμα που δεν συμβαίνει, ούτε υπάρχει φόβος μετακίνησης σε άλλη γλώσσα από τη στιγμή που υπάρχουν δομές και μηχανισμοί που τη στηρίζουν: σχολεία, λεξικά, γραμματικές, κράτος.

Ο μόνος τρόπος για να απειληθεί με εξαφάνιση η ελληνική γλώσσα είναι να πάψουν να υπάρχουν ομιλητές της· όσοι θέλουν να εξασφαλίσουν το μέλλον της γλώσσας, ας προσπαθήσουν να θεραπεύσουν τις αιτίες που οδηγούν σε υπογεννητικότητα και σε μετανάστευση των νέων.

 

125 Σχόλια προς “Γιατί και πώς να αγαπάμε την ελληνική γλώσσα”

  1. Το χαιρόμαστε πάλι.

  2. Το …πρακτικό περάτωσης της ημερίδας.

  3. Κουνελόγατος said

    Καλημέρα.

  4. Πάνος said

    Τα βασικά της ομιλίας θυμάμαι ότι μας τα έλεγε η κ. Αφροδίτη, μια νεαρή φιλόλογος το μακρινό 1977. Προσπαθώ ακόμα:

    Κέαρ είναι το άκρο πόδι (άκρος πους) όταν υποφέρει από κάλους (ή και χιονίστρες) Πρόκειται περί δυσμενούς καταστάσεως, εξ’ ου και η έκφρασις «το κεάρατό μου, μέσα!»

  5. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Νίκο, συμφωνώ σχεδόν σε όλα τα σημεία της εισήγησής σου.
    Από το κόμμα (εξουσίας..) που -πράττοντας άριστα- διοργάνωσε αυτήν την εκδήλωση, περιμένω με πραγματική αγωνία να μου/μας πεί, τί συγκεκριμένα μέτρα θα πάρει ώστε να υποστηρίξει, οργανώσει και ενδυναμώσει την φυσική σχέση αγάπης των αποδήμων [και κυρίως των παιδιών τους] με την Γλώσσα μας. Και μ’ ενδιαφέρει τόσο πολύ αυτό το ζήτημα ώστε είμαι έτοιμος να αγνοήσω όλα τα άλλα πολιτικά σημεία που μας οδηγούν στο να ψηφίζουμε το α ή β κόμμα και να ψηφίσω ένα άλλο, που έχει στο πρόγραμμά του πειστικότερα και αποτελεσματικότερα σχέδια γι αυτό το ζήτημα..

  6. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Έλα μωρέ, κοινοτοπίες εκεί χάμω. Αυτά τάχω διαβάσει από καιρό στου Σαραντάκου. Σ’ αυτό το πώς το λένε, «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», κάπως έτσι, γουγλίστε το τεσπά. Τα είδε φαίνεται κι ο Νικοκύρης, τα κοπυπάστωσε και μας τα πασάρει για δικά του…

  7. dryhammer said

    Πάντως, καλύτερα αξύριστος και όχι τόσο φωτισμένος. [για φωτισμό μιλάω, όχι για φώτιση]

  8. Πάνος με πεζά said

    Το πρώτο συμπέρασμα, «Πω πω πώς έγινε η Τζάκρη…»

  9. Παναγιώτης Κ. said

    Νικοκύρη… έγραψες!
    Όποιοι θέλουν να προβάλλουν εαυτούς ως προς την γλωσσική τους κατάρτιση δεν έχουν παρά να εμπεδώσουν την ομιλία του Νικοκύρη.

  10. leonicos said

    Χαρούλα 20 χτεσινό

    Ναι γιατι βαράει τον αββά!

    Barabba = γιος του πατέρα (= του αφεντικού) στην αραμαϊκή.

  11. leonicos said

    για το λόγο αυτό πιστεύω πως θα ήταν άστοχο να εστιαστεί ο εορτασμός αποκλειστικά στην αρχαία ελληνική, όπως συχνά κάνουμε όταν μιλάμε για την ελληνική γλώσσα.

    επιτέλους

    Μιλάμε ελληνικά σήμερα. Αλλά δεν θα μιλούσαμε ελληνικά σήμερα, αν δεν τα μιλούσαμε και χθες.

    Αυτό σημαίνει:αν πάψουε να τα ιλάμε σήμερα, δεν θα τα έχουμε αύριο

  12. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Α μπράβο

    7 Και όλο έσκυβα….

  13. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    μια γλώσσα που είναι η αρχαιότερη από όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες που μιλιούνται σήμερα
    Τελικά είναι τρισχιλιετής… 🙂

  14. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Ωραίο το κείμενο. Σφιχτό, περιεκτικό, όχι στρυφνό όμως.

    Κρατάω ένα ενδιαφέρον σημείο που δε νομίζω να το έχουμε ξανακούσει από Σραντάκο, και εγώ προσωπικά δεν το είχα ξανακούσει ούτε κι απ’ αλλού, αλλά ούτε και το είχα σκεφτεί μόνος μου:

    > > Γιατί όλοι αυτοί οι επιστήμονες διάλεξαν τα ελληνικά; […] Πέρα όμως από την αναμφισβήτητη αίγλη, τα ελληνικά είχαν κι ένα άλλο πλεονέκτημα: ήταν «ουδέτερο έδαφος» κι έτσι δεν θιγόταν η εθνική υπερηφάνεια κανενός επιστήμονα.

    Ωραία: χαίρομαι να διαβάζω καινούργια πράγματα. Εδώ που τα λέμε, όταν κάθε τρεις και λίγο έρχεται κάποιος και σου λέει «είστε ο Σαραντάκος, που έχει αυτές και αυτές και αυτές τις απόψεις για τη γλώσσα; Ελάτε να μας τις πείτε σε μια εκδήλωση» είναι δύσκολο να ξεφύγεις από την επανάληψη.

    Σ’ ένα άλλο σημείο έχω μια ένσταση:

    > > το 1960, υπήρχαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες που αδυνατούσαν να συντάξουν ένα απλό κείμενο, γι’ αυτό και έξω από τις δημόσιες υπηρεσίες υπήρχαν αιτησιογράφοι.

    Μια αίτηση δεν είναι «απλό κείμενο». Είναι ένα τελείως ειδικό κείμενο, όπου πρέπει να ξεχάσεις ό,τι ήξερες από τη μητρική σου γλώσσα και να ασκηθείς σε νέες ακροβασίες (π.χ. πόσες γενικές μπορείς να ισορροπήσεις τη μία πάνω στην άλλη). Το να μην ξέρεις να γράψεις αίτηση δε σημαίνει ότι έχεις γενικά γλωσσικό υστέρημα ή υστέρημα εγγραμματισμού. Άλλωστε, και σήμερα που δεν υπάρχουν αιτησιογράφοι αλλά υπάρχουν φωτοτυπικά και εκτυπωτές, τις αιτήσεις τις παίρνουμε έτοιμες και απλώς τις συμπληρώνουμε, δεν τις συντάσσουμε. Στις περιπτώσεις όπου αιτείσαι κάτι εξειδικευμένο για το οποίο δεν υπάρχει έτοιμη φόρμα, και δεν είσαι δικηγόρος ή συμβολαιογράφος ή κάτι τέτοιο, πάλι πρόβλημα έχουμε.

  15. sarant said

    14 Ναι, κάθε τόσο προσθέτω κάτι 🙂

    Δεκτή η ένσταση στο δεύτερο -και κάποιος άλλος θα μπορούσε να πει ότι ο αιτησιογράφος είχε και γνωριμίες και εξασφάλιζε την ευμενή μεταχείριση της αίτησης. Αλλά ισχύει ότι οι τοτινοί ομιλητές υστερούσαν στην παραγωγή λόγου.

  16. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    >> Αλλά βέβαια, όταν είναι πολλαπλάσια η παραγωγή λόγου, πολλαπλάσια θα είναι και τα “γλωσσικά λάθη” των ομιλητών -ιδίως στον αναγκαστικά αφρόντιστο προφορικό λόγο που κυριαρχεί σήμερα με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

    Καλό είναι αυτό να το έχουν υπόψη τα κωλοκάναλα μέσα από τα οποία καταγγέλεται η παρακμή της γλώσσας. Τα κωλοκάναλα που αμολάνε στο δρόμο ανελλήνιστα και αμόρφωτα τσογλάνια μ’ ένα μαρκούτσι ανά χείρας κι όποιον πάρει ο Χάρος.

  17. LandS said

    13

    Τριίμισιχιλιετής πλας, του μπι εξακτ.

  18. Πέπε said

    @16
    Βεβαίως.

