Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Από τη Μπουμπουνίστρα στα Ρούλια Αμπέλια

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2014


Το σημερινό άρθρο είναι κι αυτό παρμένο από την ομιλία που είχα κάνει πριν από δεκαπέντε μέρες στην ξενάγηση-περίπατο στο κέντρο της Αθήνας με τη δημοτική παράταξη Ανοιχτή Πόλη και τον υποψήφιο δήμαρχο Γαβριήλ Σακελλαρίδη. Έχω δημοσιέψει κι άλλα άρθρα παρμένα από αυτή την ομιλία, που ήταν άλλωστε πολύ μεγάλη για να χωρέσει σε ένα μόνο άρθρο του ιστολογίου και γι’ αυτό, όπως έγραψα, “σαν κάτι πανεπιστημιακούς που κατατέμνουν σοφά τα αποτελέσματα της έρευνάς τους ώστε να φτουρήσουν και να δώσουν και τρία, και πέντε και δέκα πέιπερ”, έσπασα κι εγώ την ομιλία μου σε τέσσερα άρθρα, από τα οποία το σημερινό είναι το τέταρτο και τελευταίο. Να θυμίσω ότι έχει προηγηθεί ένα άρθρο για τις μετονομασίες δρόμων και πλατειών της Αθήνας, ένα για τις παλιές πολυκατοικίες που τις λέγαν και οκέλες, και ένα για τα λεξιλογικά της πόλης και του δήμου. Ίσως στο σημερινό άρθρο να υπάρχουν κάποιες επικαλύψεις με τα προηγούμενα, αλλά ελπίζω όχι πολλές.

Πόσο απέχει η Μπουμπουνίστρα από τα Ρούλια Αμπέλια; Γύρω στο ενάμιση χιλιόμετρο, αν δεν κάνω λάθος. Βέβαια, τότε που τα λέγαν έτσι εκείνα τα μέρη, η απόσταση μπορεί να ήταν λίγο μικρότερη, διότι μπορούσες να πας ευθεία γραμμή, ενώ σήμερα, που όλος ο τόπος έχει χτιστεί, δεν μπορείς να κόψεις δρόμο. Και τα δυο τοπωνύμια γκουγκλίζονται, βέβαια, οπότε όποιος αδημονεί μπορεί να μάθει με ποια σημερινά αντιστοιχούν, αλλά εγώ θα σας τα αποκαλύψω στη ροή της αφήγησης, το πρώτο σχετικά νωρίς, το δεύτερο στο τέλος, αφού πρώτα κάνουμε ένα ταξίδι στην ιστορία της Αθήνας και των τοπωνυμίων της.

Η Αθήνα δεν είναι η πρώτη πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους, αφού ο τίτλος αυτός ανήκει στην Αίγινα, που διετέλεσε έδρα της κυβέρνησης από το 1826 έως το 1828, πριν παραδώσει τη σκυτάλη στο Ναύπλιο. Ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα στις 18.9.1834, ενώ η μεταφορά των κυβερνητικών υπηρεσιών έγινε τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου. Συνηθίζουμε να λέμε πως όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα ήταν «ένα μικρό χωριό», αλλά η έκφραση αυτή μόνο ως ποιητική άδεια μπορεί να γίνει αποδεκτή, αφού η πόλη είχε τότε 10-12.000 κατοίκους, αριθμό κάθε άλλο παρά ασήμαντο για τα δεδομένα της εποχής· βέβαια, είχε πάθει μεγάλες καταστροφές από τις πολεμικές επιχειρήσεις μέσα στην πόλη, ενώ και οι Τούρκοι παρέμειναν, βάσει συνθήκης, έως το 1833, κάτι που άλλωστε καθυστέρησε τη μεταφορά της πρωτεύουσας.

Το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας, των Κλεάνθη και Σάουμπερτ, εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 1833 και διαπνεόταν από το πνεύμα του νεοκλασικισμού. Τοποθετούσε τα ανάκτορα στη σημερινή πλατεία Ομονοίας. Επειδή το κόστος των απαλλοτριώσεων ήταν υπέρογκο και οι ιδιοκτήτες γης αντιδρούσαν, το 1834 τροποποιήθηκε από τον Λέο φον Κλέντσε, προς το λιγότερο φιλόδοξο. Η τοποθεσία οικοδόμησης των Ανακτόρων μεταφέρθηκε κάπου στον Κεραμεικό. Πολλοί Έλληνες της διασποράς, θέλοντας να κερδοσκοπήσουν, αγόρασαν μεγάλες εκτάσεις στο σημερινό Μεταξουργείο και στην αρχή της οδού Πειραιώς· τελικά όμως, οι τοποθεσίες αυτές απορρίφθηκαν για λόγους υγιεινής και επειδή γειτόνευαν με φτωχογειτονιές, και προκρίθηκε η περιοχή της σημερινής πλατείας Συντάγματος, το Εξέχωρο όπως ονομαζόταν (έξω από τη Χώρα!) ή Μπουμπουνίστρα (επειδή στη σημερινή λεωφ. Αμαλίας, στο ύψος της Όθωνος, υπήρχε μια βρύση που έκανε πολύ θόρυβο). Το μέρος εκείνο λοιπόν ήταν σαφώς υγιεινότερο, αφού τα αέρια ρεύματα από τον Υμηττό καθάριζαν την περιοχή και το κοντινό ποτάμι, ο Ιλισός, δεν είχε τη στασιμότητα του Κηφισού. Ο θρύλος λέει ότι οι Βαυαροί όρισαν τέσσερις υποψήφιες θέσεις, και για να επιλέξουν την περιοχή έβαλαν από ένα κομμάτι κρέας επάνω σε έναν στύλο, σε κάθε θέση, και πρόσεξαν σε ποια περιοχή διατηρήθηκε περισσότερο το κρέας· και αυτή ήταν η σημερινή πλατεία Συντάγματος.

Αυτό δεν ξέρω αν αληθεύει, αλλά το βέβαιο είναι πως η περιοχή του Συντάγματος γειτόνευε με τα αρχοντικά της βορειοανατολικής Πλάκας (Μπενιζέλοι, Καλλιφρονάδες κτλ.) όπου κατοικούσαν οι παλιοί αριστοκράτες της οθωμανικής Αθήνας, παράγοντας που ασφαλώς μέτρησε για την επιλογή της θέσης των Ανακτόρων.

Είπαμε «Πλάκα». Το τοπωνύμιο αυτό θα μπορούσε να προέρχεται από την επίπεδη μορφολογία του εδάφους, αλλά δεν είναι επίπεδη η περιοχή, είναι ανηφορική. Οπότε, πειστικότερη φαίνεται η εκδοχή του Κ. Μπίρη, σύμφωνα με την οποία το όνομα Πλάκα είναι αρβανίτικο και εμφανίστηκε στα τέλη του 16ου αιώνα, όταν εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αρβανίτες από την Τροιζηνία. Στα αρβανίτικα, πλακ σημαίνει παλιός, ήταν λοιπόν η «παλιά» χώρα, η παλιά Αθήνα (η λέξη πλιάκος υπάρχει και στην ηπειρώτικη διάλεκτο, σημαίνει ‘παλιός, γέρος’). Στην Πλάκα, ως την τελευταία περίοδο της τουρκοκρατίας, κατοικούσαν κυρίως αρβανίτες.

Μια και πιάσαμε την Πλάκα, όπου έμεναν οι «γκάγκαροι Αθηναίοι», δηλαδή οι γηγενείς Αθηναίοι, ας πούμε και για την ετυμολογία της λ. γκάγκαρος. Αν και δεν ομοφωνούν όλοι οι μελετητές, η πειστικότερη εκδοχή λέει πως η λ. γκάγκαρος προέρχεται από το γκάγκαρο, που ήταν το ξύλο που ασφάλιζε εσωτερικά την πόρτα. Η λέξη είναι ιταλικό δάνειο (ganghero) που προέρχεται από το αρχαίο κάγχαλος, η λέξη είναι δηλαδή αντιδάνειο. Αν η εκδοχή αυτή είναι σωστή, για να ασφαλίζει κανείς την πόρτα του πρέπει να έχει κάτι να φυλάξει, άρα είναι παλιός νοικοκύρης.

Τα Αναφιώτικα δεν είναι και τόσο παλιά γειτονιά όσο η υπόλοιπη Πλάκα, αφού χτίστηκαν στη βόρεια πλαγιά του βράχου της Ακρόπολης από μάστορες που είχαν έρθει από την Ανάφη και άλλα νησιά των Κυκλάδων για να εργαστούν στην οικοδόμηση της νέας πρωτεύουσας, και που δεν μπορούσαν να αγοράσουν οικόπεδα νομίμως. Πότε λαθραία και πότε με την ανοχή των αρχών, ιδίως στην περίοδο της μεσοβασιλείας (από την έξωση του Όθωνα ως τον ερχομό του Γεωργίου Α’) η «αυθαίρετη» γειτονιά χτίστηκε και εδραιώθηκε.

Η Πλάκα ήταν το παλιό κέντρο της Αθήνας με κεντρική αρτηρία της την οδό Αδριανού, που ήταν ο πρώτος δρόμος της Αθήνας που πλακοστρώθηκε, το 1835. Το Σύνταγμα και η Ομόνοια ήταν χωράφια και αμπέλια και οι πρώτοι μεγάλοι δρόμοι που χαράχτηκαν δεν ήταν η Πανεπιστημίου και η Σταδίου, αλλά η Αιόλου, η Αθηνάς και η Ερμού. Η οδός Αιόλου ή Αιολική οδός ονομάστηκε έτσι επειδή ξεκινάει από τους Αέρηδες, το Ωρολόγιον του Κυρρήστου. Η οδός Αθηνάς που χαράχτηκε το 1835 και λιθοστρώθηκε το 1838 προβλεπόταν να οδηγεί στα Ανάκτορα (στην σημερινή πλατεία Ομονοίας) και να είναι δενδροφυτευμένο βουλεβάρτο. Και επειδή το κέντρο της πόλης ήταν το Μοναστηράκι, η αρίθμησή της ξεκινάει από το Μοναστηράκι.

Το Μοναστηράκι ονομάζεται έτσι από το μοναστήρι της Παντάνασσας που υπήρχε εκεί και από το οποίο σώζεται σήμερα μόνο η ομώνυμη εκκλησία πάνω στην πλατεία. Η σημερινή πλατεία η αυλή του μοναστηριού, ενώ τα βοηθητικά του κτίρια κατεδαφίστηκαν για να χτιστεί ο σταθμός.

Κοντά στο Μοναστηράκι, εκεί που βρίσκεται σήμερα η αρχαία Αγορά, υπήρχαν μία ή περισσότερες λαϊκές γειτονιές, το Βρυσάκι, η Βλασαρού, οι Άγιοι Απόστολοι και ο Άγιος Φίλιππος, που τις είχαν γνωρίσει (και είχαν γράψει γι’ αυτές) ο Παπαδιαμάντης, ο Μητσάκης και ο Ροΐδης –αλλά που απαλλοτριώθηκαν στη δεκαετία του 1930 από την Αμερικανική Αρχαιολογική Σχολή, που κατεδάφισε περίπου 400 νεότερα κτίσματα, σε έκταση 120 στρεμμάτων.

Προχωρώντας την περιήγηση στα αθηναϊκά τοπωνύμια φτάνουμε στου Ψυρρή, που προέρχεται από το κτητορικό επώνυμο της εκκλησίας της Αγίας Αθανασίας του Ψυρή. Σύμφωνα με τον Κ. Μπίρη, το επώνυμο Ψυρής είναι τοπωνυμικό και σημαίνει τον κάτοικο των Ψαρών, από την παλαιότερη ονομασία τους (Ψύρα, Ψυρίη).

Λίγο πιο κάτω είναι το Μεταξουργείο, στο οποίο, όπως είπαμε, αρχικά είχαν αγοράσει κτήματα και είχαν χτίσει μέγαρα αρκετοί πλούσιοι της διασποράς, υπολογίζοντας ότι με την εγκατάσταση των Ανακτόρων στον Κεραμεικό η γη τους θα αποκτούσε αξία. Ένας από αυτούς ήταν ο πρίγκιπας Γ. Καντακουζηνός, ο οποίος είχε αναθέσει στον αρχιτέκτονα Χάνσεν το 1833 να χτίσει ένα συγκρότημα καταστημάτων και κατοικιών. Μόλις όμως αποφασίστηκε να χτιστούν τα Ανάκτορα στην σημερινή πλατεία Συντάγματος, το άφησε ημιτελές. Στο κτίριο αυτό λειτούργησε από το 1854 ως το 1875 το εργοστάσιο μεταξουργίας του Αθανάσιου Δουρούτη, και από αυτό ονομάστηκε Μεταξουργείο όλη η περιοχή, που ήταν μία από τις πρώτες περιοχές που άρχισε να αναπτύσσεται εκτός ιστορικού κέντρου.

Μια άλλη περιοχή που αναπτύχθηκε νωρίς έξω από το ιστορικό κέντρο ήταν η… Νεάπολη (βέβαια σήμερα μας φαίνεται εντελώς εντός κέντρου), όπως άλλωστε δείχνει και το όνομά της: Νέα Πόλη. Άρχισε να χτίζεται στα μέσα του 19ου αιώνα από Κυκλαδίτες οικοδόμους, για τους οποίους τα εντός σχεδίου οικόπεδα ήταν απρόσιτα –ίδια περίπτωση με τα Αναφιώτικα. Ο νέος αυτός οικισμός ονομάστηκε Προάστιο, και ο κεντρικός του δρόμος οδός Προαστίου: πρόκειται για τη σημερινή Εμμανουήλ Μπενάκη (η μετονομασία έγινε το 1928). Κάποια από τα στενά και λοξά δρομάκια της περιοχής (Κιάφας, Σουλίου, Ζαλόγγου, Γραβιάς, Μαυροκορδάτου κτλ.) μας δίνουν να καταλάβουμε πώς ήταν αρχικά η Νεάπολη, που βέβαια σήμερα έχει φτάσει ως τη λεωφ. Αλεξάνδρας.

Προς βορρά έχουμε το Κολωνάκι, που ήταν μια αραιοκατοικημένη περιοχή ως το 1880, με αμπέλια και αγρούς. Πήρε το όνομά του από μια μικρή κολώνα-ορόσημο, που αρχικά βρισκόταν στην πλατεία Δεξαμενής και μετά τοποθετήθηκε στην πλατεία Φιλικής Εταιρείας (πλ. Κολωνακίου). Πάνω από τη Δεξαμενή, η περιοχή ήταν ακατοίκητη, είχε μόνο καλύβες και στάνες τσοπάνων, που κατάγονταν από το Λιδωρίκι, και εφοδίαζαν την περιοχή με γάλα από τις κατσίκες τους, εξού και το τοπωνύμιο «Στα Κατσικάδικα». Οι νεαροί λόγιοι της Ελλάδας (Βάρναλης κτλ.) συχνάζανε στη Δεξαμενή στις αρχές του 20ού αιώνα, πλάι σε κορυφές όπως ο Βλαχογιάννης, ο Κονδυλάκης και βέβαια ο Παπαδιαμάντης, που εκεί άλλωστε έβγαλε τη μία από τις δύο φωτογραφίες στη ζωή του, χάρη στην επιμονή του Παύλου Νιρβάνα.

Νότια από τη Νεάπολη θα πάμε στα Εξάρχεια, γειτονιά που πήρε το όνομά της περί το 1900 από το επώνυμο ενός ηπειρώτη παντοπώλη, του Έξαρχου, ο οποίος είχε το μπακάλικό του στη γωνία των οδών Θεμιστοκλέους και Σολωμού. Λίγο πιο πέρα, ο Λόφος του Στρέφη. Πήρε το σημερινό όνομά του από τον ιδιοκτήτη του, στον οποίο περιήλθε περί το 1850. Παλιότερα ονομαζόταν «Λόφος Πινακωτών». Το μεσαιωνικό τοπωνύμιο Πινακωτά, για τον λόφο και τη γύρω περιοχή, προέρχεται από τα κτήματα κάποιου που είχε το επώνυμο Πινακωτάς, που είναι επαγγελματικό επώνυμο: ο Πινακωτάς είναι αυτός που φτιάχνει πινακωτές, δηλαδή τις θήκες μέσα στις οποίες πήγαιναν τα ψωμιά στο φούρνο για ψήσιμο. Άλλωστε, η σημερινή Χαριλάου Τρικούπη έως το 1906 ονομαζόταν «οδός Πινακωτών». Όπως έγραφε στα τεύχη του Ρωμηού ο Γ. Σουρής: «Του Ρωμηού μας το γραφείον όλο μέτρα και ρυθμός / στων Πινακωτών τον δρόμον, δεκαπέντε αριθμός».