    Παραδοσιακά είθισται να προτιμάμε για κάποια δουλεια αυτόν που ξέρει να την κάνει, π.χ. τον υδραυλικό για τα υδραυλικά και όχι τον φούρναρη. Όταν η δουλειά που θέλουμε να κάνει κάποιος είναι να μιλάει, αυτό το κριτήριο δεν εφαρμόζεται πολύ αυστηρά. Αγανακτώ όταν ακούω από παρουσιαστές «πώς να το πω» και τέτοια. Ε τι πώς να το πεις ρε μεγάλε! Άμα σου πει ο υδραυλικός «πώς να το φτιάξω» τι θα του πεις;

  19. Καλό είναι –γνώμη μου φυσικά– να μην εκφράζουμε κοινωνικό μίσος σε κατηγορίες εργαζομένων όπως π.χ. οι συνεργάτες των τηλεοπτικών σταθμών. 🙂

  20. Γιάννης Κουβάτσος said

    16: Όχι μόνο στον δρόμο…Τουλάχιστον οι ρεπόρτερ του δρόμου δουλεύουν υπό δυσμενείς συνθήκες πολλές φορές, οπότε δικαιολογούνται να πετάνε και καμιά κοτσάνα εν τη ρύμη του αγχωμένου λόγου τους. Πολύ χειρότεροι από αυτούς είναι οι οι φίρμες των δελτίων «ειδήσεων», των «ενημερωτικών» και των «ψυχαγωγικών» εκπομπών (σ’ αυτές ειδικά γίνεται ο γλωσσικός γάμος του Κουτρούλη). Όταν, δε, προσπαθούν να μιλήσουν «σωστά» ελληνικά αμολώντας ελληνικούρες και παίρνοντας και την ανάλογη πόζα, γλέντι τρικούβερτο…

  21. Georgios Bartzoudis said

    (α) Σε γενικές γραμμές, συμφωνώ με τον Νοικοκύρη για τα περί γλώσσας.
    # Σε κάποια σημεία διαφωνώ, όπως π,χ, στην «βίαιη» εισαγωγή έμφυλων τύπων. Θα προτιμούσα π.χ, η τομεάρχης αντί «η τομεάρχισσα», όπως κάνει και η Τζάκρη, χωρίς να το αποκλείω όμως, όταν θεωρώ ότι είναι απαραίτητο για να συνεννοηθώ καλλίτερα με τους συνομιλητές μου. Με προκαλεί αηδία όταν διαβάζω κείμενα με χιλιάδες περιττά έμφυλα, αρσενικοθήλυκα θα τα έλεγα. Ολόκληρες σελίδες γεμάτες με περιττές διπλογραφές: Ομιλητές/τριες, καθηγητές/τριες, σύντροφοι/ισσες, κλπ, κλπ.
    # Δεν θέλω να εισάξω κανένα …στραβό. Να εισάγω λέγουν πάρα πολλοί σήμερα (ενοποιώντας ενεστώτα και μέλλοντα), και δεν …κινδυνεύω να μεταπηδήσω στη μπουρζουαζία αν πω «να εισαγάγω», ιδίως όταν θεωρώ ότι έτσι συνεννοούμαι καλλίτερα με τους συνομιλητές μου.

    (β) «ας μην είμαστε Μοναχοφάηδες».
    # Απλό, σοφό και κοινωνικό, αλλά και πολύ επικίνδυνο όταν το λεει κάποιος νυν ή τέως ή πρώην υπουργός των Εξωτερικών: Μοιάζει σαν προθέρμανση για …εθνικό ξεπούλημα!

    (γ) «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι Αληθές», όπως είπε ο Σολωμός.
    # Τί θα έλεγε άραγε ο Εθνικός μας ποιητής αν έβλεπε να ξεπουλιούνται «εθνικά και αληθή», όπως η Μακεδονική γλώσσα και ταυτότητα;;

    (δ) Οι νέοι «σήμερα μπαίνουν στα πανεπιστήμια (αν και η νέα κυβέρνηση θέλει να το περιορίσει αυτό και να τους στείλει πεσκέσι στα ιδιωτικά κολέγια).
    # Αν πρόκειται να «μπαίνουν στα πανεπιστήμια» με … «λευκή κόλα», ας πάνε όπου αλλού θέλουν να …εκτονωθούν, εκτός από τα πανεπιστήμια. (ας πάνε στην Αγγλία για να δούνε τί …φούμο θα φάνε!). Μέτρον άριστον, είπαμε και όχι …μέτριον άριστον, ούτε …χασομέρια αρίστη!

  22. nikiplos said

    18@ Στις τηλεεξετάσεις υφίστανται και επιτηρητές. Ήμουν σε μια τέτοια, όπου στο τέλος της εξέτασης, λόγω μικρής συμμετοχής, εν είδει αποφώνησης ο καθηγητής ρωτούσε τους φοιτητές πως τα πήγαν, αν ήταν εντός ύλης, αν τα είχαν διδαχθεί, αν είχαν προετοιμαστεί κλπ. Όλοι έπαιρναν το λόγο.
    καθ: …όπουλε, τι λες εσύ;
    όπουλος: Τι να πω…
    καθ: πες ένα ποίημα, εγώ θα σου πω τι να πείς;
    τρανταχτά γέλια στο ηλεακροατήριο.

    15@ τέλος: Γνωρίζω δύο ανθρώπους: Ο ένας πήρε σύνταξη συντάσσοντας αιτήσεις έξω από νομαρχία. Με ν-πλασιασμό του αντιτίμου (ανάλογα τη δυσκολία της υπόθεσης), οι αιτήσεις όντως τύχαιναν ευνοϊκής μεταχείρισης και πήδημα της χρονο-επετηρίδας. Ο δεύτερος, συγγενής του πρώτου, πήρε σύνταξη, διανύοντας όλον τον επαγγελματικό του βίο με το αξιότιμο επάγγελμα του αυτοφωράκια. Στα κρατητήρια της Συγγρού – που τώρα στεγάζεται η Κοινωνία της Πληροφορίας, είχε το δικό του καβατζωμένο κτιστό κρεβάτι. Όπως έλεγε στον αδερφό μου, στα 70ς περισσότερα βράδια κοιμήθηκε εκεί παρά στο σπίτι του. Ελληνική Δημόσια Διοίκηση γαρ. Ογδοηκοντούτεις (octogenarians) σήμερα ζουν και οι δυό.

  23. ΣΠ said

    16, 18
    Έτσι είναι. Βλέπω τους ρεπόρτερ και ανταποκριτές, π.χ. του CNN, τι ευχέρεια λόγου έχουν και τους συγκρίνω με των ελληνικών καναλιών, που είναι όλο κομπιάσματα και «εεεε» και δωσ’ του να ψάχνουν να βρουν την κατάλληλη λέξη, ώστε θέλω να φωνάξω «πες το, μ’ έσκασες!».

  24. Πάνος με πεζά said

    Ποιά είναι η κυρία που παρεμβάλλεται πάνω σου, στο βίντεο;

  25. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    20 Σωστά. Έγραψα βιαστικά και εν θερμώ και το παρέλειψα.

  26. 22α Πώς κάνουν επιτήρηση στις τηλεεξετάσεις;

  27. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    23 Αυτό το παθαίνω με συγκεκριμένη εκφωνήτρια ειδήσεων του Κόκκινου εκατονπεντέμισι. Βρε κοπέλα μου, πόσο δύσκολο είναι να ρίξεις -τρία λεπτά- μια ματιά σ’ αυτό που πρόκειται να εκφωνήσεις?

  28. atheofobos said

    Παρά το γεγονός ότι είχα ένα αίσθημα déjà vu , γιατί τα περισσότερα τα έχω διαβάσει σε προηγούμενα άρθρα, τα ξαναδιάβασα με την ίδια ευχαρίστηση όπως την πρώτη φορά!

  29. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    19 Εγώ είμαι στρατιωτικός και τα λέω τσεκουράτα.

  30. Πάνος με πεζά said

    Το κείμενο πάντως, μεστό και περιεκτικότατο ! (εξ ου και η γρήγορη ανάγνωση – ίσως λίγο παραπάνω από το κανονικο)

  31. Γιάννης Κουβάτσος said

    16,18,20: Και τι να πούμε και για τ’ «αηδόνια» του κοινοβουλίου, στη χορωδία των οποίων εξέχουσα θέση κατέχει και η Τζάκρη. Τη κοτερολάτρισσα Μονογιού, όμως, δεν τη φτάνει κανένας:

  32. Γιάννης Κουβάτσος said

    ΕΣΩΖΕ Μ᾿ ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΑ

    Κάθε φορά πού ὁ κυρ Ἀλέξανδρος γύριζε στό ὕπαιθρο

    εὕρισκε καί τά ἔσωζε μ᾿ ἕνα βλέμμα τῆς γλώσσας του

    χρώματα ἰδίως αὐτά ἀπό τή γῆ πού τά ἔλεγαν δίφορα

    κι ὅπως τά ἄγγιζε γίνονταν παραχρῆμα οἰνωπό

    τό πρόσωπό του

    ἀπό αἰδώ πού ἦταν τά χρώματα ἀσκεπῆ

    ὅπως καί ἡ γύρη τους πού ἔπεφτε στά μέλη του

    καί ἰδίως στήν πολύτεκνη γραφή του

    (Καί γάμον Ἕβρου τοῦ ποταμοῦ)

    ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΟΥΛΗΣ

  33. 29 ΣτοΔ…

    🙂

  34. @ 31 Γιάννης Κουβάτσος

    Αχ… το αηδόνι με τις υδατοδρομίες του. Καλύτερα να νομοθετούσε «υδατοδρόμια».

  35. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  36. Νέο Kid Al Afrikii said

  37. Αργυρώ said

    Θα ΄ήθελα να κάνω μία πολύ σημαντική προσθήκη στην ωραιότατη ομιλία του κυρίου Νίκου στην Ημερίδα του ΣΥΡΙΖΑ Μονάχου, όσον αφορά το «Μέτρον Άριστον».