Να πούμε δυο λόγια για τους λόφους και τα βουνά της Αθήνας. Ένα μεγάλο πρόβλημα που αντιμετώπισαν οι περιηγητές ήδη από τον 18ο αιώνα, και μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους οι λόγιοι, ήταν να ταυτίσουν τα αρχαία ονόματα των λόφων, που παραδίδονται από τους συγγραφείς, με τα βουνά και τους λόφους που έβλεπαν μπροστά τους. Έτσι, για παράδειγμα, ο Λυκαβηττός δεν ονομαζόταν έτσι, αλλά λόφος του Αγ. Γεωργίου, και αρχικά του έδωσαν το όνομα Αγχεσμός, ένα όνομα βουνού που παραδίδεται σε αρχαίους συγγραφείς, ενώ Λυκαβηττό ονόμασαν τον σημερινό λόφο των Νυμφών (ή Αστεροσκοπείου). Το 1832 ο Φόρσχάμερ, Γερμανός αρχαιοδίφης, απέδειξε ότι το όνομα Λυκαβηττός πρέπει να δοθεί στο σημερινό βουνό, αλλά επειδή ο Αθηναίος λόγιος Διονύσιος Σουρμελής πίστευε ότι στην αρχαιότητα το βουνό είχε δύο ονόματα, Λυκαβηττός και Αγχεσμός, έπεισε την δημοτική αρχή να ονομάσει οδό Αγχεσμού τη σημερινή οδό Βουκουρεστίου και οδό Λυκαβηττού την παράλληλή της.

Το όνομα Αγχεσμός δόθηκε και στα Τουρκοβούνια, αλλά έχει πια αποδειχθεί πειστικά ότι τα Τουρκοβούνια είναι ο αρχαίος Βριλησσός. Πιθανώς ο αρχαίος Αγχεσμός να είναι απλώς ο λόφος του Στρέφη, αφού, σύμφωνα με τον Παυσανία είναι «όρος … ου μέγα».

Πάντως, η οδός Βουκουρεστίου, σήμερα δρόμος με πολυτελή καταστήματα, κάποτε ήταν ρέμα, που λεγόταν Χεζοπόταμο, ενώ παράλληλα μ’ αυτό, στη σημερινή οδό Λυκαβηττού, έρρεε άλλο ρέμα, όχι πολύ πιο ευώνυμο, ο Βοϊδοπνίχτης.

Μια και είπαμε δυο λόγια για τα ρέματα, που είχε πολλά η Αθήνα, να πούμε δυο λόγια και για τα ποτάμια. Σήμερα η Αθήνα έχει ένα μόνο ποτάμι, κι αυτό χωρίς νερό (όπως και το νεοπαγές κόμμα που μας έφτιαξαν σαν ανάχωμα), τον Κηφισό. Το άλλο ποτάμι της Αθήνας, ο Ιλισός, άρχισε να σκεπάζεται στη δικτατορία του Μεταξά («Θάπτομεν τον Ιλισόν», ανακοίνωνε με στόμφο ο δικτάτορας), και σήμερα έχει σκεπαστεί από τις οδούς Μιχαλακοπούλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Καλλιρρόης, αν και σε ένα σημείο, στη συμβολή της Βασιλέως Κωνσταντίνου με την Βουλιαγμένης, μπορεί κανείς ακόμη να δει ένα μικρό ακάλυπτο τμήμα του Ιλισού.

Όσο υπήρχε ο Ιλισός, είχε και γέφυρες για να τον περνάνε πεζοί και οχήματα· η πιο επίσημη ήταν στο Στάδιο, μαρμάρινη και τρίτοξη, και χτίστηκε το 1874 με χρήματα από το κληροδότημα του Ζάππα. Λίγο πριν από το Ζάππειο η κοίτη του Ιλισού διχαζόταν, και ανάμεσα στα δύο σκέλη υπήρχε ένα χαμηλό νησί· από το νησί αυτό και από τα πάμπολλα βατράχια που υπήρχαν, ονομάστηκε η γειτονιά αυτή Βατραχονήσι, μια λαϊκή γειτονιά κάποτε, γεμάτη με ταβέρνες και μαγέρικα. Πάρε με Αντριάνα μου να σε βοηθώ στην πλύση / και να σου κουβαλώ νερό απ’ το Βατραχονήσι, έλεγε ένα αδέσποτο τραγούδι.

Πιο πέρα, έχουμε το Μετς, τη μοναδική απ’ όσο ξέρω γειτονιά της Αθήνας που πήρε το όνομά της από μια δυτικοευρωπαϊκή πόλη. Πιο σωστό βέβαια είναι να πούμε ότι η γειτονιά πήρε το όνομά της από ένα κέντρο διασκέδασης, που χτίστηκε εκεί λίγο μετά τον γαλλογερμανικό πόλεμο του 1870-71 και ονομάστηκε Μετς επειδή ήταν νωπές οι αναμνήσεις από την οχυρή πόλη της Γαλλίας που είχε διαδραματίσει καίριο ρόλο στον πόλεμο (και που προσαρτήθηκε στη Γερμανία μετά την ήττα των Γάλλων).

Ο Ιλισός έδωσε πάντως το όνομά του σε μια γειτονιά της Αθήνας, στα Ιλίσια. Νονά, κατά κάποιο τρόπο, ήταν μια μορφή της παλιάς Αθήνας, η δούκισσα της Πλακεντίας, η οποία είχε ονομάσει «Βίλα Ιλίσια» το μέγαρό της, που βρισκόταν κοντά στον Ιλισό, που είναι το σημερινό Βυζαντινό Μουσείο. Να πούμε εν παρόδω ότι η δούκισσα της Πλακεντίας ήταν γαλλικής καταγωγής πλούσια Αμερικανίδα που αγάπησε την Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα μετά την απελευθέρωση, ενώ αυτό το κάπως αστείο Πλακεντία δεν είναι παρά η καθαρευουσιάνικη εκφορά της ιταλικής πόλης Πιατσέντσα, δούκας της οποίας ήταν ο σύζυγος της δούκισσας (με τον οποίο χώρισαν νωρίς, αν και χωρίς διαζύγιο).

Τα Ιλίσια βρίσκονται στις παρυφές της Αθήνας· η περιοχή Κουπόνια που ανήκει στον Δήμο Ζωγράφου στο μεγαλύτερο τμήμα της, δεν πήρε το όνομά της, όπως θέλει ο επεξηγηματικός μύθος, από κάποια κλήρωση οικοπέδων, που τάχα έγινε μεταξύ των οθωμανών στην τουρκοκρατία. Η παλιότερη ονομασία ήταν Καμπούνια και μετά Καπούνια, Κουπούνια, Κουπόνια. Καμπούνια, δηλαδή υψώματα, σαν το καμπούνι, το πρόστεγο των πλοίων.

Μια και πλησιάσαμε στην περιοχή, δεν μπορώ να αποφύγω το τοπωνύμιο «Γουδί». Στον προφορικό λόγο δεν φαίνεται, αλλά εννοώ «το Γουδί», με γιώτα, κι όχι «του» ή «στου» Γουδή, με ήτα, όπως τροποποιήθηκε το ιστορικό τοπωνύμιο πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, υποτίθεται προς αναγνώριση της «αρχικής» ονομασίας του, ότι τάχα είχε ονομαστεί «Γουδή» (με ήτα) από τα χτήματα μιας οικογένειας Γουδή των Σπετσών που πρόσφερε πολλά στην επανάσταση του 1821. Η άποψη αυτή είναι μύθος: δεν έχει βρεθεί κανένα παραχωρητήριο εκτάσεων προς την οικογένεια Γουδή, η οποία ήταν όντως μεγάλη εφοπλιστική οικογένεια του 19ου και του 20ού αιώνα, αλλά είναι μάλλον βέβαιο ότι το τοπωνύμιο ανάγεται σε παλιότερη οικογένεια, μεσαιωνική, αφού σε χοτζέτια πριν από την επανάσταση, του 1773 ας πούμε, βρίσκουμε αναφορές στη μεσαιωνική εκκλησία «Παναγία Γουδί». Παρεμπιπτόντως, σε αυτή την εκκλησία παντρεύτηκε ο Κωστής Παλαμάς το 1887 και η Ακρόπολις έγραψε:

Χθες ετελέσθησαν εν τω ποιητικωτάτω αγροτικώ εκκλησιδίω του Γουδίου οι γάμοι του εκ των συντακτών της “Εφημερίδος” και πρωτοτυπωτάτου ποιητού μας Κωστή Παλαμά μετά της λατρευομένης της καρδίας του Μαρίας Βάλβη.

Τα χτήματα των μεσαιωνικών Γουδήδων λοιπόν έδωσαν το τοπωνύμιο «Γουδή» (με ήτα) που τράπηκε σε Γουδί (με γιώτα), ο φαινόμενο της μετατροπής από ανθρωπωνύμια γενικής πτώσης σε τοπωνύμια ονομαστικής πτώσης με παράλληλη αλλαγή γένους δεν περιορίζεται βέβαια στο Γουδί. Υπάρχουν αφθονότατα ανάλογα παραδείγματα. Για να περιοριστούμε στην Αθήνα και στην Αττική, το Γαλάτσι ονομάστηκε έτσι από τα χτήματα κάποιου Γαλάκη (βοήθησε και ο τσιτακισμός των παλιών Αθηναίων), το Κουκάκι από το σπίτι του εργοστασιάρχη Κουκάκη (θα το δούμε παρακάτω), το Περιστέρι από τα τσιφλίκια της οικογένειας Περιστέρη, το Τατόι από τον αλβανοβλάχο φύλαρχο Τατόη, παρόμοια και το Κουτσικάρι από τα χωράφια του δήμαρχου Κουτσικάρη, το Καπανδρίτι από τον Καπανδρίτη ή το Χαλκούτσι από τον Χαλκούτση. Καμιά φορά η αλλαγή γένους γίνεται στο θηλυκό (η Γαργαρέτα από τα χτήματα του Γαργαρέτα), πάντα όμως στην κατεύθυνση της εξομάλυνσης και της προσαρμογής στο κλιτικό σύστημα της νεοελληνικής. Θέλω να πω, η αλλαγή “Γουδή -> Γουδί” και όλες οι ανάλογες δεν είναι καθόλου παραφθορά όπως αγλωσσολόγητα υποστηρίζουν κάποιοι, αλλά λογικότατη ένταξη του ονόματος στο σύστημα των ουδετέρων σε –ι, όπως έγινε με τα απαρέμφατα ‘φαγείν’ και ‘φιλείν’, που έδωσαν τα ουσιαστικά ‘φαγί’ και ‘φιλί’. Ώρες είναι τώρα να εμφανιστούν και τίποτα απόγονοι του φυλάρχου Τατόη ή του βιομήχανου Κουκάκη και να ζητάνε αλλαγή και των «δικών τους» τοπωνυμίων!

Γι’ αυτό το λόγο, το μοναδικό ρουσφέτι που προσωπικά θα ζητήσω από τον δήμαρχο της Αριστεράς, όταν εκλεγεί, θα είναι να συστήσει μια επιτροπή που θα επανεξετάσει την ορθογραφία του ιστορικού τοπωνυμίου.

Ένα άλλο τοπωνύμιο της Αθήνας που θεωρείται «λάθος» είναι η πλατεία Βάθης, που κάποιοι λαθοθήρες υποστηρίζουν πως πρέπει να τη λέμε «πλατεία Βάθη», τάχα ότι προέρχεται από κάποιον Βάθη. Ωστόσο, δεν είναι μαρτυρημένο καν ότι είχε κανείς Βάθης κτήματα στην περιοχή, η οποία ανέκαθεν ονομαζόταν Βάθεια ή Βάθη, πιθανώς επειδή στο σημείο αυτό το έδαφος χαμηλώνει (από εκεί περνούσε ο χείμαρρος Κυκλοβόρος, που τον σκέπασε η οδός Μάρνη), αν δεν πρόκειται για αρβανίτικη λέξη που σημαίνει «μαντρί». Σε όλα τα παλιότερα συγγράμματα η περιοχή αναφέρεται ως Βάθη, άρα και πλατεία Βάθης. Όπως λέει ένα ποίημα του Κοτζιούλα, που όταν κατέβηκε πάμπτωχος από τα Τζουμέρκα για να σπουδάσει είχε πιάσει ένα δωμάτιο στη Βάθη,

Το παιδί της Πλατανούσας
(χωριατόπουλα το νού σας!)
γράμματα ήθελε να μάθει
και κατάντησε στη Βάθη.

Για τα τοπωνυμικά της Αθήνας θα μπορούσαμε να γράψουμε βιβλίο ολόκληρο (έχουν γραφτεί άλλωστε τουλάχιστον δύο), αλλά η διάρκεια της εκδήλωσης είναι πεπερασμένη, οπότε θα αναφερθώ επιγραμματικά σε μερικά μόνο, βασικά τοπωνύμια και στην ετυμολογία τους.

Σε μερικές περιπτώσεις η ετυμολογία είναι προφανής: ας πούμε, τα Πετράλωνα ονομάστηκαν έτσι επειδή υπήρχαν αλώνια, που δημιουργήθηκαν με ισοπέδωση του βραχώδους εδάφους της ΒΔ πλευράς του Λόφου των Νυμφών. Άλλοτε, η ετυμολογία φαίνεται προφανής, όμως κρύβει εκπλήξεις. Για παράδειγμα η Κυψέλη, που δεν έχει σχέση με τη μελισσοκομία, αλλά αποτελεί μεταπλασμό των μεσαιωνικών τοπωνυμίων το Γυψέλι και το Διψέλι, που είναι άγνωστης ετυμολογίας. Για τους Αμπελοκήπους η ετυμολογία φαίνεται επίσης προφανής, αφού η περιοχή ήταν κατάφυτη από αμπέλια και περιβόλια, αλλά σε μεσαιωνικά κείμενα αναφέρεται επίσης ο τ. Αγγελόκηποι.

Το Παγκράτι πιθανώς να οφείλει το όνομά του στο ιερό του Παγκράτους Ηρακλέους, που βρισκόταν περίπου εκεί που βρίσκεται σήμερα το Στάδιο. (Αυτή είναι η επικρατούσα άποψη αν και πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί όταν προτείνονται αρχαίες ονομασίες χωρίς ισχυρή τεκμηρίωση· κάποιος μοναχός Παγκράτιος θα μπορούσε επίσης να έδωσε το όνομά του, αν και ούτε αυτός αναφέρεται πουθενά). Προβληματίζει επίσης η ετυμολογία των Πατησίων. Ο Καμπούρογλου υπέθεσε ότι τα Πατήσια θα πήραν το όνομά τους από κάποιον οθωμανό Πατίς αγά, που θα είχε κτήματα στην περιοχή· αυτό φαίνεται εύλογο, αλλά δεν έχει βρεθεί στις πηγές κανένα τέτοιο όνομα. Ο Μπίρης πάλι προτείνει προέλευση από τον αρχαίο δήμο Βατής, ο οποίος πράγματι βρισκόταν κάπου εκεί, και μάλιστα από τον επιρρηματικό τύπο Βατήσι. Να πούμε για τα Πατήσια που σήμερα είναι πυκνοκατοικημένα και βρίσκονται στην καρδιά της πόλης, ότι τον 19ο αιώνα ήταν εξοχή και αγαπημένος τόπος εκδρομών για τους Αθηναίους, που γιόρταζαν εκεί την πρωτομαγιά στα εξοχικά κέντρα· υπήρχε μάλιστα και παροιμιώδης φράση «ψυχή μου στα Πατήσια» που δήλωνε το αποκορύφωμα της ανέμελης καλοπέρασης, απόηχος μιας εποχής όπου οι Αθηναίοι πήγαιναν για πικ-νικ και εκδρομές στα κατάφυτα Πατήσια για να ξεσκάσουν.

Καλώς τονε τον Μάη με τους γλυκούς ζεφύρους,
με τα κουκιά τα φρέσκα, τους μυρωδάτους τσίρους,
με τ’ άνθη, με τα ρόδα, με τα χλωρά γρασίδια,
με μουσικές, τραγούδια, ερωτικά παιχνίδια,
γέλια, φωνές, μεθύσια…
ψυχή μου στα Πατήσια.

Λέγανε επίσης «Ψυχή μου στα Πατήσια / που πάει ο δρόμος ίσια» -και βέβαια αυτός ο «δρόμος που πάει ίσια» δεν είναι άλλος από την οδό Πατησίων, την οποία εξακολουθούμε να αποκαλούμε σχεδόν όλοι έτσι παρά το γεγονός ότι από το 1946 το αρχικό της τμήμα (έως την πλατεία Αμερικής) έχει μετονομαστεί σε 28ης Οκτωβρίου.

Συνεχίζοντας, έχουμε τα Σεπόλια, τα οποία ήταν κάποτε το μποστάνι της Αθήνας: σε εφημερίδα του 1917 διάβασα ότι εκεί παράγονταν «τα καλύτερα μανταρίνια». Το όνομά τους πρέπει να ανάγεται στο «Εξωπόλια» διότι επί τουρκοκρατίας βρίσκονταν έξω από την πόλη. Δίπλα στα Σεπόλια είναι η Κολοκυνθού, που θα περίμενε κανείς να ετυμολογείται από τα περιβόλια, αλλά τελικά ανάγεται στην Παναγία Κολοκυνθού, που την έχτισε ο παπαΔημήτρης Κολοκύνθης, που έζησε στα μέσα του 17ου αιώνα.

Η συνοικία Γκύζη πήρε το όνομά της αργά, μετά το 1925, όταν δόθηκε το όνομα του ζωγράφου Νικολάου Γύζη στην κεντρική οδό της. Το Κουκάκι οφείλει την ονομασία του, όπως είπα και πριν, στον εργοστασιάρχη κρεβατιών Γεώργιο Κουκάκη, ο οποίος έχτισε το σπίτι του στη γωνία Δημητρακοπούλου 89 και Γεωργ. Ολυμπίου, και έτσι αρχικά ονομάστηκε η στάση του τραμ της Καλλιθέας και μετά η γειτονιά, που ο λαός, με το σοφό γλωσσικό του αισθητήριο τη μετέτρεψε σε ουδέτερο, για να μπορεί ομαλά να κλίνεται, ενώ τη Γαργαρέτα, που είναι εκεί κοντά, την μετέτρεψε σε θηλυκό –αρχικά ήταν τα κτήματα της οικογένειας Γαργαρέτα.

Υπάρχουν και τοπωνύμια που ξεχνιούνται ή ξεχάστηκαν. Λίγοι λένε πια «Δουργούτι» τον Νέο Κόσμο, ελάχιστοι ξέρουν πού είναι το Κρυφοχώρι (πάνω απ’ του Γκύζη, προς τα Τουρκοβούνια), κι αν αρκετοί θυμούνται τα Κουντουριώτικα μόνο τα βιβλία της ιστορίας της Αθήνας καταγράφουν ακόμα τα Μαγγανάρια (πλατεία Αβησσυνίας, μαγγανάρηδες ήταν οι εργάτες του μεταξιού) ή, πολύ περισσότερο, τα Ρούλια Αμπέλια, που περιμένει να είναι κανείς σε κάποιαν εξοχή κι όμως βρίσκονται…. ή μάλλον βρίσκονταν, ήταν η περιοχή ανάμεσα στην πλατεία Κάνιγγος και την οδό Στουρνάρα. Η οποία βέβαια κακώς μετονομάστηκε άτυπα (δηλαδή με πινακίδες που πρωτομπήκαν επί χούντας) σε «Στουρνάρη», αφού Στουρνάρας λεγόταν ο ευεργέτης –δεν εννοώ βέβαια τον σημερινό υπουργό, που πολύ αμφιβάλλω αν θα χαρακτηριστεί έτσι.

Αλλά ας μην το γυρίσω στα πολιτικά. Αφού μάθαμε πού ήταν τα Ρούλια Αμπέλια το ταξίδι μας τελείωσε, από τη Μπουμπουνίστρα στα Ρούλια Αμπέλια -ή από το Σύνταγμα στην Πλατεία Κάνιγγος, δυο τσιγάρα δρόμος!

Να σημειωθεί ότι για τα τοπωνύμια συμβουλεύτηκα κυρίως το βιβλίο του Κώστα Μπίρη “Αι τοπωνυμίαι της πόλεως των Αθηνών και των περιχώρων”, ενώ για κάποια ιστορικά στοιχεία το “Αθήνα 1830-2000, Εξέλιξη-Πολεοδομία-Μεταφορές” του φίλου Γιώργου Σαρηγιάννη, καθηγητή της Αρχιτεκτονικής.

 

 

About these ads

156 Σχόλια to “Από τη Μπουμπουνίστρα στα Ρούλια Αμπέλια”

  1. Triant said

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα.

    Πολύ ωραίο άρθρο και πολύ πυκνό.
    Ρούλια αμπέλια λοιπόν! Με τη Νομαρχία αλλά και τα καλύτερα καφενεία…

  2. Γς said

    Καλημέρα, καλή εβδομάδα

    >πινακωτές, δηλαδή τις θήκες μέσα στις οποίες πήγαιναν τα ψωμιά στο φούρνο για ψήσιμο

    Και η άλλη η πινακωτή που παίζαμε μικρά;

  3. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. :)
    Για τον ευεργέτη Στουρνάρα ή Στουρνάρη υπάρχει λήμμα στη βίκη με πορτραίτο του (κάρβουνο;) που τον αναφέρει σαν Νικόλαο Στουρνάρη που περιέχεται στο “Βίοι Παράλληλοι των επί της αναγεννήσεως της Ελλάδος διαπρεψάντων ανδρών” του συγγραφέα Αναστασίου Γούδα.
    Μπας και οι χουντικοί είχαν διαβάσει καλά το μάθημά τους; :roll:

  4. αναδρομάρης said

    Πλατεία Βάθης βεβαίως-βεβαίως, και Βάθεια παντού σε όλα τα κείμενα του 19ου αιώνα… Και όταν η πόλη επεκτεινόταν Βόρεια/Βορειοδυτικά της πλατείας Ομονοίας, το πρόβλημα ήταν ο υπόνομος της Βάθειας μέχρι που δημιουργήθηκε ο υπόγειος αγωγός κάτω από την οδό Μάρνη (τμήμα και σήμερα του αποχετευτικού δικτύου της Πρωτεύουσας). Υπήρξε σημαντική αλλά κατα-ταλαιπωρημένη γειτονιά, μην της ταλαιπωρούμε και το όνομα…

    Σχετικά:

    http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?14541-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%92%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CF%82-%CE%AE-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%92%CE%AC%CE%B8%CE%B7-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%92%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CF%82&p=212720&viewfull=1#post212720

  5. Γς said

    >Όσο υπήρχε ο Ιλισός, είχε και γέφυρες για να τον περνάνε πεζοί και οχήματα• η πιο επίσημη ήταν στο Στάδιο
    Αυτήν την πρόλαβα κι εγώ. Και το τράμ που κατέβαινε απ το Παγκράτι κι έπεσε μέσα στο ποτάμι.
    Και μετά άρχισαν να τον σκεπάζουν τον Ιλιοσό [και εδώ θα το ξαναβάλω:]

    Τα πρόλαβα τα τραμ. Και όχι μόνο τα τελευταία, αυτά που κατάργησε ο Καραμανλής, σκάβοντας ο ίδιος την άσφαλτο με τον γκασμά το 1953.
    Πρόλαβα και τα πιο παλιά (δεν θυμάμαι πια ήταν αυτά, τα κίτρινα ή τα πράσινα).
    Περνούσαν τη γέφυρα στο Παναθηναϊκό Στάδιο κατεβαίνοντας από το Παγκράτι.
    Κι ήταν εκεί (1959?), πάνω στον Αρδηττό που βλέπαμε μαζί με την Αλέκα να γκρεμίζουν την γέφυρα και να μετατρέπουν τον Ιλισσό σε αυτό που λέμε σήμερα Λεωφόρο Βασιλέως Κωνσταντίνου
    Κοιτούσαμε τις μπουλντόζες, τα τσιμέντα, μερμήγκια οι εργάτες και χαιρόμαστε που θα μεγαλώσουμε, θα παντρευτούμε και θα ζήσουμε σε μια τόσο ωραία πόλη που φτιαχνότανε.
    Φεύ, σκατά!
    Ούτε ωραία έγινε η πόλη, ούτε παντρευτήκαμε…

  6. ΠΑΝΟΣ said

    Τι ωραίο άρθρο!
    Ένα παράξενο συναίσθημα μού δημιουργειται,όταν σκέφτομαι ότι ο Ροΐδης (που πολύ θαυμάζω),ο Σουρής κ.ά. ,ζούσαν σε μιαν άλλην Αθήνα.Θα μού πεις, μήπως τώρα δεν ζω κι εγώ σε μιαν άλλην,σε σχέση μ’ εκείνην που βίωσα το ’60 και ’70; Έτσι είναι…
    Σκέφτομαι πως κάποιες αλλαγές πολύ καλώς έγιναν,άλλες όμως ίσως όχι…

  7. Πάνος με πεζά said

    Αλλά γιατί ο Ιλισός δεν είναι ορατός; Μετά τη Χαμοστέρνας, από το σταθμό Ταύρου και κάτω η κοίτη είναι ανοιχτή, την περνάς με γέφυρα πριν από το σταθμό της Καλλιθέας, και γενικώς ρέει μέχρι το Φάληρο ελεύθερα.
    Nα και η κοίτη του Ιλισού έξω από το Στάδιο, και κάποιος ας μου εξηγήσει γιατί στην όχθη γράφει “Στέλλα Βιολάντη” !

    http://www.retromaniax.gr/vb/attachment.php?attachmentid=101356&d=1397714839

  8. Πάνος με πεζά said

    Δείτε αυτό το link, αν το άλλο απαιτεί σύνδεση

  9. Γς said

    >στη συμβολή της Βασιλέως Κωνσταντίνου με την Βουλιαγμένης, μπορεί κανείς ακόμη να δει ένα μικρό ακάλυπτο τμήμα του Ιλισού.

    Από αυτό το σημείο μπήκαν και έφτιαξαν ένα τούνελ μέσα απ τον σκεπασμένο Ιλισό και έφτασαν κάτω απ την τράπεζα εργασίας στην οδό Καλλιρόης το 1992.
    Που και που κατά το σκάψιμο τους έπιαναν οι αισθητήρες των συστημάτων ασφαλείας, αλλά που να φανταστούνε ότι η απειλή ήταν κάτω απ την τράπεζα.
    Μέχρι που κάποτε μπούκαραν μέσα και έκαναν την μπάζα του αιώνα.

    1992 ήτανε κι ο Γς σπιτομένος απ τη γιατρίνα του μερικά μέτρα πιο πέρα.
    -Σκέψου λέει να έκαναν λάθος και να παρουσιαζόντουσαν μπροστά μας νυχτιάτικα.
    -Θα παίρνανε τα @@ μου!

  10. Ορεσίβιος said

    Ωραίος περίπατος, Νικοκύρη!

  11. Ανδρέας καλογερόπουλος said

    @7:

    Παρεμπιπτόντως, αυτή η κοίτη που αναφέρεις, από το σταθμό του Ταύρου και κάτω είναι τεχνητή. Δεν ξέρω πότε ακριβώς φτιάχτηκε. Κανονικά το ποτάμι συνέχιζε ευθεία, περίπου όπως πάει η Χαμοστέρνας και χύνονταν στον Κηφισσό και όχι στη θάλασσα.

  12. Θρασύμαχος said

    Όχι, ο τίτλος δεν “ανήκει στην Αίγινα”. Πρωτεύουσα ήταν εξ αρχής το Ναύπλιο, απλώς η κυβέρνηση εγκαταστάθηκε για ένα διάστημα στην Αίγινα επειδή στην πρωτεύουσα διέτρεχε κίνδυνο λόγω εμφυλίου.

  13. Υπέροχο άρθρο και πολύ ψαγμένο.

    Γουσού τα τραμ της Αθήνας ήταν κίτρινα με πολύ σκούρα καφέ τζάμια. Πράσινο ήταν το τραμ που από το Σύνταγμα πήγαινε Πειραιά μέσω Καλλιθέας (όπου για κάποιο διάστημα πέρναγε μέσα από περιβόλια και αγρούς) και τα τραμ του Πειραιά που δεν τα ξήλωσε ο Καραμανλής.

    Αυτό με το κομμάτι κρέας για να βρούν την κατάλληλη τοποθεσία για κτίσιμο ήξερα πως εφαρμόσθηκε για τον ναό της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

  14. Ώστε έτσι το Μετς!
    Ο Καμπούρογλου ήξερε, έχω την αίσθηση, από τούρκικα ονόματα. Αυτό το “Πατίς” πού το βρήκε;

  15. Triant said

    12:
    Πολύ ωραίο παράδειγμα για την σημασία του ντε φάκτο (που έχει κακοπάθει απίστευτα) και την διαφορά του από το ντε γιούρε.

  16. Γς said

    Δούκισα της Πλακεντίας και η Βίλλα της το Βυζαντινό Μουσείο.

    Ηταν κι η Ισιδώρα Ντάνκαν.
    Που εκεί στον λόφο του Βύρωνα, στον Κοπανά, το 1902 η Ισιδώρα Ντάνκαν και η οικογένειά της αποφάσισαν να χτίσουν τον δικό τους Ναό όπως έλεγαν, βασισμένο στο σχέδιο του Παλατιού του Αγαμέμνονα στις Μυκήνες
    Τελικά στα μικράτα μου ο ναός αυτός ήταν γεμάτος φλίπερς και ποδοσφαιράκια και με είχαν πιάσει πάμπολλες φορές εκεί μέσα γιατί ήμουν ανήλικος.
    Και ποτέ δεν έμαθα γιατί η γειτονιά μου λέγεται Κοπανά. Και κάτι άλλο. Συνηθιζόταν τότε η έκφραση “Στου Κοπανά από πίσω”. Να ήταν κάτι σαν το “Πίσω απ το Χίλτον”;

  17. Νέο Kid Στο Block said

    Αυτό το άρθρο θα είναι σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές. Μπράβο 40κε λιβέντ!
    (απ’ του Λιδουρίκ’ (γεια σου Κουτσούμπα λιβέντ!) ωρέ ήταν οι Κουλουνακιώτες! Ιιιι… ζαγάρια ατάιγα! :-) )

  18. Jimakos said

    Καλημέρα. Ωραία ξεκινάς την βδομάδα Νικοκύρη…. ;)

    Λίγα σκόρπια δικά μου (τίποτα εξακριβωμένο) τώρα…

    Η συνοικία Βρυσάκι λεγόταν έτσι είτε λόγω από τις πολλές βρύσες που υπήρχαν στην περιοχή, είτε από κάποιον Ευρυσάκη (χλωμό). Επίσης κάπου είχα ακούσει ότι αυτή ήταν η περιοχή που γυρίστηκε η «συνοικία το όνειρο».

    Λίγο παρακάτω, στο Θησείο, έχουμε την εκκλησία του Αγ. Γεωργίου του Ακαμάτη. Ο μύθος λέει ότι πήρε το όνομα επειδή λειτουργούσε μια φορά τον χρόνο, υπάρχει ωστόσο κι η εκδοχή ότι το Ακαμάτης είναι από τον ναό του Ακάμαντος που βρισκόταν εκεί (κι υπάρχει και οδός Ακάμαντος στο Θησείο, αν δεν με απατά η μνήμη μου).