    ΕΙΠΕ ο κ. Ν. ΣΑΡΑΝΤΑΚΟΣ: «Ωστόσο, μια από τις αρχαιοελληνικές αρετές ήταν και το μέτρο· μέτρον άριστον, είχε πει ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, που εμείς οι νεότεροι το συνηθίζουμε να το λέμε «παν μέτρον άριστον». Από τη δικαιολογημένη περηφάνια για μια γλώσσα που είναι η αρχαιότερη από όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες που μιλιούνται σήμερα, πολλοί στην πατρίδα μας φτάνουν να ξεχνούν την αρετή του μέτρου»

    Αφού συγχαρώ τον αγαπητό μας κύριο Νίκο, επειδή για πρώτη φορά σε δημόσια ομιλία του ΟΜΟΛΟΓΗΣΕ πως η Ελληνική Γλώσσα είναι η μακράν αρχαιοτερα των Ευρωπαικών Γλωσσών και άρα υπερτρισχιλιετής, επισημαίνω το εξής: Γνωρίζοντας ότι μιλάει σε ένα χριστιανικό ακροατήριο, ο κ. Σαραντάκος δεν τόλμησε να τους πεί αυτό που γνωρίζει και ο ίδιος άριστα:

    Ο πρώτος που προσέθεσε το «πάν» στη φράση «μέτρον άριστον» του Κλεοβούλου αλλοιώνοντάς την, είναι ο φανατικός μισέλληνας Πατέρας της Εκκλησίας, Μέγας Βασίλειος, και είχε τους λόγους του γι’ αυτό: Εκείνη την εποχή έφτιαχνε τους Μοναστικούς Κανόνες και ήθελε να πείση τους επιδόξους μοναχούς ότι ΚΑΘΕ περιορισμός («Πάν Μέτρον») είναι άριστος, συνεπώς… «σκάστε και κολυμπάτε»…

    Μάλιστα, είναι τόσο ψεύτης ο Μ. Βασίλειος που δεν τολμά να πεί ότι η προσθήκη του «Πάν» είναι δική του πρωτοβουλία, και την αποδίδει ο αλιτήριος σε κάποια ανύπαρκτη παροιμία που τάχα κυκλοφορούσε στην πιάτσα!.. Γράφει π.χ. ο Μ. Βασίλειος στην περίφημη επιστολή του «Τοις Καισαρεύσιν απολογία περί της αποχωρήσεως και περί πίστεως»: «Ἀλλ΄ εὐχαριστήσαντες Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι πέρας ἐπιθῶμεν τῷ γράμματι͵ ἐπειδὴ πᾶν μέτρον ἄριστον͵ καὶ ἡ παροιμία φησίν.»

    Το ότι ουδέποτε υπήρξε παρόμοια με την προσθήκη του «Πάν» στο «Μέτρον Άριστον» του Κλεοβούλου, αποδεικνύεται πολύ εύκολα: Δεν είναι τυχαίο ότι τόσον ο σύγχρονος του Μεγάλου Βασιλείου, ο Διογένης Λαέρτιος (από τον οποίο και γνωρίζουμε ότι η ρήσις «Μέτρον Άριστον» είναι του Κλεοβούλου), όσον και ο Μέγας Λιβάνιος (επίσης σύγχρονός του Μ. Βασιλείου) στις Επιστολές του, αναφέρουν ορθώς το ρητό: Χωρίς την προσθήκη του «Πάν» που καταστρέφει το «Μέτρον Άριστον» και το κάνει ένα φασιστικό ρητό, ώστε να δεχόμαστε αδιαμαρτύρητα όλα τα μέτρα καταστολής που επιβάλλει η εκάστοτε Εξουσία:

  38. ΣΠ said

    31
    Μπροστά σ’ αυτόν η Μονογιού είναι υπόδειγμα ρήτορα.

  39. Alexis said

    #31: Σαρδαμίστρια την έλεγε (την Τζάκρη) ένας γνωστός μου παλιά.
    Ίσως άδικα όμως γιατί το κύριο πρόβλημα του λόγου της δεν είναι τα σαρδάμ αλλά η άρθρωση.
    Επικός σαρδαμιστής ήταν π.χ. ο Σημίτης

  40. Alexis said

    #8: Ε, ναι, σε σχέση ξερωγώ με εδώ (αφιερωμένο το τραγουδάκι και ο χορός στον κ. Μπαρτζούδη) 😆

  41. Pedis said

    Και επειδή όταν εμφανίστηκε ο χριστιανισμός έλαχε διεθνής γλώσσα στην σημερινή Μέση Ανατολή να είναι η ελληνική, τα Ευαγγέλια και ολόκληρη η Καινή Διαθήκη γράφτηκαν στα ελληνικά και διαδόθηκαν στα ελληνικά.

    Εδώ, εμμέσως, αρνείσαι το ρόλο της προβιντάνς ντιβίν στην επιλογή των Ελληνικών ως τη θεία γλώσσα των Ευαγγελίων; Όχι, πέστο ξεκάθαρα αν σου κοτάει. 😆

  42. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    41 Άστα αυτά. Εσύ να πεις ξεκάθαρα πως θα τα ήθελες γραμμένα στα καθχιαφτά. Μιτά τ΄ στάβρουσ’ ου Χ’στούλ΄ς τζαμπαλάντισι κι σκώθκι.

  43. William T. Riker said

    Διαβάζοντας την ομιλία λύθηκε και μία απορία που είχα στην πίσω άκρη του μυαλού. Σε μεσαιωνική, δημώδη παράφραση του Φυσιολόγου βρήκα τη φράση:
    «Τοῦτο τὸ πουλὶ ὁ παπαγὰς ἔγλύτωσεν μὲ τὴν φωνήν του…» και αναρωτιώμουν πώς ο παπαγάλος έγινε παπαγάς, αλλά τελικά φαίνεται ότι ως παπαγάς (<babaga) μας πρωτοσυστήθηκε!

  44. Pedis said

    Μιας και μιλάμε για συσκευές τηλε-απαυτό, ίσως την αρχή την έκανε ο Giovanni Demisiani (Ιωάννης Δημησιάνος) με καταγωγή από το Τζάντε, ο οποίος διετέλεσε «επιστημονικός ακόλουθος» στην αυλή του καρδινάλιου Γκοντζάγκα (Gonzaga) της περίφημης Μαντοβιανής οικογένειας, βεβαίως-βεβαίως.

    Ο Δημησιάνος ήταν παρών (1611) σε μια παρουσίαση του ματοσωλήνα (διόπτρα) από τον Γαλιλαίο στην Ακαδημία των Λυγκών στη Ρώμη, και αμέσως πρότεινε τον ακριβή ως προς τη λετουργία όρο «τηλεσκόπιο» (αντί του ακριβούς ως προς την κατασκευή όρου «cannocchiale» του Ιησουήτη επιστήμονα G. Biancani, 1611).

  45. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    43 Ρapağan για την ακρίβεια, μέσω τρκ.

  46. Χρηστάρας said

    Μια καλή αρχή για την αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας και της μετανάστευσης θα ήταν να θεσμοθετηθούν τα ίδια δικαιώματα στην υγεία, στη μόρφωση, στη δουλειά και στο σπίτι για όλες και όλους. Και ναι μεν θετικό είναι κάποια ή κάποιος να ασπάζεται τον κοινονισμό για να παλέψει τέτοια αιτήματα, αλλά δεν απαιτείται να περιμένουμε την κοινοχτημοσύνη, για να υλοποιηθούν ριζικές αλλαγές.

  47. dryhammer said

    Από κει και ο Παπάγος;

  48. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    47 Λες;

    44 Ε, αυτό για τον Δεμισιάνο δεν το ήξερα! Λέ(γα)με βέβαια και κανοκιάλι στα λαϊκά.

    24 Για την Θεοδώρα Τζάκρη λες;

  49. Pedis said

    # 48 β – Ο Γαλιλαίος χρησιμοποιούσε τους όρους perspicilum, occhiale και istrumento.

    J. L. Heilbron «Galileo», σελ. 175-176.

  50. Dee Baker said

    Επιτρέψτε μου να κάνω ένα σχόλιο, γιατί κάτι δεν πάει καλά εδώ πέρα: Το βίντεο με την Ημερίδα του Σύριζα έχει κάνει 151 θεάσεις, αν και έχει αναρτηθεί εδώ και μιά βδομάδα. Δηλαδή, ούτε αυτοί που συμμετείχαν στην Ημερίδα δεν μπήκαν στον κόπο να το δούν. Το πρωΐ που ανέβασε το άρθρο ο κ. Σαραντάκος, το βίντεο είχε 111 θεάσεις, δηλαδή σε 5 ώρες το είδαν μόλις 40 νοματαίοι.

    Τί συμβαίνει; Ούτε οι αναγνώστες του παρόντος άρθρου δεν μπαίνουν να κάνουν ένα κλίκ στο βιντεο; Απαντήστε μου, κύριε Νίκο, σάς παρακαλώ, γιατί θα τρελαθώ

  51. Alexis said

    Υδατοδρομίες βρε, τι κοροϊδεύετε;
    Αγώνες ταχύτητας με ταχύπλοα!
    Πώς θα προσελκύσουμε τουρισμό υψηλού επιπέδου;

  52. sarant said

    50 Ρωτήστε την Αργυρώ (σχ. 37)

  53. ΚΩΣΤΑΣ said

    Τα καλά λόγια για τον Νικοκύρη τα έχω γράψει στην πρώτη ανάρτηση σχετικά με το αφιέρωμα της ελληνικής γλώσσας.

    Να προσθέσω σήμερα ότι μου άρεσε η δευτερολογία του Καζάζη, είχε ουσία. Δεν την είδα προχθές, από ένα σημείο και μετά το έκλεισα.

    Για τη Ρωσία που είπε ο Καζάζης, είχαμε καλέσει στους Αμπελόκηπους για το θέμα της ελληνικής για τους ομογενείς, την Σβετλάνα; Ρίτοβα, καθηγήτρια πανεπιστημίου στη Μόσχα αν θυμάμαι καλά. Θα χαρώ πολύ αν υλοποιηθούν τώρα αυτά που συζητούσαμε τότε. Αυτά που λέω έγιναν πρι από 15 χρόνια τουλάχιστο.

  54. Γιάννης Κουβάτσος said

    Φταίει η Μονογυιού που βρέθηκε στη Βουλή να συλλαβίζει άγνωστές της λέξεις και να ζητάει εξαίρεση των κοτεράδων από την καραντίνα; Ρίχνοντας από περιέργεια μια ματιά στους συνυποψηφίους της βουλευτές Κυκλάδων, διαπίστωσα ότι όλοι τους έχουν σαφώς πιο αξιόλογο βιογραφικό. Μια συνυποψήφιά της είναι φιλόλογος με διδακτορικό, η οποία σίγουρα δεν θα συλλάβιζε και δεν θα ψέλλιζε από το βήμα της Βουλής. Άρα, συμπεραίνουμε ότι ο κυρίαρχος νεοδημοκρατικός λαός των Κυκλάδων τέτοια εκπροσώπηση θέλει.

  55. papathm said

    Πολύ καλή ομιλία, συγχαρητήρια!

  56. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @54. Παραφράζοντας την παλιά αριστερή αντικοινοβουλευτική ρήση, Γιάννη, θα έλεγα πως
    «αν από τις διαδικασίες των γενικών εκλογών προέκυπταν κοινοβουλευτικοί άνδρες με γνώσεις, ήθος και χαρακτήρα, θα τις είχανε καταργήσει» 🙂

  57. Nestanaios said

    Εγώ συμφωνώ με πολλά και διαφωνώ με άλλα τόσα.

    Η Έλληνες ετυμολογούν τη λέξη «πατήρ». Οι άλλοι λαοί δεν μπορούν να την ετυμολογήσουν διότι την έχουν πάρει από τους Έλληνες με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο.
    Το ελληνικό αλφάβητο δεν το πήραμε έτοιμο από κανέναν. Το κτίσαμε σιγά σιγά και κατά τη γνώμη μου αποκαλύψαμε σιγά σιγά πολλά στοιχεία του λόγου, ενσωματώνοντας αυτά τα στοιχεία στο ελληνικό αλφάβητο. Σίγουρα δεν έχει τελειώσει τίποτα ακόμη. Έχει πολλή δουλειά να γίνει ακόμη. Και όλα αυτά τα στοιχεία εννοούν κάτι στα ελληνικά και να ξέρετε ότι δεν είναι άκλιτα, όπως τα παρουσιάζουν μερικοί μερικοί για να μη φαίνονται ελληνικά. Όλα τα στοιχεία κλίνονται και όλα τα στοιχεία αποκαλύπτουν στοιχεία λόγου. Μπορεί το «άλεφ» να είναι το βόδι σε κάποια άλλη γλώσσα, αλλά το άλεφ δεν έχει καμία σχέση με το άλφα το ελληνικό. Το «άλεφ» έχει ένα άλφα και ένα έψιλον και το «άλφα» έχει δύο άλφα και κανένα έψιλον. Επίσης, το «άλφα» είναι στοιχείο λόγου και το «άλεφ» είναι βόδι για τροφή ή για εμπόριο.

    Συμφωνώ ότι η ελληνική γλώσσα δεν είναι σε παρακμή και τούτο επειδή οι Έλληνες είναι λίγοι και οι φιλέλληνες είναι πολλοί.

    Η λέξη «πατήρ» ετυμολογείται στη γλώσσα των Ελλήνων. Η ετυμολογία αποκαλύπτει το θέμα και διαιρεί το θέμα σε συλλαβές. Για την αποκάλυψη του θέματος διαιρούμε τα μακρά και τα διπλά, αν υπάρχουν.
    Ο «πατήρ» ενέχει ένα μακρό το οποίον έχει τη δύναμιν του έψιλον και δύο χρόνους. Ο ένας χρόνος είναι του έψιλον και ο άλλος χρόνος της πτωτικής ονομαστικής κατάληξης «ς» που έχει αποβληθεί. Το θέμα είναι «πάτερ» και η ονομαστική ενική είναι «πατερ-ς» για να αποβληθεί το «ς» προ του «ρ» και να εκταθεί το «ε» σε «η». Και έτσι γίνεται το «πατήρ» στην ελληνική γλώσσα.

    Το θέμα «πάτερ» χωρίζεται σε συλλαβές, αν και εδώ δεν χρειάζεται επειδή δεν υπάρχει επανάληψη ίδιων στοιχείων. Μπορούμε να δούμε το όλο θέμα σαν μία συλλαβή, μία μικρή έννοια ή μία έννοια. Όλα τα στοιχεία είναι ψιλά και φίλα προσκείμενα στον πολιτισμένο άνθρωπο «πατ – ερ».

    «Πατ» οιωνεί μεταφορά (τ) υλικού (α) με ψιλή πίεση (αγάπη) «π» για ένα χρονικό διάστημα «ρ» με ενέργεια, κίνηση, ζωή, ψυχή (ε) και πατήρ είναι αυτός που παρέχει με αγάπη και κόπο τα απαραίτητα ενεργώντας για ένα ορισμένο (ψιλό) χρονικό διάστημα (ρ). Και έτσι ετυμολογείται ο πατήρ στην γλώσσα την ελληνική. Οι ξένοι πώς το ετυμολογούν; Μήπως γνωρίζει κανείς;

    Το «άλφα» ετυμολογείται στην γλώσσα των Ελλήνων και δεν έχει σχέση με κανένα βόδι κανενός χρώματος ή ράτσας ή λαού. Το «α» είναι στοιχείο λόγου και ετυμολογείται και κλίνεται.

    ‘Αλφα –
    Άλφατ – ος
    Άλφατ – ι
    Άλφατ – α
    Άλφατ –

    Βλέπουμε ότι στην ονομαστική ενική έχει αποβληθεί το στοιχείο «τ» από το θέμα. Έχει γίνει αλληλοαποβολή των «τ» και «ς». Το θέμα είναι «άλφατ» και η ονομαστική «άλφατς» και εδώ αποβάλλεται το «ς» και παρασύρει μαζί του και το «τ». Αυτό γίνεται με πολλά άλλα θέματα με αποτέλεσμα να μην ξέρουμε τί μας έχει γίνει. Για παράδειγμα, έχουμε το θέμα «χάλυβδ» και το κλίνουμε.

    Χάλυβδ – ς
    Χάλυβδ – ος
    Χάλυβδ – ι
    Χάλυβδ – α
    Χάλυβδ –

    Δεν μπορούμε να προφέρουμε το «χάλυβδς» και αποβάλλουμε το «ς» για να έχουμε «χάλυβδ». Πάλι δύσκολο είναι. Κι αποβάλλουμε το «δ» και επαναφέρουμε το «ς» για να έχουμε «χάλυβς». Πάλι δύσκολο είναι. Το διπλό «βς» δεν έχει αποκαλυφθεί ακόμα. Χρησιμοποιούμε το διπλό «ψ» και έχουμε «χάλυψ». Αλλά η ετυμολογία έχει βασανισθεί και έχει αποβιώσει.

    Ας επανέλθουμε στο θέμα «άλφατ». Δύο είναι οι συλλαβές: «αλ» και «φατ» ή «αλφ» και «ατ». Η «αλ» είναι το διάβημα στα υλικά σώματα γνωστά και άγνωστα και η «φατ» ξέρετε τί είναι. Και τώρα ξέρετε τί είναι το στοιχείο του λόγου το «άλφα».

  58. Πέπε said

    @54 και γενικότερα:

    Δε θεωρώ ότι ένα δρ στη φιλολογία σε κάνει οπωσδήποτε καλύτερο πολιτικό. Οπωσδήποτε όμως μία από τις δουλειές του πολιτικού, όχι ασήμαντη, είναι το να μιλάει. Οπότε ως προς το συγκεκριμένο σημείο ναι, το δρ στη φιλολογία παρέχει, κατά τεκμήριο, κάποια εγγύηση.

    Από κει και πέρα, γενικά κανείς δε φταίει αν δεν ξέρει να μιλάει καλά. Όταν όμως βρίσκεσαι σε ένα πόστο σημαίνει ότι (α) το διεκδίκησες και (β) σε επέλεξαν. Και τα κατεξοχήν πόστα όπου πρέπει να ξέρεις να μιλάς είναι δύο, του πολιτικού και του δημοσιογράφου. Κανείς δε γίνεται πολιτικός, ούτε παίρνει εκπομπή, αν δεν το επιδιώξει, ούτε αν δεν τον επιλέξουν.

    Κάποτε, αρκετά μικρός, είχα βρεθεί στα εγκαίνια μιας έκθεσης σημαίνοντος Έλληνα εικαστικού, ο οποίος φυσικά ανέβηκε να μιλήσει κάποια στιγμή. Περίπου μούγκριζε. Μου είχε βέβαια κάνει εντύπωση, αλλά ήδη τότε ήμουν σε θέση να σκεφτώ «ο τύπος είναι καλλιτέχνης: ό,τι έχει να μας πει το λέει με την τέχνη του, δεν επέλεξε τη λογοτεχνία, άλλη τέχνη επέλεξε, άρα δε μας το χρωστάει να μιλάει ωραία.»

    Ο επαγγελματίας ρήτορας μας το χρωστάει όμως.