    Ανέφερες, Νικοκύρη, οτι το Μετς είναι η μοναδική γειτονιά που έχει όνομα δυτικοευρωπαϊκής πόλης. Λοιπόν, δεν ξέρω αν μετράει πάντως στο Ίλιο (Λιόσια) υπάρχει περιοχή Ρίμινι.

  19. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και τα καλά λόγια!

    1: Νομαρχία;

    3: Και η Βίκη πάντως το λήμμα το έχει “Στουρνάρας”

    5: Το έχεις ξαναπεί, αλλά είναι πολύ ωραίο!

    7: Ναι, είναι ορατή η κοίτη του, αλλά δεν είναι η παλιά του κοίτη.

    12: Αυτά τα δικολαβίστικα να τα αφήσετε ;)

    14: Δεν έχω δει το άρθρο του. Πάντως ναι, ήξερε.

    16: Κοπανάς πρέπει να είναι από όνομα κτηματία ή από εκκλησία, δεν θυμάμαι -θα το κοιτάξω.

    18: Δίκιο έχεις για το Ρίμινι, αλλά έλεγα για γειτονιές της Αθήνας, όχι άλλων δήμων.
    Όσο για το Βρυσάκι, δεν μπορεί να γυρίστηκε εκεί την ταινία διότι το Βρυσάκι κατεδαφίστηκε στη δεκ. 1930. Η ταινία του Αλεξανδράκη γυρίστηκε, αν δεν κάνω λάθος, στη γειτονιά Ασύρματος. Όχι στον Ασύρματο του Μπραχαμιού, αλλά στον Ασύρματο του Φιλοπάππου.

  20. # 19

    Και η Νάπολι η μοναδική ξένη πόλη που έχει για όνομά της αθηναϊκή συνοικία ;

  21. Jimakos said

    #19

    Έχεις δίκιο… Βρήκα μάλιστα και φωτος από τις κατεδαφίσεις. Άσχετο, λόγω άγνοιας, πάντα έκανα σύνδεση του Γαλατσίου με το αντίστοιχο Γαλάτσι της Ρουμανίας, παίζει όμως τελείως διαφορετική ετυμολογία εκεί.

  22. Ανδρέας καλογερόπουλος said

    @ 20

    Γιατί, το Γαλάτσι της Ρουμανίας;… :)

  23. Ανδρέας καλογερόπουλος said

    @22
    πιάσε κόκκινο.

    Νομίζω παντως ότι δεν έχει σχέση.

  24. # 22

    Υπάρχει (υπήρχε ) Δήμος Γαλατσίου, δεν είναι αθηναϊκή συνοικία

  25. Θρασύμαχος said

    #19ε: αν αυτά είναι “δικολαβίστικα”, τότε ας δεχθούμε ότι πρωτεύουσα της Ελλάδας υπήρξε (κατά το β΄ παγκόσμιο πόλεμο) και το Κάιρο!

  26. sarant said

    25: Ναι, αλλά το Κάιρο δεν ήταν πρώτη πρωτεύουσα (και η μητέρα μου είναι απο την Αίγινα, όχι από το Κάιρο)

  27. Θρασύμαχος said

    #26: α, μα αν είναι έτσι αλλάζει το πράγμα, ευχαρίστως ν’ αναγνωρίσουμε ως συμπρωτεύουσα και τη Μυτιλήνη άμα λάχει

  28. sarant said

    ;)

  29. Γς said

    Κυνοσάργους και Παγκράτι

  30. Αγγελος said

    Παρόμοια φωτογραφία με του Πάνου, αλλά χρωματισμένη. Από κάπου την έχω κλέψει, αλλά δεν θυμάμαι από πού. Ίσως από το πολύ ενδιαφέρον για τους Αθηναιολάτρες pisostapalia.blogspot.com

  31. Αγγελος said

    Η νέα (σημερινή) κοίτη του Κηφισού από τη Χαμοστέρνα και κάτω διαμορφώθηκε μετά τις πλημμύρες του Αγ. Φιλίππου του 1896, που σάρωσαν την περιοχή. Ως τότε ο Ιλισός χυνόταν στον Κηφισό.

  32. sarant said

    30: Αυτό το μεγάλο πράγμα αριστερα από τη γέφυρα είναι το λεγόμενο Πανόραμα.

  33. George said

    @18, 19 Ακριβώς, “Συνοικία το όνειρο” στον Ασύρματο των Πετραλώνων και “Μαγική Πόλη” στο Δουργούτι. Ο Αγιος Γεώργιος ο Ακαμάτης δεν είναι άλλος από τον ναό του Ηφαίστου, το Θησείο δηλαδή που είχε μετατραπεί σε χριστιανική εκκλησία.
    Δίπλα στα Σεπόλια και την Κολοκυνθού, υπάρχει και η Ακαδημία Πλάτωνος (σε όλη τη δυτική Αθήνα επικρατεί χάος με τα τοπωνύμια).
    Ένα κομμάτι της Ακαδημίας Πλάτωνος διατήρησε το αρχαίο τοπωνύμιο, παρεφθαρμένο βέβαια, και λεγόταν “Τα Καθήμια” ή “στα Καθήμια”. Το όνομα έχει ξεχαστεί, αλλά επιβιώνει σε όνομα δρόμου της περιοχής, ευπρεπισμένο σε Καθημείας (ενώ δεν ήταν ποτέ βέβαια “η Καθημεία”. )

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο!

  34. Γς said

    >πρωτεύουσα της Ελλάδας

    που είναι πρωτεύουσα της Γης <- σύμπαντος.

    ανάποδα.

  35. sarant said

    33: Τα Καθήμια πράγματι τα αναφέρει και ο Μπίρης.

  36. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Καλημέρα Νίκο
    Μας βάζεις σε μπελάδες Δευτεριάτικα…

    Πρώτα μια μικρή διόρθωση. Ο Κωστής Παλαμάς δεν παντρεύτηκε, ΔΥΣΤΥΧΩΣ, στο μεσαιωνικό εκκλησάκι της Παναγιάς Γουδί. Το εκκλησάκι ήταν ήδη ερειπωμένο πολύ πριν το 1880. Το ποιητικότατο αγροτικό εκκλησίδιο του Γουδιού ήταν εκείνο του Αγίου Θωμά, μπροστά από το Λαϊκό Νοσοκομείο στη κεντρική πλατεία του Γουδιού, που πάνω του ανοικοδομήθηκε το 1949 ο νέος ναός του Αγίου Θωμά με τη σημερινή του μορφή.

    Με την ευκαιρία, μπροστά στο ναό εκεί που είναι ο κύριος όγκος της πλατείας ήταν γήπεδο ποδοσφαίρου του Συλλόγου Ποδοσφαιρίσεως Γουδή (1909 – 1938) όπου πρωτοεμφανίστηκε και έπαιξε για πρώτη φορά ο Παναθηναϊκός.

    #14
    Κατά μια άποψη ο Πατίς αγά δεν δίνει αλλά κουβαλάει στο όνομά του το τοπωνύμιο Βατής από τον αρχαίο δήμο.

  37. Απλά μαθήματα ρευστομηχανικής
    … η Μπουμπουνίστρα (επειδή στη σημερινή λεωφ. Αμαλίας, στο ύψος της Όθωνος, υπήρχε μια βρύση που έκανε πολύ θόρυβο) …
    Η βρύση λοιπόν έκανε θόρυβο είτε:
    λόγω τυρβώδους ροής (οξύς συριγμός στο σωλήνα όταν ήταν ανοιχτή) είτε λόγω
    υδραυλικού πλήγματος κατά το κλείσιμο της βάνας (το γνωστό “γκντουπ” που κάνουν οι σύγχρονες αναμεικτικές βρύσες κάτω από μεγάλη πίεση)

  38. sarant said

    36. Ανδρέα, δίκιο έχεις για τη διόρθωση -οπότε, μένει απλώς ότι το τοπωνύμιο κλινόταν.

    37: Μάθαμε και πώς λέγεται το γκντουμπ! “Υδραυλικό πλήγμα”, εντυπωσιάστηκα.

  39. Earion said

    Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά τα αθηναϊκά, Νίκο, και μου άρεσε ιδιαίτερα η αναφορά στον ευεργέτη Νικόλαο Στουρνάρη, γιατί για την αλλαγή των πινακίδων (που έγινε επί χούντας) είμαι αυτόπτης μάρτυρας.
    Η διήγηση για τα τέσσερα κομμάτια από σφαχτάρι που αφέθηκαν σε τέσσερα σημεία του ορίζοντα για να διαπιστωθεί πού είναι υγιεινότερο το περιβάλλον επαναλαμβάνει μια πανάρχαια παράδοση, την οποία ανέσυραν οι λόγιοι από τα βιβλία της ρωμαϊκής ιστορίας. Οι Ρωμαίοι το έκαναν αυτό όταν θεμελίωναν νέες πόλεις (και θεμελίωσαν πολλές) και η πράξη είχε ιερό χαρακτήρα (ήταν μέρος τελετουργίας).

  40. Triant said

    37:
    Τον συριγμό δύσκολα τον λες μπουμπούνισμα.
    Σιγά μην είχαν σφαιρικές βάνες τότε!
    Το μπουμπούνισμα εμένα μου θυμίζει τον θόρυβο που κάνουν οι σωληνώσεις εάν μέσα τους υπάρχει για κάποιον λόγο αέρας (υπό πίεση βέβαια) όπως κάνουν συχνά όταν έχει πάρει αέρα ο θερμοσίφωνας (ή το θεμοσίφωνο – και γιατί).

  41. Andreas Tsapis said

    @13 Δεν θυμάμαι πράσινο τράμ που πήγαινε από Αθήνα Πειραιά. Το μόνο που θυμάμαι ήταν το πράσινο λεωφορείο που έφευγε από Σύνταγμα και πήγαινε Πειραιά μέσω Συγγρού και παραλίας Ν Φαλήρου για να καταλήξει στον ηλεκτρ. σταθμό του τρένου. Πότε ήταν αυτό το τράμ που λέτε; Όσον αφορά τα άλλα ενδοπειράϊκά τράμ. Υπήρχε ένα πράσινο που πήγαινε Ν Φάληρο-Αγ Βασίλη μέσω οδού Τροχιοδρόμων (όνομα και πράμα)και το κίτρινο που έκανε το γύρο του λιμανιού (Τελωνείο-Αγ Διονύσης). Το κίτρινο τράμ φαίνεται και σε πολλές ταινίες (ασπρόμαυρες), όπως το “Ποτέ τη Κυριακή”.
    Προς Νοικοκύρη. Υπάρχει μιά οδός Εδουάρδου Σάουμπερτ, κάτω στον Πειραιά στα Καμίνια προς τιμή του μια και σχεδίασε και τη ρυμοτομία του Πειραιά. Δεν ξέρω αν υπάρχει οδός με το όνομα του στην Αθήνα.

  42. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Εχει και συνέχεια…

    Οπωσδήποτε Γουδί, σε κάθε περίπτωση, αλλά μισή απόδειξη για οποιαδήποτε μεσαιωνική, ελληνιστική ή των χρόνων της τουρκοκρατίας, οικογένεια με το όνομα Γουδί υπάρχει; Γιατί «μάλλον βέβαιο ότι το τοπωνύμιο ανάγεται σε παλιότερη οικογένεια, μεσαιωνική»; Δεν υπάρχουν παντού κτήτορες πίσω από τοπωνύμια. Το ίδιο το γουδί, το σκεύος, έχει δώσει πολλά τοπωνύμια, χωριά (Πόντος, Κύπρος – στην Κύπρο ακόμα ψάχνουν έναν πιθανό κτηματία ή κτήτορα με το όνομα Γουδής), περιοχές και συνοικίες ακόμα και στη Μικρά Ασία με το όνομα Bulgurtaşı που σημαίνει πέτρινο γουδί για το καθάρισμα του πλιγουριού, πλατείες κλπ.

    Δεν είμαι έτοιμος ακόμα για να δώσω τη μάχη να ξαναγίνει το Γουδί Γουδί και στο όνομα αλλά και ενδεχομένως στην ουσία.
    Μέχρι τότε κάθε προσπάθεια καλοδεχούμενη. :)

  43. Andreas Tsapis said

    Προς Νοικοκύρη. Μιά και έχετε στη διάθεση τα βιβλία, μήπως θα μπορούσατε να αναφέρετε τι λένε, αν λένε κάτι για την προέλευση της ονομασίας Δουργούτι;

  44. Πάνος με πεζά said

    Το υδραυλικό πλήγμα δε συμβαίνει μόνο κατά το απότομο κλείσιμο μιας βάνας. Όταν έχουμε μια ψηλή κατακόρυφη σωλήνα, και το νερό με τη βαρύτητα γυρίζει, στη βάση της, σε οριζόντιο αγωγό (π.χ. κάποια υδρορρόη που συνεχίζει κάτω από πεζοδρόμιο), δημιουργείται επίσης υδραυλικό πλήγμα (= αδυναμία μαθηματικής διατύπωσης της ροής στη συγκεκριμένη θέση).

  45. Γς said

    38 β:

    Υπάρχουν κι άλλα γκντούμπ. Της καρδιάς. Οταν περίμενα τα σήματα της από πάνω. Σήματα από της υδραυλικές σωλήνες. Τικ τακ με ένα μαχαιράκι ή κουτάλι. Εντάξει σωληνώσεις του καλοριφέρ ήταν. Χτύπαγε όταν υπήρχε τάξις και ασφάλεια.
    Είχαμε αναπτύξει κι ένα μικροκώδικα.

    Είχαμε όμως και παρεμβολές.
    Κάποιος που την είχε ανθιστεί τη δουλειά μ έστειλε επάνω στην πιο ακατάλληλη στιγμή.

    Κι άντε να καθαρισω μετά.

  46. spiral architect said

    @40: Καλά, σίγουρα δεν υπήρχαν σφαιρικές βάνες τότε, αλλά και μια απλή στραγγαλιστική που έκλεινε με κάποιο μοχλικό σύστημα, αν έκλεινε απότομα, θα ακουγόταν το μπουμπούνισμα.
    Αν ενθυλακώνεται αέρας στο δίκτυο νερού ακούγεται σαν σκάσιμο όταν βγαίνει.
    (τι λέμε και μεις τώρα …) :roll:

  47. Γς said

    41:
    Κάτι γράφει ο Αγγελος κάπου:

    “Τα πράσινα τραμ της Αθήνας τα έχω μόνον ακούσει από τη μάνα μου, του Πειραιά όμως τα θυμάμαι, διότι υπήρχαν και μετά το 1953, όπως υπήρχαν στην Αθήνα ως το 1959 τα κίτρινα (μόνο πια στις γραμμές Ακαδημία – Καλλιθέα (1), Ομόνοια – Ρουφ (4), Ομόνοια -Πετράλωνα (9), Ιπποκράτους -Βοτανικός (10) και Ιπποκράτους -Κολοκυθού (11)).
    Το τραμ του Περάματος ήταν άλλης εταιρίας (εκείνης που είχε και τον Ηλεκτρικό) και λειτουργούσε ως το 1977.”

  48. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    39: Αυτό με τους Ρωμαίους δεν το ήξερα.

    41: Οδός Σάουμπερτ και γειτονεύει με πολλές οδούς ονοματισμένες από παλιούς ποιητές, αλλά νομίζω πως ανήκει στο Γαλάτσι, όχι στην Αθήνα.

    42: Πειστικά τα λες. Ο Μπίρης λέει για μεσαιωνική οικογένεια, αν δεν κάνω λάθος.

    43: Δεν έχω μαζί μου το κιτάπι, αλλά από κάποιον Δουργούτη νομίζω ότι λέει ο Μπίρης.