  59. Γιάννης Κουβάτσος said

    56: Και την άλλη αντικοινοβουλευτική ρήση του Τσόρτσιλ (νομίζω): Το καλύτερο επιχείρημα κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και της καθολικής ψηφοφορίας είναι μια δεκάλεπτη συζήτηση με τον μέσο ψηφοφόρο. ☺ Όλα αυτά, βέβαια, χάριν αστεϊσμού, αφού, όπως έχω πει πολλές φορές, θεωρώ την αντιπροσωπευτική δημοκρατία το καλύτερο σύστημα διακυβέρνησης από όσα έχουν δοκιμαστεί στην ιστορία. Αλλά είναι πραγματικά εξοργιστικό να ψάχνουμε π.χ. τον καλύτερο υδραυλικό για να μας φτιάξει τη βρύση και να δίνουμε επιπόλαια την ψήφο μας σε τυχάρπαστους. Λες και δεν υπάρχουν αξιόλογοι άνθρωποι στις λίστες όλων των κομμάτων…Ένας π.χ. από τους ομιλητές στην εν λόγω εκδήλωση, ο Νίκος Γραικός, ήταν υποψήφιος ευρωβουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ το 2019. Δεν εξελέγη, φυσικά, παραείναι κουλτουριάρης, προτιμήθηκε ο ευειδής Γεωργούλης.

  60. Πέπε said

    @57

    > > να ξέρετε ότι δεν είναι άκλιτα, όπως τα παρουσιάζουν μερικοί μερικοί για να μη φαίνονται ελληνικά. Όλα τα στοιχεία κλίνονται και όλα τα στοιχεία αποκαλύπτουν στοιχεία λόγου. […] το «άλφα» έχει δύο άλφα και κανένα έψιλον

    Μερικοί λοιπόν τα παρουσιάζουν σαν άκλιτα. Να απαριθμήσουμε μερικούς από τους υπόλοιπους, τους πολλούς, που τα κλίνουν κανονικά;

    (Και εντάξει, το άλφα του άλφατος, το βήτα του βήτατος. Το μι, το νι, το ξι, το ρω, το ταυ πώς κλίνονται;)

  61. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    60 Κατ’ αρχήν πάει άλφον βήτον γάμμον δέλτον έψιλον. Και πιό μετά είναι το μίτα, το νίτα και το ξίτα. Για τα λάμδατα και τα ύψιλα δεν πιστεύω να έχεις απορίες.

  62. Γιάννης Κουβάτσος said

    58: Του πολιτικού, του δημοσιογράφου και του εκπαιδευτικού, θα συμπληρώσω, Πέπε. Έχουμε όλοι μας, υποθέτω, παραδείγματα δασκάλων μας σε όλες τις βαθμίδες, που η εκφορά του λόγου, η άρθρωσή τους, η χροιά της φωνής τους, οι μελετημένες παύσεις τους, μάς γοήτευαν. Και πόσο απωθητικοί ομιλητές ήταν κάποιοι άλλοι.

  63. @ 51 Alexis

    >>Υδατοδρομίες για […] τουρισμό υψηλού επιπέδου…

    Καλό. 🙂

  64. sarant said

    59 Βεβαια, ο Γραικός (που τον ψηφισα) δεν ήρθε πρώτος επιλαχών, ώστε να πούμε ότι αν έλειπε από το ψηφοδελτιο ο ευειδής θα εκλεγόταν.

  65. Προς πράσινους οπαδούς :

    Ο ΠΑΟ με Χ»γιοβάννη προηγήθηκε στο 2ο λεπτό αλλά νομοτελειακά βρέθηκε να χάνει 2-1 στο 70 όπου θυμήθηκε ο Μπόλονι να βγάλει τον Χατζηγιοβάννη μπας και δει άσπρη μέρα…
    Για την πρόκριση μην ανησυχείτε, θα είναι διαιτητής ο Σιδηρόπουλος στην ρεβάνς…

  66. voulagx said

    Η ελληνική γλώσσα, η κινεζική και η χίντι των Ινδών είναι οι μοναδικές ζώσες γλώσσες ανάμεσα στις περισσότερες από τις σημερινές περίπου 6.000 γλώσσες της γης, που την πορεία τους παρακολουθεί κανείς γραπτά επί σχεδόν 4.000 χρόνια.

    Ενδιαφέρον άρθρο που μπορεί να συζητηθεί και μετά από ένα μήνα.

  67. Με λιγότερο εθνοκεντρισμό μπορούμε να αναγνωρίσουμε σαν μείζον πολιτισμικό γεγονός την εξής σύμπτωση: Μια γλώσσα με οριακό φωνηεντισμό (φοινικικά και λοιπά σημιτικά) βρέθηκε σε επαφή με μια γλώσσα με εξαιρετικά πλούσιο φωνηεντισμό (ελληνικά, οποιαδήποτε διάλεκτος εκείνης της εποχής). Αυτό είχε για αποτέλεσμα το δάνειο των γραμμάτων (συμφώνων) να οδηγήσει στην ικανοποίηση της άμεσης ανάγκης για συμβολισμό των φωνηέντων, με συνέπεια τη δημιουργία ενός πληρέστερου αλφαβήτου.

  68. Βασίλης Ορφανός said

    Ωραιότατο κείμενο! Θα άξιζε να μπει σε κάποιο σχολικό βιβλίο.

  69. Πάνος με πεζά said

    @ 48 : Αυτή είναι στα σκοτεινά; Δε μοιάζει, έχει κι ανάποδο μαλλί… (33:23)

  70. sarant said

    69 Εγινε κάτι σε εκείνο το σημείο και χάθηκε η σύνδεση. Αυτή που φαίνεται πρέπει να είναι εκείνη που εμφανίζεται το όνομά της στο 33.43

  71. Αντίθετα, το μεγαλύτερο πολιτιστικό ατύχημα σε επαφή γλωσσών ήταν η σχέση κινέζικων (με τόσες μονοσύλλαβες λέξεις και «τόνους» διάκρισης των φωνηέντων) με τα ιαπωνικά που θα ήταν και είναι πάντα ένα καθαρό υπόδειγμα για αλφάβητο αλλά για συλλαβική γραφή.
    Κανένας δεν μας είπε ποτέ κάτι για τις συμπτώσεις γραφής και απόδοσης των ιαπωνικών με τη γλώσσα της Γραμμικής Β’. Όχι συνωμοσιολογική 🙂 εικοτολογία αλλά για μνημοτεχνικούς διδακτικούς λόγους.

  72. Πέπε said

    @62

    Ναι σίγουρα Γιάννη, και του δασκάλου. Σε όλες τις βαθμίδες (και στο παν/μιο δηλαδή). Αφού η δουλειά σου είναι να εξηγείς, προφανώς πρέπει να τα λες με σαφήνεια. Και αφού η δουλειά σου είναι επίσης να παρέχεις μόρφωση, δεν μπορείς να μιλάς σαν ντουβάρι (ούτε όταν απευθύνεσαι σε συναδέλφους ή τρίτους ή συντάσσεις μια ανακοίνωση κλπ.).

    Αλλά πάντα σκέφτομαι πρώτους τους άλλους δύο τομείς επειδή η απήχησή τους είναι πιο δημόσια. Και επίσης επειδή η άνεση με τον λόγο δε φαίνεται να συγκαταλέγεται τόσο ρητά ανάμεσα στα προσόντα που απαιτούνται.

    Και ο διαφημιστής πρέπει να είναι καλός στον λόγο. Αλλά οι περισσότεροι διαφημιστές όντως είναι! Μπορεί να βλέπομε καμιά φορά τέρατα, αλλά όχι από αμέλεια ή άγνοια, μάλλον από επιλογή.

    Επίσης πρέπει να είναι καλός στον λόγο ο απατεώνας, ο ζητιάνος, όποιος πουλάει άχρηστα πράγματα κλπ. Ο παπάς επίσης.

  73. ΚΩΣΤΑΣ said

    53 συμπλήρωση

    Τώρα λίγο στεναχωρήθηκα. Προσπάθησα να σιγουρευτώ για το όνομα της Ρίτοβα, ναι Μαρίνα είναι, όχι Σβετλάνα, αλλά το δυσάρεστο είναι ότι δεν ζει πια. Εντάξει μεγάλη ήταν αλλά ο θάνατος είναι πάντα θάνατος.

    https://www.tanea.gr/2009/05/13/lifearts/culture/aylaia-gia-tin-ellinistria-dierminea-twn-karamanli-papandreoy/

  74. Χαρούλα said

    #32 δάσκαλε τι ευχάριστη έκπληξη! Θανάσης Τζούλης!!!
    Αν και ηπειρώτης άφησε δυνατό αποτύπωμα στην πόλη μας. Θα έλεγα, ο δικός μας «Βέλτσος»!

  75. @ 73 Πέπε

    Καλέ, Πέπε, ξέχασες το δικηγόρο; Ή τους είπατε πιο πάνω;

  76. 72 όχι 73

  77. Costas Papathanasiou said

    «Πέρα όμως από την αναμφισβήτητη αίγλη, τα ελληνικά είχαν κι ένα άλλο πλεονέκτημα: ήταν «ουδέτερο έδαφος» κι έτσι δεν θιγόταν η εθνική υπερηφάνεια κανενός επιστήμονα.»

    Αξίζει να αναλυθεί αυτή η “αίγλη” και ως η γνήσια αγάπη κάποιων “Ξένων” για μία γλώσσα στην οποία έγιναν πλείστοι φιλοσοφικοί, ποιητικοί στοχασμοί.
    Επί παραδείγματι: «Πέρασα τη ζωή μου διαβάζοντας και, αλίμονο, γράφοντας ποίηση. Κι όλη η ποίηση έρχεται, όπως ξέρουμε τουλάχιστον εμείς στη Δύση, από την Ελλάδα. Η Ελλάδα μάς έδωσε επίσης τη φιλοσοφία. Και τώρα μπορείτε να διαλέξετε. Μπορείτε να με θεωρήσετε έναν έλληνα εξόριστο στη Νότια Αμερική που επιστρέφει στην πατρίδα του ή να πείτε ότι ήμουν πάντα στην Ελλάδα – εννοώ πνευματικά, όχι σωματικά», είπε ο Μπόρχες, τον Μάιο του 1984 στην Κρήτη, στην αντιφώνησή του κατά την αναγόρευσή του σε διδάκτορα από τη Φιλοσοφική Σχολή του Ρεθύμνου.
    [Ήδη στο “Ο Θάνατος και η Πυξίδα”, αναφερόταν σε “έναν ελληνικό λαβύρινθο, που είναι μία και μοναδική ευθεία γραμμή” (παραπέμποντας στον Ζήνωνα και τον Ευκλείδη, αλλά και στον Διάλογο και την Αμφιβολία) , ενώ στα “Κυκλικά Ερείπια”, ο Μάγος-Δημιουργός έρχεται από ”εκεί όπου ή γλώσσα ζενδ δεν έχει διαβρωθεί από τα ελληνικά και σπανίζει η λέπρα”, φράση που υποδηλώνει σαφώς και την παγκόσμια επιρροή που -κατά τον Μπόρχες τουλάχιστον- άσκησε η Ελληνική ως όχημα Σκέψης ].