  49. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    48γ:
    Δεν κάνεις λάθος. Αλλά μεσαιωνική, πριν το 1456;

    Ο Καμπούρογλου αναφέρει πάνω από 120 οικογένειες ισχυρές και μη, κάποιες παλιές φράγκικες κλπ. Γουδήδες όμως όχι. Λες να εξατμίστηκαν;

  50. Ιάκωβος said

    Η εμμονή με τον καθαρό αέρα την εποχή που χτιζότανε το παλάτι του Όθωνα, προφανώς προερχόταν από την θεωρία του “μιάσματος”, που έλεγε ότι τις αρρώστιες τις φέρνει ο αέρας, ο ίδιος ο αέρας αν είναι ακάθαρτος, και όχι ο άνθρωπος, το νερό και βέβαια τα μικρόβια, που το 1850 τα αγνοούσαν.

    Είχα διαβάσει ένα παλιό βιβλιαράκι, εκδόσεις Εστίας, ενός Κώστα Δημητριάδη για την παλιά Αθήνα, με κείμενα εκπομπών στο ραδιόφωνο. Ο Δημητριάδης ήταν Αθηναιολόγος εκ των προχείρων και είχε στην ΕΙΡ εκπομπες μαζί με τον συνθέτη Γιαννίδη.

    Λέει, λοιπόν, ότι το παλιό όνομα του Μετς ήταν Παντρεμενάδικα και δίνει για την ονομασία μια ιστορία από κείνες, οτι κάποιο ζευγάρι ηλικιωμένων παντρεύτηκε κάποτε εκεί και κάποιος φώναξε -Εδώ μικροπαντρεύονται φαίνεται οτι ήρθαμε στα Μικροπαντρεμενάδικα, και επειδη η λέξη ήταν μεγάλη, κλπ,κλπ.

    Το Μέτς ονομάστηκε έτσι από μια μπυραρία του Φιξ που ονομάστηκε έτσι το 1870 από τις μάχες του Γαλλογερμανικού. Έχω μεγαλώσει εκεί και το λέγαμε το Μέτσι, και κάποιοι στου Μέτση.

    Απέναντι από το Βατραχονήσι, (υποθέτω στο Μαγεμένο αυλό κάπου κει), το λέγανε Καφέ Τσουράπι. Στο ίδιο το Βατραχονήσι (αυτό το λέει ο Πετρόπουλος) είχανε στήσει τους τεκέδες τους οι μάγκες και σπάγανε πλάκα, άλλη πλάκα, εκείνη του καινούριου χασισιού.

    Η γιγάντια τούρτα μπροστά στο Στάδιο που δείχνει η φωτογραφία παρμένη από τον Αρδηττό, ήταν το Πανόραμα, που μέσα είχε ένα κυκλικό ζωγραφικό με εικόνες από την πολιορκία του Παρισιού.

    Και το τραινάκι με την ατμομηχανή του που πέρναγε από κει πιο κάτω, το λέγανε ο Κωλοσούρτης. Νομίζω πως έχει γράψει για αυτό ο Νίκος σε παλιότερο άρθρο.

  51. sarant said

    49: Δεν έχεις άδικο!

  52. Πάνος με πεζά said

    Ένα, επίσης χαρακτηριστικό “γκντουμπ” είναι όταν κλείνεις από τον κεντρικό διακόπτη τον (γιγαντιαίο) ενισχυτή ηλεκτρικής κιθάρας ή μπάσου…

  53. Γς said

    7:
    Από την αρχαιότητα και μέχρι τον 20ό αιώνα ο Ιλισός δεν έφτανε στη θάλασσα, αλλά ήταν παραπόταμος του Κηφισού, με τον οποίο συνέβαλε βόρεια του σημερινού Μοσχάτου.

    Κατά τη διάρκεια των έργων κάλυψης το ποτάμι εξετράπη και δημιουργήθηκε νέα κοίτη, κάτω από την Λεωφόρο Παναγή Τσαλδάρη στα όρια των Δήμων Μοσχάτου και Καλλιθέας, η οποία εκβάλλει στο μεσον του Φαληρικού όρμου.

    Ηταν κι ο “ποταμός” Ελάσσων. Που έφτανε στο Βατραχονήσι και συναντούσε τον Ιλισσό.
    Σίγουρα θα κυλάει ακόμη θαμμένος, σαν τον Ηριδανό.

    Ερχόταν από το προφήτη Ηλία του Παγκρατίου, ενισχυόμενος κι από το ποτάμι-ρέμα της σημερινής οδού Μεσσολογγίου που πέρναγε μπρός από του Δεληολάνη στο Ν. Παγκράτι και μετά από το Αλσος Παγκρατίου, Σπύρου Μερκούρη, Αρχελάου, Μαγικός Αυλός, Πλατεία Προσκόπων

  54. Σύμφωνα με τον Εγγλέζο πλοίαρχο που εδωσε στο Norrie τα στοιχεια για τον πλοηγό της Μεσογείου του 1830 η Αι΄γινα ειχε πληθυσμό περίπου 10.000 κατοίκους αν και οι 30.000 κατοικοι που λέει για την ύδρα μου φαινονται υπερβολικοί.

    https://archive.org/stream/newpilotingdire00norigoog#page/n224/mode/2up

  55. Για τον Ιλισό, κι όχι μόνο:
    Hydria Project

  56. atheofobos said

    @5
    Τα πράσινα τραμ ήσαν τα πιο παλιά ενώ τα κίτρινα ήσαν νεότερα.
    Στην Πειραιώς που γεννήθηκα στο ύψος του Ωδείου , περνούσε το πράσινο 4, Ομόνοια -Ρούφ ενώ το Ιπποκράτους-Βοτανικός που πήγαινε από την Σοφοκλέους ήταν κίτρινο.
    Κίτρινο επίσης ήταν και το Ιπποκράτους-Κολοκυνθού που πέρναγε από την οδό Κολοκυνθούς.
    Αυτό που ήταν χαρακτηριστικό στα πράσινα τράμ ήταν ότι είχαν μπροστά και πίσω από ένα μεγάλο επικρουστήρα ενώ τα κίτρινα δεν είχαν . Πολλοί λοιπόν πιτσιρικάδες τον καβάλαγαν από πίσω, καθώς δεν τους έβλεπε ο τραμβαγιέρης και ταξίδευσαν τζάμπα αλλά μερικές φορές είχαν γίνει ατυχήματα με νεκρούς καθώς είτε έπεφταν τα παιδιά σε κάποιο φρανάρισμα ή τράκαρε κάποιος με το τράμ.
    Έτσι ο πατέρας μου με είχε βάλει να ορκιστώ πως ποτέ μου δεν θα καβαλήσω σε αυτόν τον επικρουστήρα δίνοντας μου το αντίτιμο του εισιτηρίου το οποίο προτιμούσα αντί να πάρω το τράμ να το διαθέσω στην αγορά Γκαούρ- Ταρζάν, Υπεράνθρωπου, Μάσκας ενώ βέβαια τον Μικρό Ήρωα τον χρηματοδοτούσε η γιαγιά μου φανατική του και αυτή αναγνώστρια!
    @32
    Εκεί που ήταν το Πανόραμα κτίστηκε μετά η πολυκατοικία που έμενε ο Καραμανλής ο μεγάλος.
    Η Μπουμπουνίστρα ήταν στην πορεία του Ηριδανού που πήγαζε από τον Λυκαβηττό.

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82_(%CE%91%CF%84%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82)

    @41
    Υπήρχε και δεύτερο πράσινο λεωφορείο για τον Πειραιά που ξεκινούσε από την Αθηνάς στην Ομόνοια.

    Τέλος για το που ήταν το Γουδί που έγινε η εκτέλεση των 6, γράφω στο ποστ μου: ΝΑ ΠΑΜΕ ΤΟΥΣ ΠΡΟΔΟΤΕΣ ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ ,ΑΛΛΑ ΠΟΥ ΑΚΡΙΒΩΣ ΘΑ ΤΟΥΣ ΠΑΜΕ;

    http://atheofobos2.blogspot.gr/2009/04/blog-post_14.html

  57. sarant said

    ΄55: Πολύ ενδιαφέρον λίνκι. Βέβαια, αυτό που λέει ότι
    A well known Chatzidakis’ song of 1955 asking ‘What’s the name of the river’ probably demonstrates that Athenians had already started forgetting Ilissos by that time
    δεν νομίζω να ισχύει.

  58. sarant said

    56: Πολύ ωραία όλα αυτά! Αλλά όταν λες “επικρουστήρα” μήπως εννοείς προφυλακτήρα;

  59. leonicos said

    Πλακεντία δεν είναι παρά η καθαρευουσιάνικη εκφορά της ιταλικής πόλης Πιατσέντσα,

    Εκφορά της λέξης είναι η ηχητική απόδοση. επομένως η εκφορά της Πλακεντίας είναι Πλακεντία και η εκφορά της Πιατσέντσα(ς) είναι Πιατσέντσα.

    Επομένως, Πλακεντία είναι η καθαρευουσιάνικη απόδοση της ιταλικής πόλης Πιατσέντσα

  60. Γς said

    58:
    Ενας κυλινδρικός προφυλακτήρας που η μία του βάση είχε τη δυνατότητα να απορροφά την ώθηση από άλλο βαγόνι μπαινοβγαίνοντας μέσα στον κύλινδρο. Ενα είδος μεγάλου αμορτισέρ.
    Εκεί καβαλάγαμε. Ιππαστί που λέγανε.

    Και πως θυμήθηκα τώρα που πιτσιρικάδες σε μια εκδρομή αποσυνδέσαμε δυο συνεχόμενα βαγόνια ενός σιδηροδρομικου συρμού σε ένα σταθμό της Ρούμελης.

    Το πήρε χαμπάρι μετά από κανένα μισάωρο ο μηχανοδηγός και γύρναγε με την όπισθεν να πάρει το μισό τρένο που είχε παρατήσει.
    Πολύ γέλιο.

  61. Ιάκωβος said

    Και μια που πιάσαμε τις γειτονιές της Αθήνας και έρχονται Δημοτικές εκλογές, και επειδή ψηφίζω Ζωγράφου και είδα και Κουπονιώτη εδώ, ας μου επιτρέψει ο Νικος Σαραντάκος λίγη απροκάλυπτη ψηφοθηρία (όχι υπέρ μου ούτε υπέρ κανενός από την παρέα ).

    Είναι τέτοια η σκ@♪ο-κατάσταση σήμερα, που το να μην ψηφίσει κανείς για διάφορους ιδεολογικούς λόγους, δε λέει. Έτσι λοιπόν αποφασίσαμε να υποστηρίξουμε πρώτη φορά δεξιό κόμμα*, και θα ψηφίσουμε τον Συνδυασμό “ΜΑΖΙ για την πόλη”, που τον στηρίζει ο Συριζα και συγκεκριμένα θα σταυρώσουμε αυτόν εδώ, παλιό αυτόνομο Ζωγραφιώτη, που εμείς τον συναντήσαμε στις πλατείες των Αγανακτισμένων:

    Όταν το βρω, θα στείλω και το κείμενό του, σοβαρό πολιτικά και πύρινα αντι-μνημονιακό. Τον συνιστώ. Όπως και να ‘ναι, αν βγει, το Δημ. Συμβούλιο του Ζωγράφου θα έχει ένα λαμόγιο λιγότερο .

    *Δεν εννοώ ότι θεωρήσαμε ποτέ το ΚΚΕ σαν αριστερό κόμμα, ειδικά τώρα που ξαναβαλσάμωσε το Στάλιν και μας τον παρουσιάζει σαν φόβητρο του καπιταλισμού, παρόλο που η αποτυχία του Πατερούλη και τα Γκουλαγκ είναι το μεγαλύτερο (ψευδο-)επιχείρημα υπέρ της διαιώνισης του ανθρωποφαγικού νεο-φιλελευθερισμού.

  62. Γς said

    59:
    δλδ δεν είναι απ τον πλακούντα.
    Ούτε απ το “Τρεις πους και λακούς” Που το θυμήθηκα και δεν ταιριάζει :(

  63. Νεο Kid Στο Block said

    Νικο ,ο ορος “επικρουστηρας” ειναι συνηθισμενος στη Σιδηροδρομικη γι’αυτο που περιγραφει ο φουγουσου. Buffer στ αγγλικα, Puffer auf deutsch. Πιθανως αδιαφανο,αλλα ο “αποσβεστηρας” εχει καπαρωθει απο την αναρτηση/αμορτισερ. :-)

  64. sarant said

    59: Σωστός.

    63: Να και κάτι που έμαθα σήμερα.

  65. Andreas Tsapis said

    @56 Το λεωφορείο που ξεκινούσε από την οδό Αθηνάς για Πειραιά και ακολουθούσε την οδό Πειραιώς ήταν μπλέ και ανήκε στα ΚΤΕΛ και είχε αρ 70. Αντίθετα το πράσινο που έφευγε από το Σύνταγμα ανήκε στην ίδια εταιρία με το ηλ τρένο (ΗΣΑΠ Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι Αθηνών Πειραιώς) ιδιοκτησίας Ανδρεάδη, όπως και η Εμπορική Τράπεζα της εποχής. Ο Ανδρεάδης συνεργάστηκε με τη Χούντα, και στην επιστροφή του ο Καραμανλής, το 1974, εθνικοποίησε και την τράπεζα και τα τρένα και τα λεωφορεία του. Παρ’όλη τη φιλία που τους συνέδεε, πριν το παραξικόπημα.

  66. Andreas Tsapis said

    @ 63 Στη Χημεία και τη Βιολογία η λέξη buffer solution μεταφράζεται ρυθμιστικό διάλυμα.

  67. Μαρία said

    63
    Αυτό ισχύει για τα βαγόνια του τρένου. Το τραμ όμως είχε μποστά και πίσω προφυλακτήρες, κοινώς σκάρες. Εκεί σκαρφάλωναν οι τζαμπατζήδες.
    Φωτογραφία.

    http://annagelopoulou.blogspot.gr/2011/07/blog-post_13.html

  68. για να επιλέξουν την περιοχή έβαλαν από ένα κομμάτι κρέας επάνω σε έναν στύλο, σε κάθε θέση, και πρόσεξαν σε ποια περιοχή διατηρήθηκε περισσότερο το κρέας και σχόλια 12, 50.

    Πράγματι, η εμπειρική αυτή μέθοδος για επιλογή της πλέον ασηπτικής τοποθεσίας υποτίθεται πως χρησιμοποιήθηκε πολύ πριν ανακαλυφθούν τα μικρόβια και οι μολύνσεις, πιθανόν από κάποιον διάσημο Πέρση γιατρό ονόματι Αλ-Ραζί που υπέδειξε πού να χτιστεί νοσοκομείο στην Βαγδάτη, τον 9ο αιώνα.

    Εμπειρική παρατήρηση και προσεκτική ανάλυση νοσοκομειακών δεδομένων ήταν και η μέθοδος που χρησιμοποίησε η Φλόρενς Νάιτινγκέιλ, στην περίθαλψη τραυματιών κατά τον πόλεμο της Κριμαίας, στον ίδιο πόλεμο που αποδεκατίστηκε η Ελαφρά Ταξιαρχία (πολύ πριν τον Απόλλωνα Ριζούπολης) στην μάχη του Μπαλακλάβα, και για την οποία έγραψε σχετικό ποίημα ο Τένυσον – οπότε έτσι ξαναγυρνάμε από την επιδημιολογία στην ποίηση, κεντρικό θέμα του ιστολόγιου.

  69. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Τα Κουπόνια εμφανίζονται στα έγγραφα (Χοτζέτια) και σαν Κοπόνια και Καπόνια. Άλλο μυστήριο κι αυτό.

    > Για τους Αμπελοκήπους η ετυμολογία φαίνεται επίσης προφανής, αφού η περιοχή ήταν κατάφυτη από αμπέλια και περιβόλια, αλλά σε μεσαιωνικά κείμενα αναφέρεται επίσης ο τ. Αγγελόκηποι.

    Η πιθανότητα να είναι οι κήποι του παλιού δήμου Αγκύλης;

    Τα Κουπόνια εμφανίζονται στα έγγραφα (Χοτζέτια) και σαν Κοπόνια και Καπόνια. Άλλο μυστήριο κι αυτό.

    61.
    Να είσαι καλά Ιάκωβε, αλλά μην ανακατεύεις τον Κουπονιώτη με τις επιλογές σου. Τον Κουπονιώτη δεν τον ενδιαφέρουν τα «λιγότερα λαμόγια» και τα μικρότερα κακά. Έντιμοι άνθρωποι όσο καλοί κι αν είναι, αν αποδέχονται, αθωώνουν ή υπηρετούν πολιτικές που στηρίζουν τέτοιες κοινωνίες σαν τη δική μας, χωρίς τη διάθεση να συγκρουστούν με τη ρίζα των προβλημάτων δεν με ενδιαφέρουν. Θεωρώ όμως ότι τέτοιου είδους συζήτηση εδώ μέσα είναι αδιέξοδη (για μένα). Αλλωστε ο Κουπονιώτης ούτε ανεξάρτητος είναι ούτε αδέσμευτος… :)

  70. Γς said

    66:
    Που εμποδίζει μέχρι ενός σημείου τις αλλαγές στο pH.
    Παντού όμως υπάρχει ένα μπάφερ. Απο τις μπάφερ ζόνς των συνόρβν μέχρι δεν ξέρβ τι.
    Και πβς το λένε στα ελληνικά το μπάφερ των πομπών που φτιάχναμες Το στάδιο μετά τον ταλαντωτή και πριν την ενίσχυση

    87:
    Τα τραμ με τους επικρουστήρες που λέμε δεν είχαν τέτοιες σκάρες.

    Και μόλις έβλεπα τέτοιον επικρουστήρα χάλαγε η διάθεσή μου και σαν να μύριζα ξαφνικά αυτό που μου είχαν βάλει στη μύτη (να ήταν αιθέρας;) όταν έπεσα από ένα απο δαύτα που είχα καβαλήσει και έχασα τις αισθήσεις μου.

    Λέγανε ότι είχα πάθει διάσειση του εγκεφάλου, αλλά δεν πιοστεύω. Τόσα χρόνια και τώρα αρχίζουν να ξελασκάρουν οι βίδες;

  71. atheofobos said

    58
    Ο Γς στο 60 εξήγησε πολύ σωστά τι σημαίνει επικρουστήρας , λέξη που μου ήρθε τελείως αυτόματα στο μυαλό και χωρίς να έχω τις γνώσεις του Νεο Kid Στο Block στο 63.
    65
    Δεν είχα πάρει ποτέ μου αυτό το λεωφορείο και δεν ήξερα τα σχετικά με την ιδιοκτησία του.
    Απλά θυμάμαι τον αγώνα που κάναμε για να φτάσουμε σε αυτό το λεωφορείο για να επιβιβαστεί η γκόμενα ενός φίλου μου την μέρα που σκοτώθηκε ο Σωτήρης Πέτρουλας. Η Αθήνα είχε πνιγεί στα δακρυγόνα τα οποία πέταγαν οι αύρες όπου έβλεπαν ακόμα και 1-2 διαβάτες.
    Και εμείς είμαστε 3!
    Φαίνεται πως μέσα στη θολούρα το μυαλό μου το κατέγραψε για πράσινο!

  72. 68 Να μην ξεχνάμε και την κλασική ταινία με τον Έρολ Φλιν!

  73. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

  74. Πάνος με πεζά said

    “Επικρουστήρα” ξέρω μόνο σε όπλα. Προσκρουστήρα, θα τον έλεγα ευχαρίστως !

  75. Νέο Kid Στο Block said

    Θυμόμουνα λάθος τη Σιδηροδρομική μου ορολογία (φωτιά εξ Αμπακούμκιν επί της κεφαλής μου!)
    Όπως το είπε ο Πάνος είναι το Puffer. Προσκρουστήρας
    Ωρα Νικοκύρη να ξεμάθεις και να ξαναμάθεις λοιπόν. :-)

  76. Λ said

    16. Ήξερα ότι η Ισιδώρα Ντάκαν ήταν ερωμένη του Μαγιακόβσκι και γυναίκα του Γιεσένιν, αλλά δεν ήξερα ότι είχε ζήσει στην Αθήνα. Μάλλον αυτό πρέπει να ήταν πριν γνωρίσει τους δύο Ρώσους ποιητές. Θα το ψάξω.

  77. sarant said

    75: Με κουράζετε όμως, μάθε-ξέμαθε!

  78. Νέο Kid Στο Block said

    Έλα, νέος είσαι ,δεν κουράζεσαι! Παίξε και λίγο μπαλίτσα!
    Σόρυ, για το άσχετο ,αλλά μόλις δημοσιοποιήθηκαν τα σλόγκαν που θα έχουν τα πούλμαν των ομαδάρωνε στο Μπραζίλ:-)
    Τροφή για άρθρα και σχόλια μού μυρίζει…

    “Heroes play like Greeks” ή σε ελεύθερη μετάφραση “Οι ήρωες παίζουν όπως οι Έλληνες”, θα είναι το σλόγκαν του αντιπροσωπευτικού συγκροτήματος στην κορυφαία ποδοσφαιρική διοργάνωση του κόσμου.

    Αγγλία: “The dream of one team, the heartbeat of millions!!” (Μετ.: “Το όνειρο μιας ομάδας, το καρδιοχτύπι εκατομμυρίων”)

    Αλγερία: “Desert Warriors in Brazil” (Μετ.: “Πολεμιστές της ερήμου στην Βραζιλία”)

    Αργεντινή: “Νο somos un equipo, somos un pais” (Μετ.: “Όχι μόνο μία ομάδα, είμαστε μία χώρα”)

    Αυστραλία: “Socceroos: Hopping our way into history” (Μετ.: “Σόκερους: Με άλματα στο δρόμο μας για την ιστορία!”)

    Βέλγιο: “Vermacht je aan het onmogelijke! // Attendez-vous à l’impossible!” (Mετ.: “Περιμένοντας το απίθανο!” )

    Βοσνία: “Zmayevi u srcu… Zmajevi na terenu!” (Μετ.: “Δράκοι στην καρδιά, δράκοι στο γήπεδο!)

    Βραζιλία: “Preparem-se! O hexa está Chegando!” (Μετ.: “Κρατηθείτε! Το 6ο έρχεται”)

    Γαλλία: “Impossible n’est pas francais” (Μετ.: “Το “αδύνατο” δεν είναι γαλλική λέξη”)

    Γερμανία: “Ein land, eine mannschaft, ein traum” (Μετ.: “Ένα έθνος, μία ομάδα, ένα όνειρο”) (Σχόλιο Κιντ:Ωχ μπαναϊα μ’…)

    Ισπανία: “En nuestro corazon, la pasion de un campeon” (Μετ.: “Μέσα στις καρδιές μας, το πάθος του πρωταθλητή”)

    Ιταλία: “Coloriamo D’azzuro il sogno Mondiale” (Μετ.: “Ας βάψουμε μπλε το όνειρο του Μουντιάλ”)

    Καμερούν: “Un lion demeure un lion” (Μετ.: “Ένα λιοντάρι παραμένει λιοντάρι”)

  79. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    76.>>η Ισιδώρα Ντάκαν… >>δεν ήξερα ότι είχε ζήσει στην Αθήνα.
    Δεν νομίζω,μήπως ξεχάστηκες για μια στιγμή;Αλλιώς θα ξενυχτήσεις απόψε :) Υπάρχει άφθονο και παραμυθώδες υλικό για το σπίτι στον Κοπανά.

  80. atheofobos said

    Τελικά το προσκρουστήρας φαίνεται ότι είναι το σωστό.
    Όλα τα τραμ που αναφέραμε υπάρχουν στο:

    http://www.cretaclassicclub.gr/index.php?topic=196.0

    Στην φωτογραφία με το 404 φαίνεται αρκετά καλά ο προσκρουστήρας.

  81. Λ said

    Δεν θυμάμαι ακριβώς πού στα Ζαγοροχώρια, ίσως στον εκθεσιακό χώρο της Ριζαρείου Χειροτεχνικής Σχολής Μονοδενδρίου, είχα δει μια χαλκογραφία (μάλλον, αλλά δεν παίρνω και όρκο, μπορεί να ήταν άλλο μέσο) με ένα νεοκλασικό παλάτι στην Ακρόπολη, αντί του Παρθενώνα. Οι Γερμανοί ήθελαν να κτίσουν εκεί το παλάτι,μας είχε τότε εξηγήσει η υπεύθυνη. Ισχύει;

  82. Andreas Tsapis said

    @71 Το έπαιρνα κάθε μέρα για να ανέβω στο Παν/μιο. Και το πήρα και τη μέρα που σκοτώθηκε ο Πέτρουλας, φεύγοντας από τη διαδήλωση. Δεν ξέραμε ακόμη το θάνατό του. Τόμαθα από το ραδιόφωνο οταν έφτασα σπίτι. Κύττα τώρα τι είναι οι αναμνήσεις και οι συμπτώσεις…

  83. 81 Ισχύει: http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=102329
    Εδώ και εικόνα: http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22808&subid=2&pubid=8230899

  84. Και μια απόπειρα μεταφράσεων

    https://pbs.twimg.com/media/Bmo03cJCQAAWnt4.png:large

  85. Νέο Kid Στο Block said

    84. Heroes translate like Greeks! :lol:
    (το Redundant για τον Περισσό… βέρυ,βέρυ μουλτιφάνκτιοναλ ντε!)

  86. Λ said

    79. Αχ, την Αθήνα την ξέρω ελάχιστα, δυστυχώς! Είμαι πάντοτε περαστικιά από εκεί. Εκτός από το κέντρο, πάντα κυκλοφορώ με χάρτη. Θυμάμαι π.χ. τον ποδαρόδρομο, όλο ανηφόρα, μέχρι να φτάσω σε μια εκκλησία στην οδό Σινά, που είχε κάποιο κονσέρτο. Δεν ήξερα πόσο μακρύς ήταν ο δρόμος (φαντάζουμαι και η οδός Σινά κέντρο είναι).

    Την επόμενη φορά θα βάλω στο πρόγραμμα το σπίτι στον Κοπανά, όμως δεν θα είναι σύντομα. Ίσως του χρόνου.

  87. Λ said

    Ο επικρουστήρας μοιάζει με στρατιωτικό όρο «είναι η «βελόνα» η οποία μεταδίδει το χτύπημα της σφύρας στο καψύλι του φυσιγγίου» λέει το λεξικό. Firing pin στα αγγλικά.

  88. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    6.>>κάποιες αλλαγές πολύ καλώς έγιναν,άλλες όμως ίσως όχι…

    http://tvxs.gr/news/ellada/%C2%ABo-dimos-athinaion-thelei-na-katastrepsei-ton-ethniko-kipo%C2%BB

    Οι νεραντζιές της Κανάρη,φυτεμένες επί δημαρχίας Κοτζιά, από τη δεκαετία του ‘30.

    http://www.lifo.gr/mag/columns/1080

  89. 77,
    Το μάθε-ξεμάθε (ιδίως το ξεμάθε) κάνει καλό! :)

  90. Γς said

    88:
    Για τον Εθνικό κήπο

    Κι όταν μπήκαν λέει οι Γερμανοί στην Αθήνα. έπεσαν σαν ακρίδα στις νεραnτζιές. :Αλήθεια.
    Κάποτε όμως τα μάζεψαν και την έκαναν

  91. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    89: Μιχάλη, θα το δω αυτό. Λες;

    86: Αν επιτρέπεις, μια διόρθωση, Σίνα είναι, όχι Σινά η οδός. Από τον ευεργέτη. Βέβαια, στις πινακίδες είναι κεφαλαία.

    82: Είδατε συμπτώσεις;

    78: Στα σοβαρά είναι αυτό;

    Επανέρχομαι στο 16 και στο 43

    Ο Κοπανάς, λέει ο Μπίρης, πρέπει να είναι από όνομα ιδιοκτήτη.

    Το Δουργούτι είναι (πάντα κατά τον Μπίρη) απο τα κτήματα κάποιου Δουργούτη. Ο Μπ. σημειώνει ότι το επώνυμο αυτό υπήρχε (τότε που έγραφε) στην Αθήνα,. Παλιότερα το λέγαν και Δριγούτη, λέει.

  92. Νέο Kid Στο Block said

    91. Σοβαρότατα.

    http://m.contra.gr/article/2784307/to-slogkan-sto-poulman-tis-ethnikis.html

  93. Νέο Kid Στο Block said

    To μεγάλο γέλιο είναι στο τέλος.
    “Χιλή: “¡Chi, Chi, Chi, Le, Le, Le! ¡Viva Chile!” (Μετ.: “¡Chi, Chi, Chi, Le, Le, Le! Εμπρός Χιλή!”) ”
    Oύτε καν τα ισπανικά θαυμαστικά (μπρος-πίσω) δεν κατέχουν ,άσε που δεν ξέρουν πως προφέρεται αυτό το έρμο το Chi,Chi και το αντέγραψαν αυτούσιο! :-)
    ΤΣΙ,ΤΣΙ,ΤΣΙ ,ΛΕ ΛΕ ΛΕ ,Βίβα Τσίλε!! (ρε αχάππαροι! Από το 1962 να ούμε)
    ..και μιλάμε για το ντεμέκ εγκυρότερο αθλητικό σάιτ τση χώρας ,το Κόντρα ντοτ τζι άρ… πφφφ…

  94. Νέο Kid Στο Block said

    Eπί της ουσίας, η πολίτικαλ ανκορέκτνες πήγε σύννεφο!
    Άκου : Enjoy it!,Reds (!!??) για την Κορέα… :oops: :lol:

  95. sarant said

    92: Α. σ’ ευχαριστώ!
    Οι αληθινοί άντρες φοράνε πορτοκαλιά, λέει!

  96. Ιάκωβος said

    76,
    Ναι, υπάρχει ακόμα το σπίτι της, που αναφέρει ο Γς, έχει γίνει Κέντρο Χορού, και κάναν ωραία πράγματα, ελπίζω να συνεχίσουν. Νάτο:

    http://duncandancecenter.org/home/?lang=EL

    69, Ανδρέα Κουπονιώτη, δεν πειράζει. Αφού είσαι δεσμευμένος…. Αλλά, μη βαράς, δε σε είπαμε και ρεβιζιόνα.
    Το δε συγκεκριμένο, που υπήρξε και είναι ακόμα μαυροκόκκινος,αλλά όχι ούγκανος, με συγκροτημένη πολιτική σκέψη, και με τον οποίο συμπολεμούσαμε στις διαδηλώσεις πριν χρόνια, αλλά και πρόπερσυ, που κατέβηκε με σκηνή στην Πλατεία, όπου και βρεθήκαμε στην πρώτη γραμμή των συγκρούσεων, της φυσουνιάς και της γκλομπιάς, ε “λακέ του καπιταλισμού” δεν τον λες. Ούτε το συγγραφέα αυτών των αράδων. Απλά έκανε …μόνος του (με την προτροπή μας) αυτό που έπρεπε να κάνουν όλα τα αριστερά αντι-μνημονιακά κόμματα (και ο σύριζα μαζί) ,μία τακτική κίνηση, ένα νέο ΕΑΜ, για να αντιμετωπίσουμε το τσουνάμι, την επέλαση της βαριάς ταξιαρχίας του κεφάλαιου.

    Ελπίζω ο Νίκος να μην θυμώσει για λίγη πολιτικολογία, καλή η λέξη κι η Ιστορία της, αλλά εδώ πεθαίνουμε.

  97. Νέο Kid Στο Block said

    95. Mάμησέ τα… πάλι καλά που δεν παίζει η Αυστρία, γιατί θα είχαν και μούσι. :-)

  98. ΠΑΝΟΣ said

    Ο πατέρας μου πρόλαβε την Ντάνκαν.Μού έλεγε ότι εκεί πάνω-εμείς ήμασταν πιο κάτω,στην Γούβα-είναι το σπίτι τής Μισδούγκα,έτσι το πρόφερε,εκ τού miss Duncan!