  78. sarant said

    Eγινε ένα (επαινετικό) σχόλιο από ένα ύποπτο χρηστώνυμο, που αρχικά το ενέκρινα και μετά το έσβησα.
    Ώρες ειναι να έχουμε τον χορό των ψεύτικων προφίλ εδώ.

  79. Γιάννης Ιατρού said

    50: Τό ‘χουμε όλοι σε ιδιωτικές κόπιες και το βλέπουμε συνεχώς, οφλάϊν. Όπου νά ‘ναι θα το λέμε κι απ΄ έξω.

    57: μας μπερδεύεις συνεχώς, «αέρα πατέρα» τό ΄κανες

    60 (τέλος): απαπα, πιπέρι!

    66: ένα όντως ενδιαφέρον άρθρο της Ελευθερίας Τσαλίκη (…γεννήθηκε στο Μπαρκισιμέτο της Βενεζουέλας το 1996. Είναι απόφοιτη του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στο ΕΚΠΑ…)✔ και της Κ. Λομβαρδέα (αυτήν την ξέρουμε από παλιά).

    78: Να ξαναβάλω τη λίστα (να κάνεις ένα συγκεντρωτικό…); 😉

  80. mazianos said

    Όσο κι αν δεχόμαστε κριτική (πληθυντικός μεγαλοπρέπειας) θα συνεχίσουμε να σχολιάζουμε τα (κατά τη γνώμη μας) κακώς λεγόμενα στο δημόσιο βίο.
    Αλλά και να μαθαίνουμε, εντρυφώντας στο παρόν ιστολόγιο και την ποικιλία γνωμών που δίνει τη δυνατότητα να εκφραστούν.

  81. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    «υπάρχουν δομές και μηχανισμοί που τη στηρίζουν: σχολεία, λεξικά, γραμματικές, κράτος.»
    Υπάρχουν και οι βιβλιοθήκες. Τα σχολεία και το κράτος βολεύονται να πείθουν πολλούς ότι δεν μπορούν να μάθουν ούτε πρέπει να προσπαθούν να μάθουν(ταξικό σχολείο και κράτος), αλλά οι βιβλιοθήκες είναι εκεί για όλους και για όσους έχουν αφήσει το σχολείο πριν χρόνια. Το πρώτο που προστατεύεται σε μια βιβλιοθήκη είναι η γλώσσα. Βεβαίως οι «εθνικόφρονες» που «αγωνιούν» για τη γλώσσα φροντίζουν να υπολειτουργούν(ασχολούμαι εθελοντικά με τη δημοτική μας βιβλιοθήκη και γνωρίζω τι συμβαίνει.

    Φίλος μου που τελείωσε το Λύκειο με πολύ δυσκολία, ζει στην Αγγλία και με παρότρυνση της γυναίκας του(Αγγλίδα) γράφτηκε σε σχολή(40άρης!) και δεν έφαγε φούμο, αλλά αρίστευσε!

  82. ΚΩΣΤΑΣ said

    78
    Έχει γούστο, Νικοκύρη, να είχε κανένα χρηστώνυμο Μπάμι… 😉

    Βάλε μας μια περίληψη δική σου περί του θέματος, μας άνοιξες την όρεξη.
    Δεν το απαιτώ, όπως κρίνεις καλύτερα.

  83. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    81β Πανεπιστημιακή σχολή τελείωσε ο φίλος μου.

  84. Γιάννης Κουβάτσος said

    Στην ΕΡΤ ακούμε ότι για το αίσχος της τετραήμερης διακοπής ρεύματος ευθύνεται η κλιματική αλλαγή και τα παρεπόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία δεν δείχνουν την παραμικρή ατομική ευθύνη.

  85. BLOG_OTI_NANAI said

    Ωραία ομιλία, ευχάριστη, ενδιαφέρουσα και χρήσιμη! Πράγματι πρέπει και η Νέα Ελληνική να εκτιμηθεί.

  86. BLOG_OTI_NANAI said

    52: 🙂 Ενδοεπικοινωνία!

  87. aerosol said

    Κι εγώ θα ήθελα να διδάσκεται αυτό το κείμενο!
    [Μια μόνο, κάπως άσχετη, σκέψη: εξακολουθώ να μην είμαι σίγουρος για το πόσο κακή είναι η υπογεννητικότητα -βέβαια δεν μιλώ μέχρι ορίου εξαφάνισης. Και για το αν επηρεάζει την ελληνική γλώσσα.]

    #60 & #61 Και το γάμα – τα γάματα…

    #78 Ε, με δυο τρεις μέρες αποχή επήλθε στέρηση και τώρα βλέπουμε πολλαπλή δόση.

  88. sarant said

    81 Σωστός

    82 Το σχόλιο ήταν σύντομο και έλεγε μπράβο, αλλά το χρηστώνυμο ήταν το όνομα μιας πορνοστάρ

  89. Μαρία said

  90. # 89

    Γαλαξιδιώτης ο γιατρός, κάποτε ψαρεύαμε μπαλάδες(μουσμούλια) στην ξέρα του Τράχηλα. Οι μανάδες μας ήτανε φίλες, κρίμα, λυπήθηκα.

  91. @ 80 Mazianos
    >>Όσο κι αν δεχόμαστε κριτική (πληθυντικός μεγαλοπρέπειας)…

    Μπορούμε να πούμε πως σε ένα φόρουμ σαν την ιστοσελίδα εδώ, του Νίκου, ένας πληθυντικός ή, συγκεκριμένα, ένα πρώτο πρόσωπο στον πληθυντικό μπορεί να δείχνει και την αναζήτηση ή την κατάφαση κάποιου συντροφικού πνεύματος.

  92. ΓΤ said

    αθλητική κίνηση

    ΟΣΦΠ-Αϊντχόφεν 4-2
    Απόλλων Σμύρνης-Λαμία 0-1
    ΠΑΣ-ΠΑΟ 2-1
    Εφές-ΟΣΦΠ 76-53
    Μίλων-Κηφισιά 2-3 (26-24, 20-25, 25-18, 17-25, 6-15)

  93. Γιάννης Ιατρού said

    78, 88b
    Καλά. αυτές οι fake περσόνες έχουν πλέον φρυάξει 🙂 🙂

  94. mitsos said

    Μου άρεσε ιδιαίτερα το κείμενο του Νίκου΄.
    Συγχαρητήρια και ευχαριστούμε
    ( δεν έχω τώρα χρόνο για να παρακολουθήσω όλη την εκδηλωση …ίσως αύριο , αν προκάνω )

    Πολύ λυπήθηκα για τον θάνατο του Θ. Ρόζενμπεργκ.

  95. leonicos said

    Πέθανε ο Θεόφιλος. Φίλος μου από το Λαϊκό

  96. ΓΤ said

    #0

    «[…] ο Διονύσιος Αρκαδικός, του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών […]».
    Αρκαδιανός

  97. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Για άλλη μια φορά ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ στον Νικοκύρη! Ολοκληρωμένη, τεκμηριωμένη και, προπαντός, γλαφυρή και εύληπτη η εισήγηση, αξίζει να πάρει ευρύτερη δημοσιότητα…

    31, 51, 54.
    Και η κυρία συμμετέχει στη Διαρκή Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής! (την οποία κοσμεί με την παρουσία της 🙂 ).
    https://www.hellenicparliament.gr/Koinovouleftikes-Epitropes/CommiteeDetailView?CommitteeId=75a12105-a637-4b49-9a8b-09819965ef49

    60, 61.
    Διαφωνώ, κύριοι!
    Η κλίση των μι, νι, ξι είναι ομαλότατη: μίου, νίου, ξίου / τα νία, μία, ξία κλπ, κατά τα γνωστά!

  98. Δοκιμή.

  99. Natin Fatin said

    @57 Στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν, τέτοιες ασυναρτησίες ακούγονταν σχεδόν σε κάθε οικογενειακό ή φιλικό τραπέζι που ήθελε να σέβεται τον εαυτό του, για να φουσκώνουν όλοι οι τρωγοπίνοντες και απ’ το φαΐ και απ’ το καμάρι και να θαυμάζουν τον ειδήμονα που τους πρόσφερε λίγη απ’ την απόκρυφη γνώση. Μόνο που σήμερα απόκρυφη γνώση δεν υπάρχει και οι πτολεμαϊκού τύπου θεωρίες γκρεμίζονται σε μισή ώρα με πέντε κλικ.