    Γούβα.Μια άλλη συνοικία,που η δικτατορία μετονόμασε σε Άγιο Αρτέμιο,εκ τής εκκλησίας.Για εμάς τούς παλιούς και απ’ ό,τι μετ’ ευχάριστης εκπλήξεως παρατηρώ και για τούς νεώ(ο)τερους,παραμένει Γούβα!

  99. # 41

    Τα χρώματα διατηρήθηκαν !!
    Οταν ξηλώθηκαν τα τραμ στην Αθήνα αντικατασταθήκανε από τα (κίτρινα) τρόλλευ εκτός από το πράσινο λεωφορείο Αθήνα-πειραιάς από φιλελλήνων-συγγρού χαροκόπου-καλλιθέα που αντικατέστησε το (αν θυμάμαι καλά πράσινο) τραμ που πήγαινε μέχρι την καλλιθέα μόνο. Επισης κίτρινο τρόλλεϋ αντικατέστησε το κίτρινο τραμ και στον Πειραιά

  100. Αντώνης Αντωνίου said

    Εκτός από τη Βουκουρεστίου που λεγόταν χεζοπόταμος να θυμίσω και το χεζολίθαρο ανάμεσα Μεταξουργείο και Κεραμεικό

  101. attikanet said

    Πάντως πρώτη πρωτεύουσα της επαναστατημένης Ελλάδας ήταν η Στεμνίτσα! Την ανακήρυξαν, επειδή επειδή συνεδρίασε εκεί η Α΄ Πελοποννησιακή Γερουσία, σε ένα μοναστήρι.

  102. Λ said

    Μου θυμίζει το τζαμί του Μισερίκου, μεσαιωνικό κτίσμα, δίπλα από την εκκλησία της Φανερωμένης στην Παλιά Λευκωσία, που είναι παραφθορά του monsieur Henry. Ήταν παλιά εκκλησία φράγκικη και μετά τη πτώση της Λευκωσίας το 1570 έγινε τζαμί. Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν προωθείται σαν τουριστικό προϊόν, είναι πάντα κλειστό, και δεν γκουγκλίζεται, όμως μπορείτε να δείτε έαν τοίχο στην 5η φωτογραφία του μαγέρικου “Ο Ματθαίος” http://www.tavernoxoros.gr/lofi?t8279

    86. Ναι, σωστά, ευχαριστώ. Μήπως θυμάστε ποιά είναι η εκκλησία?

  103. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Μια διόρθωση. τό Κολωνάκι βρίσκεται νοτίως τής Νεαπόλεως και ανατολικά, ενώ τά Εξάρχεια βορείως και δυτικά.

  104. Λ said

    Στο λίκνο του 102 υπάρχει χάρτης και έχει και την οδό “Pyreos”, κάτω δεξιά.

  105. sarant said

    103: Μάλλον έχετε δίκιο!

    102: Πρέπει να λέτε τη Γερμανική εκκλησία, εκεί γίνονται εκδηλώσεις.

    101: Σωστό κι αυτό.

    100: Ναι, Χεζολίθαρο ή Χρισμένο Λιθάρι, λέει ο Μπίρης.

    98: Στη Γούβα έμενε προπολεμικά ο παππούς μου.

    96: Αν δεν μαλώνετε, πολιτικολογήστε όσο θέλετε.

  106. Ιάκωβος, (στο 61)

    Με τον Κώστα Κ. ήμασταν στην ίδια τάξη από το 73 μέχρι το 79. Την προηγούμενη Παρασκευή είχε ριγιούνιον στου Σπύρου Θ. (του ψηλού/ξανθού). μεθαύριο Τετάρτη έχει στα Έξι Αδέρφια, στην υπόγεια ταβέρνα στην κάθετη της Παπάγου. Για να καταλάβετε τι περιπτωσάρα είναι ο δικός μας, στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου, η ΣΤ΄ Γυμνασίου αρνήθηκε να μπει στις τάξεις. Και ποιά άλλη τάξη; Ένα τμηματάκι της Β’ Γυμνασίου στην άλλη άκρη του γηπέδου. Με αρχηγό τον Κακουρίδη! Ήμασταν σκατούληδες, μικροί, αλλά ήμασταν Hardcore! Ο μακαρίτης ο Σοφός, ο γυμναστής μας, έπαθε τραμπάκουλο.

    ΥΓ Πέθανε ο συμπαθέστατος σ. Μπάμπης Αγγουράκης, ο ευρωβουλευτής του ΚΚΕ. Κρίμα!

  107. sarant said

    106: Σαν τα χιόνια, αγαπητέ -μικρός ο κόσμος.

    Ναι, από τους πιο συμπαθητικούς. Και κομπιουτεράς. Το 1993, που δεν υπήρχαν έξιτ πολ τόσο εξελιγμένα, είχε προβλέψει από πολύ νωρίς ότι ο ΣΥΝ θα έπαιρνε 2,95% -και έπεσε μέσα!

  108. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    96, 105
    Σιγά μη μαλώσουμε! Ισα – ίσα όταν γνωριστούμε μπορούμε να γίνουμε και καλοί φίλοι:)
    105 ε)
    Κι εγώ έβγαλα το 13ο Γυμνάσιο στη Γούβα (εξατάξιο – κλασικό) στα χρόνια της χούντας

  109. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    106:
    Ο γιός του Ψηλορείτη!

  110. Λ said

    Πάνω από τη Δεξαμενή, η περιοχή ήταν ακατοίκητη, είχε μόνο καλύβες και στάνες τσοπάνων, που κατάγονταν από το Λιδωρίκι, και εφοδίαζαν την περιοχή με γάλα από τις κατσίκες τους, εξού και το τοπωνύμιο «Στα Κατσικάδικα». Οι νεαροί λόγιοι της Ελλάδας (Βάρναλης κτλ.) συχνάζανε στη Δεξαμενή στις αρχές του 20ού αιώνα, πλάι σε κορυφές όπως ο Βλαχογιάννης, ο Κονδυλάκης και βέβαια ο Παπαδιαμάντης, που εκεί άλλωστε έβγαλε τη μία από τις δύο φωτογραφίες στη ζωή του, χάρη στην επιμονή του Παύλου Νιρβάνα.

    Για τη Δεξαμενή, τα καφενεία της, τον Παπαδιαμάντη κ.α., πάλι από το Νικοκύρη

    http://sarantakos.wordpress.com/2013/12/22/geumaxrist/

  111. NM said

    #37 & #40 & #46: Στην απίθανη περίπτωση που κάποιος δεν κατάλαβε ότι αστειεύεσθε, να πούμε ότι οι πέντε μεγάλες βρύσες που έπαιρναν νερό οι Αθηνιώτισες (και όχι Αθηναίες), δεν είχαν βάνες και σιδερένιους σωλήνες. Το νερό έτρεχε συνεχώς, οι βρύσες ήταν πέτρινες και οι «σωληνώσεις» το ίδιο (μερικώς και πήλινες). Μια απ αυτές ήταν η Μπουμπουνίστρα που ο ήχος του νερού θύμιζε μπουμπουνητά και ουδόλως βροντές (γιατί –ναι αμέ- η Αθήνα διέθετε και ντοπιολαλιά).
    Η Αθήνα διέθετε εκτός από 5 βρύσες και 5 τζαμιά (το θυμίζω αυτό γιατί διαβάζω τα καραγκιοζιλίκια που λέγονται/γράφονται στις μέρες μας σχετικά με το χτίσιμο τζαμιού στην πόλη)

  112. Τον Αγγουράκη τον είχαμε ξαναμελετήσει σε νήμα περί… αγγουριών εδώ. Γαίαν έχοι ελαφράν!

  113. NM said

    -Ροδακιό και Βλασσαρού, ήταν τα ονόματα των συνοικιών που σήμερα λέμε Πλάκα. Η μια του, όπως γράφτηκε ήδη, κατεδαφίστηκε και απολλοτριώθηκε με έξοδα της Αμερικάνικης Αρχαιολογικής Σχολής για να γίνουν οι ανασκαφές που αποκάλυψαν την Αρχαία Αγορά. (Και να ξαναχτίσουν την Στοά Ατάλλου) Το μόνο που τη γλύτωσε ήταν το ενοριακό εκκλησάκι που το βλέπουμε να στέκει ακόμα μέσα στον αρχαιολογικό χώρο. Λειτουργεί –για να κρατήσει τα «θρησκευτικά δικαιώματα» – μια φορά το χρόνο. Παλιώτερα είχα πετύχει εκεί κάτι γεροντάκια που μου είπαν ότι ήταν η εκκλησιά της γειτονιάς τους.
    -Δεν είμαι σίγουρος ότι η κολωνίτσα που βρίσκεται στην πλ.Φιλομουσου Εταιρείας μεταφερθηκε εκεί απ το Κολωνάκι. Είναι γνωστή η παλιά αθηναιϊκη προκατάλψη περί των δεινών που θα επέφερε στην πόλη το γκρέμισμα κάποιας αρχαίας στήλης.
    – Ο λόφος του Στρέφη. Γνωστός στους παλιώτερους σαν «το νταμάρι του Στρέφη» (θυμάμαι και σε μια ταινία τον Σταυρίδη να τον αποκαλέι έτσι). Πιθανά από κει να έκοβαν και πέτρες για τις πινακωτές που ίσως να πούλαγαν επι τόπου στην ομόνυμη οδό.
    – Αγχεσμος ή Λυκαβηττός και άλλα μπλεξίματα με την ταύτιση των τοπονυμίων. Ακόμα να ξεμπερδέψουμε και ονομάζουμε Ηριδανό δυο ποταμάκια. Ο ένας –ογνωστός- και ο άλλος παραπόταμος του Ιλισού. Και έχω χάσει το λογαριασμό με το λαβύρινθο των διάφορων Κυκλοβόρων.

  114. Πέπε said

    Η ωραία Αντριάνα των Αθηνών, που την αγαπάω πολύ γιατί ήταν από την πατρίδα μου το Βατραχονήσι, έχει εμπνεύσει τουλάχιστον δύο τραγούδια. Το ένα είναι αυτό που αναφέρεις, Νίκο. Εδώ μια ηχογράφηση 104 ετών, όχι πολύ καθαρή βέβαια αλλά πληρέστερη από τις γνωστές. Είναι δημοτικό τραγούδι Βατραχονησίου!!

    Είτε από αυτό το τραγούδι είτε από τη φήμη της ίδιας της Αντριάνας, εμπνεύστηκε και ο Θεόφιλος τον πίνακά του «η ωραία Αντριάνα των Αθηνών». Και από τον πίνακα του Θεόφιλου εμπνεύστηκε ο Άκος Δασκαλόπουλος το δεύτερο τραγούδι, «Η ωραία Αντριάνα», σε μουσική Ν. Μαυρουδή.

    Το τοπωνύμιο Βατραχονήσι δεν είναι εντελώς άγνωστο εδώ επιτόπου. Δεν μπορώ να πω ότι το χρησιμοποιεί κανείς, αλλά όλο και κάποιοι ξέρουν ότι έτσι το λένε. Το εντελώς άγνωστο είναι του Αγά η Βρύση, πάλι Παγκράτι, λίγο παραπέρα (το έχω ακούσει από κάποιον που το διάβασε στον κανονισμό ή στα συμβόλαια μιας πολυκατοικίας, κάτι τέτοιο…). Σε άλλο σημείο του Παγκρατιού υπάρχει και η στάση Βρυσάκι, που μάλλον θα απηχεί κι αυτή παλιό τοπωνύμιο. Εκείνες τις εποχές που η Πλάκα με το Παγκράτι χωρίζονταν από χωράφια, ποτάμια, ζούγκλες κλπ., δε θα τους πείραζε να υπάρχουν δύο γειτονιές με το όνομα Βρυσάκι.

    …………………………………..

    Σχετικά με τα βουνά και τους λόφους της Αθήνας:

    Αυτά που σήμερα ονομάζονται κάπως, είτε ορθά (ιστορικώς) είτε όχι, είναι όσα παραμένουν άχτιστα, με λίγη πρασινάδα. Όταν όμως ένας λόφος είναι εξολοκλήρου χτισμένος, τότε όχι μόνο δεν έχει όνομα αλλά ούτε καν τον αντιλαμβανόμαστε ως λόφο, απλώς λέμε ότι εδώ έχει ανηφοροκατήφορους. Κι εδώ στο Παγκράτι έχουμε πολλούς τέτοιους, και στου Γκύζη είναι γεμάτο, και σε πολλά άλλα σημεία.

    ………………………………….

    @19 > 18: ναι, στον Ασύρματο των Πετραλώνων.

    ………………………………….
    (κάνε θε μου να δουλέψουν τα href! πολύ άβολο σύστημα πάντως)

  115. spiral architect said

    @111: Το πιο πιθανό οι σωληνώσεις του νερού στις δημόσιες βρύσες της εποχής να ήταν από πηλοσωλήνες. Η δεξαμενή νερού ήταν στη … Δεξαμενή του Κολωνακίου η οποία γέμιζε απ’ το αρχαίο Αδριάνειο υδραγωγείο. Πήλινες, τσιμεντένιες ή μαντεμένιες οι σωληνώσεις η τυρβώδης ροή κάνει θόρυβο. ;)

    @112: Πάει κι αυτός τόσο νέος! :( Ο κομπιουτεράς του Κόμματος, αυτός που έστησε τον πρώτο διαδικτυακό σέρβερ στην Ελλάδα σε ένα πισί 80386, έβαλε το Ριζοσπάστη κι τον ανέβασε στο διαδίκτυο. Εποχή χωρίς μηχανές αναζήτησης, χωρίς ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και διαδικτυακές εφημερίδες, χωρίς πρωτόκολλα HTML, χωρίς flash players, μόνο κείμενα και φωτογραφίες. Πληκτρολογούσες αυτούσια τη διεύθυνση μαζί με το http://www. _____ και έμπαινες να διαβάσεις εκτός αν σ’ έπαιρναν τηλέφωνο, οπότε η σύνδεση κοβόταν.
    Κρίμα. :(

  116. Alexis said

    Πολύ ωραίο άρθρο!
    Κρίμα που δεν πρόλαβα να σχολιάσω χθες :sad:
    Για την πλατεία Βάθης είναι αξιοσημείωτο να παρατηρήσει κανείς ότι το λάθος συνήθως πάει πακέτο μ’ ένα άλλο πολύ συχνό τοπωνυμικό λάθος, την “οδό Μάρνης”.
    “πλατεία Βάθη” και “οδός Μάρνης” λοιπόν, το δίδυμο της συμφοράς. :smile:

  117. Alexis said

    Νίκο, αυτοί που μεταφράζουν στα ελληνικά για λογαριασμό της WordPress πρέπει να είναι “μαλλιαροκομμουνισταί” και τους καταγγέλω! :smile:
    Δεν εξηγείται αλλιώς.
    Γιατί όταν πατάς και περιμένεις να αναρτηθεί το σχόλιο σου γράφει “γίνεται ανάρτηση του σχόλιου

  118. Γς said

    116:

    Λοιπόν η μάχη του Μάρνη το 1914 και επειδή μιλάγαμε τις προάλλες για εθνικούς ύμνους, να ο Αυτοκρατορικός ύμνος της Γερμανίας τότε

    Heil dir im Siegerkranz

    που δεν είναι άλλος από το

    God Save the Queen !

  119. Ας γράψω αλλά Γς…

    God Save the Queen

    Ηταν τότε που κάθε Τρίτη ερχότουσαν 1500 αγγλιδούλες πακεταρισμένες για μια βδομάδα στον Πόρο και μια στις Σπέτσες. Από την νότιο αγγλία οι περισσότερες, δασκάλες ή νοσοκόμες. Που να προλάβει ο αντρικός πληθυσμός να τις εξυπηρετήσει.
    Τις τυχερές που πέφτανε στα χέρια μας τις ξεπροβοδίζαμε το απόγευμα της Δευτέρας μέχρι το πλοίο της αναχώρησης. Σκυμμένες στην κουπαστή κουνούσαν χεράκι την ώρα που το πλοίο έλυνε κάβους. Τότε ήταν η ώρα της δράσης, με μειλίχιο χαμόγελο τις ρωτούσαμε ;

    – Darling, when you get home, could you do a little favor for me, ?

    – Sure, darling, what is it ?

    – Fuck the queen for me, will you ?

    Και κάγκελλο οι φιλοβασιλικές αγγλιδούλες !

  120. sarant said

    116: Και όπως λέει και το ανέκδοτο:
    Αντρόγυνο ηλικιωμένων τσακώνεται, αν το σωστό είναι “Οδός Μάρνη” ή “Οδός ΜάρνηΣ” και φωνάζουν για κριτή τον νοικάρη τους που είναι φοιτητής της φιλολογίας. “Οδός Μάρνη, λέει αυτός, ξέρετε είναι από τη μάχη τού…” Οπότε τον διακόπτει ο άντρας: “Είδες που στάλεγα, Τασία; Μάρνης λεγόταν ο στρατηγός!”

  121. Πάνος με πεζά said

    @ 115 : Και για να εμπλουτίζουμε το λεξιλόγιο, πηλοσωλήνες αλλιώς “κιούγκια” !

  122. Πάνος με πεζά said

    Βέβαια τα “κιούγκια” είχαν χρήση αποχέτευσης και όχι ύδρευσης.

  123. αναδρομάρης said

    Αφορμής δοθείσης, η οδός Μάρνη έλαβε το όνομά της το 1917. Νωρίτερα ήταν γνωστή ως οδός Κυκλοβόρου καθώς δημιουργήθηκε μετά την υπογειοποίηση του χειμάρρου (κατασκευάζοντας υπόγειο αγωγό που εντάχθηκε στο αποχετευτικό δίκτυο περί το 1885). Ο Κυκλοβόρος φαίνεται σε πολλούς χάρτες του 19ου αιώνα, π.χ.: http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8460238v/

    Ο πάντα προσεκτικός αθηναιογράφος Κώστας Χατζιώτης αναφέρει πως ο χείμαρρος καθίστατο εξαιρετικά θορυβώδης τους χειμερινούς μήνες (στην πορεία του από τα Τουρκοβούνια προς τον Βούθουλα και την Κολοκυνθού) και δεν υπήρξαν διχογνωμίες στην ταύτισή του με τον Κυκλοβόρο του Αριστοφάνη.

    116: πράγματι, τα δύο λάθη πάνε συχνά πακέτο!

  124. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Εξαίρετο, εντρύφημα, ευχαριστώ.

  125. Spiridione said

    Όταν έβλεπα την Μαντάμ Σουσού νόμιζα ότι ο Βύθουλας ήταν ένας φανταστικός τόπος, κι έλεγα τι ωραίο εύρημα του Ψαθά.

  126. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Βύθουλας-Κολοκυνθού-Κρητικά-Περβόλια.

    Η θεια μου που ήλθε το ΄55 στην Αθήνα, λέει (όπως κι όλοι μας βέβαια,) την περιοχή Ακαδημία Πλάτωνος,Κρητικά .”Βούθουλα”,νομίζω, λίγο νοτιότερα προς τον Προφήτη Δανιήλ. Του Μαυρομάτη,του Κίκιζα,τους Κινηματογράφους Αρμονία και…(τον ξέχασα!) στη Λένορμαν τα πρόλαβα κι εγώ που πήγα σχολείο εκεί κάτω, στον Αη Γιώργη. Τελικά οι εκκλησίες είναι από τα πιο σταθερά σημεία :)

  127. Αγγελος said

    Εφη², εγώ κινηματογράφο Αρμονία θυμάμαι στο τέρμα Πατησίων. (Δεν αποκλείεται βέβαια να υπήρχαν και οι δύο. Τον καιρό εκείνο πήγανε κανείς στον κινηματογράφο μόνο στη γειτονιά του ή στο Κέντρο.) Μήπως λες το Αμόρε; Ή ήταν στη Δυρραχίου αυτό;

  128. sarant said

    127: Μπορεί να σε βοηθήσει σε αυτό το βιβλίο του Φύσσα για τα σινεμά της Αθήνας, που το είχα παρουσιάσει κι εδώ (με λινκ προς το κείμενο)

  129. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    127. Αρμονία και Αστόρια (δίπλα-δίπλα στη Λένορμαν).Η στάση “Αρμονία” μπορεί να λέγεται ακόμη. Είναι, όπως το υπολογίζω, η πριν το Καπνεργοστάσιο.

  130. Earion said

    Ιάκωβε (50), αυτός που έκανε εκπομπές στο ραδιόφωνο με τον συνθέτη Κώστα Γιαννίδη και μιλούσαν για τη ζωή στην παλιά Αθήνα ήταν ο Δημήτρης Γιαννουκάκης, συγγραφέας και επιθεωρησιογράφος.

  131. spiral architect said

    Για τους λάτρεις του Βούθουλα:
    (ή και Μπύθουλα).
    Ιχθυοπωλείον “Το Λούβρον”

    (θυμάμαι ακόμα τους παλιούς πρωταγωνιστές της πρώτης τηλεοπτικής εκδοχής, την Αννα Παϊτατζή και τον Ιάκωβο Ψαρρά)

  132. sarant said

    129: Πράγματι

    http://cineanamnisi.blogspot.com/2012/05/blog-post_2975.html

  133. Μανούσος said

    Η λέξη Πλάκα δεν μου φαίνεται εύλογο να προέρχεται από τα Αρβανίτικα, καθώς η Αθήνα ήταν Ελληνόφωνη (όπως επίσης Μέγαρα και Κούλουρη).
    Από τοπωνύμια με την πλάκα. Ενδεικτικά: Πλάκα, Αποκορώνου, (στα Χανιά) με παλαιοχριστιανική βασιλική και άλλες αρχαιότητες, αλλά όμως χωρίς Αρβανίτες… όπως και στην Νάξο (Τρίποδες) επίσης απροσδιόριστο και αλλού.
    Πιθανότερη προέλευση κάποια αρχαία πλάκα από τα άπειρα μάρμαρα.
    Οι φωνολογικές τροπές εξ άλλου δεν βοηθούν, Αντθέτως έχουμε το Κολωνάκι, από το κολωνάκι…

    Μαγγανάρης = μεταξουργός; Αν ευκαιρήσετε θα ήθελα μία παραπομπή της εν λόγω ερμηνείας.

    Πάντως Μαγγανάρι ως τοπωνύμιο μαρτυρείται και σε “αμέταξες” περιοχές (κρήτη, Κυκλάδες κλπ.).
    επειδή η τοποθεσία (πλατεία Αβησσυνίας) είναι κάτω από την ακρόπολη πιο λογικό δεν είναι να πήρε το όνομα από πολιορκητικά μηχανήματα;

  134. Μανούσος said

    Νομός Τρικάλων, Μαγγανάρια Κατούνας υψόμετρο 1550μ.

    Ίσως είναι επέκταση της σημασίας του μαγγάνου, δηλ. μεγάλη (ξύλινη;) μηχανή

  135. sarant said

    133: Η πρώτη σημασία που έρχεται στο νου, και πυο σίγουρα αποτέλεσε τη βάση πολλών τοπωνυμίων είναι η επίπεδη μορφολογία του εδάφους. Ωστόσο, η Πλάκα της Αθήνας δεν είναι επίπεδη.
    Ότι προέρχεται από κάποια πλάκα το λέει και ο Καμπούρογλου. Ωστόσο, την Πλάκα την κατοίκησαν αρβανίτες από την Τροιζηνία (λέει ο Μπίρης και όχι μόνο αυτός). Βέβαια, ο Μπίρης είναι αρβανίτης και μπορεί να μεροληπτεί.

    Για τον μαγγανάρη-μεταξουργό θα επικαλεστώ αφενός τον Μπίρη και πάλι, αλλά και τον Τριανταφυλλίδη στα Οικογενειακά μας ονόματα. Πάντως κι εμένα με παραξενεύει λίγο. Δεν νομίζω ότι πρέπει να σκεφτούμε πολιορκητικά μηχανήματα, όμως. Ίδιο τοπωνύμιο υπάρχει και αλλού.

  136. Ιάκωβος said

    130,
    Α, ναι. Αυτός ο Κώστας Δημητριάδης, λέει το βιογραφικό του έκανε εκπομπές για την παλιά Αθήνα στο ραδιόφωνο, δε λέει ότι τις έκανε με τον συνθέτη Κώστα Γιαννίδη/Γιάννη Κωσταντινίδη. Λάθος μου.

  137. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #135
    Το Πλάκα δεν πρέπει κατανάγκη να δηλώνει τον επίπεδο τόπο. Μπορεί απλά να είναι ο τόπος που βγάζει ή έχει πολλές πλάκες, σε περιληπτικό ενικό βέβαια πράγμα που είναι συνηθισμένο σε τοπωνύμια. Τα ξαναλέγαμε εδώ http://sarantakos.wordpress.com/2014/01/10/gelio/#comment-199324

  138. Ιάκωβος said

    133.135
    Μάγγανον δεν λέγεται μόνο η πολιορκητική μηχανή. Μάγγανα λεγόντουσαν διάφορα μηχανήματα, το βαρούλκο, το μαγγανοπήγαδο και ειδικότερα το εργαλείο που τύλιγε το νήμα σε καρούλι . Βρίσκω και το” κυλινδρικό πιεστήριο που χρησιμοποιείται στην υφαντουργική για τη λείανση και στίλβωση υφασμάτων, κυρίως μεταξωτών”.

    Στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης είχε ένα τμήμα που λεγόταν το Μαγγανον, που εκεί ήτανε η αφετηρία για τα άλογα, με μια μηχανή που σήκωνε το φράχτη .

    Η αρχαία λέξη σήμαινε τη μαγεία, την γοητεία , από κεί και η μαγγανεία. Βρίσκω οτι προέρχεται από ινδοευρωπαική ρίζα που σήμαινε το απατηλό ή ελκυστικό
    οσετικά . mang «απάτη, δόλος», καθώς και με μέσο ιρλανδικά. meng «απάτη, ψέμα», ινδικά manju-, manjula, ελκυστικός,-ή

    Στα Ινδικά υπάρχει και όνομα
    Μαντζούλα. Υπενθυμίζω στους φαν της Οικογένειας Σίμπσον το όνομα της γυναίκας του Ινδού παντοπώλη(!!!)

    http://simpsons.wikia.com/wiki/Manjula_Nahasapeemapetilon

  139. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #135 συνέχεια
    Η Αθήνα, σύμφωνα με τα οθωμανικά κατάστιχα, δεν είχε δεχτεί εγκαταστάσεις Αρβανιτών. Και μια σχετική μελέτη εδώ https://drive.google.com/file/d/0B9U6_t0CIZxbUzFVaVB2cVA1eXc/edit?usp=sharing

  140. Μαρία said

    135
    Μήπως δεν είδες προσεχτικά τον Τριαντ.; Μαγγανάρης στον Τρ. αλλά και στο Συμεωνίδη (στο λήμμα Μαγγανάρι) είναι ο κατασκευαστής μαγγάνων. Ο Τρ. πάλι όταν αναφέρεται στην περιοχή Μαγγαναρία τη συνδέει με επαγγάλματα που έχουν σχέση με τα μέταλλα και παραπέμπει στο βιβλίο του Μπίρη «Οι γύφτοι», ταμάμ.

  141. sarant said

    133-135-140:
    Ήμουν στο γραφείο κι έτσι είδα τον Τριανταφυλλίδη μέσω… google books. Σωστά λες ότι ο Τριαντ. λέει μαγγανάρης = κατασκευαστής μαγγάνων, και ότι αναφέρει τους μαγγανάρηδες μαζί με επαγγέλματα όπως σιδεράδες, λέει όμως επίσης ότι “Μαγγαναρία λεγόταν η περιοχή των Μεταξουργείων, όπου σήμερα η πλατεία της Αβησσυνίας”. Και ο Μπίρης γράφει για μεταξοκλωστήρια στην περιοχή.

    Ότι μαγγανάρης είναι ο τεχνίτης του μεταξιού δεν το λέει ο Μπίρης, λάθος μου. Το λέει στο βιβλίο των Γιοχάλα-Καφετζάκη “Αθήνα – Ιχνηλατώντας την πόλη…” (σελ. 111). Μπορεί να κάνουν λάθος, κι εμένα με ξένισε.
    Μήπως ‘μαγγανάρια’ ήταν τίποτα μηχανήματα κλωστικά;

  142. sarant said

    137-139: Γρηγόρη, ο Μπίρης γράφει (Τοπωνυμίαι. σελ. 89) ότι μέχρι την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας “Αρβανίτες αποκλειστικώς ήσαν οι κάτοικοι της Πλάκας” και ότι είχαν έρθει από την Αργοναυπλία στα τέλη του 16ου αιώνα. Παραθέτει και τα απομνημονεύματα του Σκουζέ, ένα σημείο που λέει ότι μια πόρτα του τείχους λεγόταν ‘αρβανίτικη’, “με το να ήτον προς εκείνο το μέρος όλο Αρβανίτες, οι Πλακιώτες”.\

    Αλλά και η δημοσίευση που λινκάρεις, έχει έναν χάρτη που για την Αθήνα δίνει έναν κύκλο που δείχνει μικτή κατοίκηση,. 3/4 Έλληνες, 1/4 Αρβανίτες.

  143. Μαρία said

    142
    Κι ένας ακατονόμαστος παραπέμπει στους Αρβανίτες του Μπίρη που με τη σειρά του επικαλείται μαρτυρία του Πουκεβίλ οτι το 1820 στην Αθήνα κατοικούσαν 3.000 Έλληνες και 4.000 Αλβανοί κυρίως στην Πλάκα και ήταν γνωστοί σαν Γκάγκαροι Αλβανοί.

  144. Νέο Kid Στο Block said

    Θα ήταν πάντως ένα …τοπολογικό παράδοξο να είχε όλη η Αττική αρβανίτες και η Αθήνα όχι. Tι δηλαδή; Απαγορευόταν ή φοβόντουσαν να μπουν στην Αθήνα; Παοκτσήδες ήταν οι Αρβανίτες;

  145. Πέπε said

    @144: Συμβαίνουν αυτά. Και τα Μέγαρα αν δεν απατώμαι είναι μια ελληνόφωνη νησίδα μέσα στην Αρβανιτιά.

  146. Νέο Kid Στο Block said

    145. E, ναι, νησίδα. Όχι η ..Αυστραλία! (για το μέγεθος το εδαφικό της Αθήνας (ακόμη και της τοτινής) σε σύγκριση με το όλον της Αττικής,μιλάω). Τέλος πάντων, ειδικός δεν είμαι σε καμία περίπτωση. Απλώς εξέφρασα μια λογική νομίζω ένσταση.

  147. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #142
    Όντως, δεν είχα προσέξει το χάρτη στη σελίδα 126 που έχει όντως κι αρβανίτες στην πίτα (1/5 μου φαίνεται, όχι 1/4, αλλά δεν έχει σημασία). Παρασύρθηκα από όσα λέει στη σελ. 116 ότι οι αρβανίτες εγκαταστάθηκαν κυρίως στα Μεσόγεια.

    Πάντως αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι ετυμολόγηση της Πλάκας από την πλάκα, δηλαδή την λείας επιφάνειας πέτρα και οποιασδήποτε κλίσης, μου φαίνεται πολύ πιθανότερη και απλούστερη. Στο κάτω κάτω η συνοικία Πλάκα ήταν παλιά σε σχέση με τι; Με τη συνοικία πάνω στο Κάστρο, με τις συνοικίες της Αγοράς; Όλες αρχαίες ήταν.

    Τέλος, ο Μπίρης δεν μου φαίνεται και πολύ αξιόπιστος, αφού τοποθετεί την έλευση των Αρβανιτών στα τέλη του 16ου αιώνα (και μάλιστα από συγκεκριμένο μέρος!), ενώ αυτοί είχαν έρθει πολύ νωρίτερα.

  148. sarant said

    147: Μήπως εννοεί ότι τότε ήρθαν εκείνοι που εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα -ενώ στα Μεσόγεια είχαν έρθει από παλιότερα.

  149. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #148
    