    Κι επειδή το τι γράφουμε και τι λέμε μπορούν πια να το βλέπουν όλοι, καλό είναι να μην δίνουμε στους κουτόφραγκους παραπάνω τροφή απ’ όση έχουν για να γελάνε μαζί μας και να επιβεβαιώνουμε την πεποίθησή τους ότι μόνο για να τυλίγουμε πιτόγυρα κάνουμε. Το 1950 οι κουτόφραγκοι, που χωρίς αυτούς δεν υπάρχει υπερτρισχιλιετής, αποκρυπτογραφούσαν τη Γραμμική Β’ και το 2020 οι Έλ-λη-νε-ς παίζουν άκατα μάκατα με τις λέξεις. Ποιος έχει προσφέρει πιο πολλά στην Ελληνική;

  100. sarant said

    89 κ.ε. Κρίμα…..

    100 Δεν εχετε αδικο…

  101. Αργυρώ said

    ΕΡΩΤΩ τον αγαπητό συνάδελφο και βαθύ γνώστη της Αγγλικής, κύριο Σαραντάκο: Υπάρχει στα αγγλικά κάποια φράση ή παροιμία που να λέει πως «οι Έλληνες είχαν μιά λέξη γι’ αυτό», όπως διατείνεται στο Facebook ο παντελώς αστοιχείωτος καθηγητής Μπαμπινιώτης;

    ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Όχι, βέβαια! Πρόκειται για ιστορική γκάφα του καθηγητού Μπαμπινιώτη και θα είναι μεγάλο ατόπημα του κ. Σαραντάκου αν δεν βγεί να τον κράξει στα μεθαυριανά μεζεδάκια. Η φράση “the Greeks had a word for it” (σ.σ.: το must προστέθηκε από τον αδαή Μπάμπι) είναι καθαρά Αμερικάνικη (οι Βρετανοί την αγνοούν παντελώς) και χρησιμοποιείται όταν δεν θέλουμε να πούμε μιά αισχρή ή χυδαία λέξη.

    Η φράση προέρχεται από τον τίτλο μιάς διαβόητης θεατρικής κωμωδίας του 1930 στο Broadway που αργότερα έγινε πασίγνωστη ταινία και εκτόξευσε την καριέρα της Μέριλιν Μονρόε. ΑΝΑΡΤΩ πώς ακριβώς έχει αυτή η ιστορία, ώστε να πειστούν όλοι για το πόσο μεγάλη γκάφα διέπραξε ο πολυδιαφημισμένος καθηγητής Μπαμπινιώτης.


    ΤΟ ΞΑΝΑΛΕΩ: Αν ο κ. Σαραντάκος δεν βγεί να κράξει μεθαύριο τον Μπάμπι γι’ αυτή την μεγαλειώδη γκάφα, θα είναι ισοβίως υπόλογος επί φιλομπαμπινιωτισμώ. Είμαι σίγουρη πως αν ο κύριος Νίκος γνώριζε αυτή την τερατώδη γκάφα του Μπαμπινιώτη και την κατέθετε στην προχθεσινή διάλεξή του για την Ελληνική Γλώσσα που διοργάνωσε ο Σύριζα Μονάχου, σήμερα η γκάφα θα είχε γίνει 1η είδηση: Ο κ. Σαραντάκος θα ήταν πρωτοσέλιδο σε όλες τις εφημερίδες, το βίντεο της Ημερίδας του Σύριζα δεν θα είχε κάνει μόνο 252 θεάσεις και το παρόν Ιστολόγιο δεν θα βωλόδερνε στο 843 της Alexa

  102. Πέπε said

    Πραγματικά, γιατί κάνεις τον κόπο ν’ αλλάζεις ονόματα;

  103. Καλά, μια δουλειά τους δώσαμε τους κουτόφραγκοι να κάνουνε, να αποκρυπτογραφήσουν τη Γραμμική Α και τα κάνανε κώλος οι άχρηστοι. Αυτά τα sa-ra-ta-ko / ne-ta-ne-jo / ka-ko-si-ko / ku-va-to / di-ti-ni-ti-ro / se-ro-fi-ri / va-ta-lo / ku-ne-lo-ga-to κλπ της Γρ. Β τα ξέραμε κι από μόνοι μας.

  104. aerosol said

    «The Greeks Have a Word For It», βιβλίο του βραβευμένου Barry Unsworth (1967).
    «The Greeks Had a Word for It: Words You Never Knew You Can’t Do Without», (2016) του Andrew Taylor – Άγγλος, απ’ αυτούς που… αγνοούν παντελώς την φράση.
    Σχετικά κοινή πλέον έκφραση, με διάφορες παραλλαγές. Παρά το σκαμπρόζικο ξεκίνημα συχνά χρησιμοποιείται για να παρουσιάζονται ελληνικές λέξεις σε αγγλόφωνο κοινό.

    [Άντε, γιατί με κάτι τέτοια, αν δεν κουνηθώ θα μας ξεχάσει μέχρι και η θειά της Αλέξαινας!]

  105. Nestanaios said

    79. Γιάννης Ιατρού.

    Εύχομαι όσα πέρασες με την υγεία σου να είναι περαστικά και σύντομα ξεχασμένα.

    100. Natin Fatin.

    Σίγουρα οι φιλέλληνες έχουν προσφέρει πολλά. Βλέπεις άλλοι έχουν το όνομα και άλλοι έχουν τη χάρη.

  106. Λεύκιππος said

    Κάποιοι δεν κρατιούνται ούτε με αλυσίδες…

  107. Αργυρώ said

    Αερολόγε κύριε Αεροζόλ (105), τί νομίζεις πως απέδειξες μ’ αυτό το σχόλιό σου; Περίμενε σε λιγάκι που θα βγει ο κ. Σαραντάκος να σε καταχεριάσει για την αρλούμπα που ξεστόμισες. Εδώ μιλάμε για την γκάφα του αιώνα από τον κορυφαίο Έλληνα γλωσσολόγο (ο Μπάμπι νομίζει πως είναι πανάρχαια αγγλική παροιμία μια αμερικάνικη φράση για τις αισχρές λέξεις που δεν μπορεί να πεί μιά καθωσπρέπει κυρία και γεννήθηκε το 1930) κι εσύ πετάς την μπάλα στην εξέδρα

  108. Πέπε said

    108
    Επειδή ο κ. Σαραντάκος δεν μπορεί τώρα, χέζει, ας δούμε λίγο τα δύο παραθέματα:

    1. «ο Μπάμπι νομίζει πως είναι πανάρχαια αγγλική παροιμία…»

    Ο Μπάμπι λέει απλώς «λένε οι Άγγλοι» και «η ρήση των Άγγλων». Ούτε αρχαία ούτε νέα. Απλώς αγγλική.

    2. «προέρχεται από τον τίτλο μιάς διαβόητης θεατρικής κωμωδίας του 1930»

    Στο κείμενο διαβάζουμε ότι πράγματι προέρχεται. Διαβάζουμε όμως επίσης «the saying» και «idiomatic expression». Άρα στην ερώτηση «Υπάρχει στα αγγλικά κάποια φράση ή παροιμία…;» η απάντηση, σύμφωνα με το παράθεμα, είναι σαφώς ναι.

    Να υποψιαστούμε ότι ο Μπαμπινιώτης τη θεωρεί αγγλικής αρχής ενώ είναι αμερικάνικης; Στα άδυτα του μυαλού του ίσως, αλλά το μόνο που λέει ρητά, ότι δηλαδή τη λένε οι Άγγλοι, ο Αεροζόλ το επιβεβαιώνει.

    Έχουμε λοιπόν μια φράση που προέρχεται από αμερικάνικο θεατρικό, όπου είχε άλλη σημασία, η οποία έχει περάσει στην αγγλική γλώσσα των Αμερικάνων και των Άγγλων ως παροιμιώδης φράση με άλλη σημασία.

    Συνεπώς, στο #108 μαθαίνουμε μεν πολλά και μνημειωδώς χρήσιμα, που απέκρυπτε ο Μπαμπινιώτης, όμως αυτά δε συνιστούν διόρθωση -αφού δεν εντοπίζεται κανένα λάθος- αλλά προσθήκη.

  109. Πέπε said

    διόρθωση:

    στο #108 μαθαίνουμε… > στο #102

  110. Αργυρώ said

    Εκλεκτέ φιλόλογε κύριε Πέπε (109),

    Υπήρχε μιά πασίγνωστη πορνοταινία της δεκαετίας του 1990 που είχε τίτλο «Από μπροστά παρθένα κι από πίσω μπαίνουν τρένα». Η φράση αυτή έχει περάσει σαν παροιμιακή στις τάξεις των νέων και εγώ – τουλάχιστον – την ακούω συχνά.

    Με την δική σας λογική, δικαιούται να βγεί μεθαύριο ο κορυφαίος γλωσσολόγος της Βρετανίας και να γράψει στο Facebook ότι οι Έλληνες συνηθίζουν να λένε… «από μπροστά παρθένα κι από πίσω μπαίνουν τρένα» για μιά γυναίκα που υποκρίνεται την παρθένα και στην πραγματικότητα είναι εξώλης και προώλης;

    Εδώ σε θέλω κάβουρα που περπατάς στα κάρβουνα

  111. sarant said

    109 Το ειχα ψάξει λίγο και, ενώ είναι αλήθεια ότι η φράση έγινε διάσημη από το θεατρικό έργο, δεν αποκλείω να προϋπήρχε, διότι και σε κείμενα του 19 αι. βρίσκεις (νομίζω) the Greeks had the word (π.χ.) ananke meaning….

  112. Αργυρώ said

    Σάς ευχαριστώ πολύ κύριε Νίκο (112), που βγήκατε και με δικαιώσατε. Να δούμε τώρα που θά πάνε να κρυφτούν ο κύριος Πέπες και ο κύριος Αεροζόλ

  113. aerosol said

    Ο κύριος Αεροζόλ δεν είναι ιδιαίτερα μάγκας αλλά μπορεί να κρατήσει το λόγο του και όταν λέει πως θα απέχει από κάπου να το κάνει.
    Στο μεταξύ σας τάπωσα επαρκώς, δείχνοντας πως η φράση The Greeks Had a Word for It, είναι όντως γνώριμη και συνηθισμένη και πως αποτύχατε οικτρά να διαψεύσετε τον Μπαμπ. -και φρόντισα να διατηρήσουμε την τιμή μας στα μάτια τσ’ Αλέξαινας.
    Τώρα με συγχωρείτε, επιστρέφω στην συνήθειά μου να μην μπαίνω σε διάλογο με εναλλασόμενες περσόνες. Αν τηρήσετε μια και σαφή, μπορεί να το επανεξετάσω.

  114. Pedis said

    # 44, 48, 49 – Νικοκύρη, τώρα που βρήκα χρόνο επανέρχομαι στον Δημησιάνο (Demisiani) και την εισαγωγη του όρου τηλεσκόπιο.

    The Eye of the Lynx, D, Freedberg, σελ. 108 και 115.

    Εντωμεταξύ, όλες οι άλλες σχετικές λέξεις του τύπου «τηλε-» (όπως είδα, τουλάχιστον, στο λεξικό του Μάμπι), εξαιτίας του είδους τού αντικειμένου ή της λειτουργίας στις οποίες αναφέρονται, είναι σαφώς μεταγενέστερες.

    Ο Μπάμπι σχετικά με την καταγωγή της λέξης του τηλεσκόπιου αναφέρει κάτι εντελώς άσχετο και λάθος:

    Στο αρχείο της αλληλογραφίας του Γαλιλαίου, 1611-1613, ο όρος χρησιμοποιείται κατά κόρον. Στη σελίδα, δε, 344, αναφέρεται από τον επιμελητή η εκδοχή ο νουνός της λέξης να είναι ο ίδιος ο ιδρυτής της Ακαδημίας των Λυγκών, Federico Cesi. Μπορεί όμως αυτό να οφείλεται στο ότι ο Δημησιάνος, μάλλον, ήταν κατώτερου στατους «προστάτης-πελάτης» στη συγκεκριμένη ομάδα (αν και μέλος της Ακαδημίας), αλλά, βέβαια, ο πατρόνος του, ο καρδινάλιος Γκοντζάγκα, εκ του οποίου θα απόρρεε και το κύρος του προστατευομένου του κατά τα ήθη της εποχής, δεν ήταν καθόλου αμελητέα ποσότητα. Ποιος ξέρει;

    Click to access le_ope_p.pdf

    Μπορεί να βγει καλό αρθράκι. 😀

    Υ.Γ. Στις σελίδες 185 και 313 δύο γράμματα του Δημησιάνου στον Γαλιλαίο σε υπέροχο βολγκάρε ιταλιάνο της εποχής με όλες τις περικοκλάδες του πρωτοκόλλου.

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πολύ ωραία σούμα έγινε Νικοκύρη! Στέλνεται τώρα ως Υ/Τ εύκολα.
    Το έστειλα ήδη σε μια ελληνοπούλα, μετανάστρια δεύτερης γενιάς στην Αμερική, που είναι δασκάλα σε σχολείο του Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας, από επιλογή η δύσκολη περιοχή και μάλιστα πέρυσι ή πρόπερσι κηρύχτηκε δασκάλα της χρονιάς εκεί (ανήκει στο όχι συχνό είδος αριστερόστροφου ανθρώπου 🙂 ) . Και οι δυο έλληνες γονείς μετανάστες του ΄60, φρόντισαν τα παιδιά τους να μιλάνε καλά ελληνικά-μέσω της εκκλησίας γινόταν μαθήματα στο Σακραμέντο όπου μένανε.

    59 >>Γραικός
    Ούτε και η δική μου ψήφος δεν έφερε τον εκλεκτό Νίκο Γραικό στην Ευρωβουλή.
    Τον έχω ακούσει μερικές φορές στο Κόκκινο και είναι εκτός από σπουδαίος στη δουλειά του και αξιαγάπητος. Γλυκύς ποιητής. Θα σου άρεσαν τα ποιήματά του, είμαι βέβαιη.

    «Εκείνο που φοβάμαι πιο πολύ
    είναι μη γίνω «ποιητής».
    Μην κλειστώ στο δωμάτιο
    ν’ αγναντεύω τη θάλασσα
    κι απολησμονήσω…»

    έγραφε η αγαπητή Κατερίνα Γώγου

    Εγώ αυτό που φοβάμαι πιο πολύ
    είναι μη γίνω βουλευτής.
    Μην κλειστώ στο γραφείο
    ν΄ αγναντεύω τις αίθoυσες συνεδριάσεων
    κι αφήσω τα κινήματα.
    Αλλά ηρεμώ
    γιατί όπως έχω επίγνωση του κινδύνου
    μάλλον θα τη σκαπουλάρω.
    Θα μείνω, ό,τι και να γίνει, με τα πόδια γερά στη γη
    και το μυαλό στον ουρανό της ουτοπίας
    Νίκος Γραικός

    εδώ ένα κείμενο του
    https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/175193_efialtis-i-oneiro-apo-mas-exartatai

  116. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>το τιμώμενο πρόσωπο, ο Διονύσιος Σολωμός,
    Ο ποιητής αγοράζει λέξεις,
    άβυσσο, μοσκοβολισμένη, δροσιά, αηδόνια, ουρανός, κύμα, λίμνη, άγνωρον, ευωδίζει, αλαφροϊσκιωτε…

  117. Εξαιρετικό το κείμενο Νικοκύρη. Πιο καλά το φχαριστήθηκα διαβάζοντας, πρόσεξα πόσα ακόμα που από τον προφορικό (και γρήγορο…) λόγο τα’ χασα.

  118. sarant said

    111 Η πλάκα είναι ότι ο τίτλος της ταινιας δόθηκε επειδή υπήρχε αυτή η έκφραση με τα τρένα

    115 Να το κοιτάξω!

    116 Ωραία!

    118 Νάσαι καλά!

  119. Pedis said

    + 155 (119 β) – Ο Drake είναι στο ντεμί:

    Galileo Studies – Personality, Tradition and Revolution, S. Drake

  120. Michael Tziotis said

    Μία μέρα στη Στοκχόλμη (διήγηση συμβάντος σχετικού με το θέμα μας)
    Την δεκαετία του ’70 ήμουν στη Στοκχόλμη. Ο γιος μου έβγαλε κάτι σαν ογκίδιο και τον πήγα στο νοσοκομείο.
    Ο γιατρός τον εξέτασε και μου είπε κάτι στα Σουηδικά. Είχα δύο μήνες στη Σουηδία και δεν κατάφερα να καταλάβω τι είπε. Αγγλικά/Γαλλικά δεν ήξερε. Μου ήρθε η ιδέα. «Μου το λες σε δύσκολα Σουηδικά, γιατρέ;»
    Στόμα ανοιχτό από την έκπληξη! Τι εννοείς; μου λέει. «Θέλω να μου το πεις σε επιστημονικά Σουηδικά». Απορώντας συνεχώς που λέει ότι το παιδί είχε ένα «lipoma». Τον ευχαρίστησα αποκαλύπτοντάς του ότι ήμουν Έλληνας.
    Βγαίνοντας στο προαύλιο έπεσα πάνω σε μια γιαγιά, με ύφος χαμένο, κάτι έψαχνε στις τεράστιες πινακίδες γύρω της. «Μήπως χρειάζεσαι βοήθεια, γιαγιά;» «Ναι παλικάρι μου (τότε ήμουν παλικάρι). Θέλω να πάω στο γιατρό για τα δόντια μου»
    Της έδειξα την πινακίδα μπροστά της. Είχε ένα βέλος για να κατευθύνει τον κόσμο στο ODONTOLOGISKA AVDELNING. Οδοντολογικό Τμήμα. Εδώ γιαγιά θα πας. Εδώ θα σου φτιάξουν τα δόντια. Έφυγε κούτσα-κούτσα κουνώντας το κεφάλι,,,
    Φύγαμε, και έπρεπε τώρα να εξηγήσω στο γιο μου το λόγο που γελούσα! Πλάκα είχε, πάντως. Δυο μήνες στη Σουηδία και είχα αφήσει πίσω μου δύο Σουηδούς διαπορούντες…

  121. Γιάννης Ιατρού said

    Οι ανελλήνιστοι αναρχομπολσεβίκοι😎🙄 Ζητούν παραίτηση Μπαμπινιώτη από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία

  122. voulagx said

    Η Κατερίνα Σακελλαροπούλου ανέφερε ότι δεν ήταν μεγάλης έντασης η «Μήδεια» ωστόσο η φράση κόπηκε από την απομαγνητοφώνηση

  123. Γιάννης Ιατρού said

    123: το χειρότερο δεν είναι η κοπτοραπτική που προφανώς έγινε με προτροπή κυβερνητικών κύκλων, το χειρότερο είναι ο εξευτελισμός της ΠτΔ και του θεσμού, εφ΄όσον το ανέχεται (ανεχτεί έστω, αν τους «ξέφυγε» προς στιγμή ⁉).

  124. MA said

    Πάλι καθυστερημένη, Είναι και η γενικότερη αποδιοργάνωση…
    Συγχαρητήρια, Νικοκύρη, έξοχο κείμενο. Και η όλη εκδήλωση, την οποία τελικά κατάφερα να παρακολουθήσω.

    Εντύπωση μου έκανε το ότι χρησιμοποιήθηκαν τα ελληνικά αφενός λόγω αίγλης, και αφετέρου ως «ουδέτερο έδαφος». Δεν νομίζω να μας το έχεις ξαναπεί.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: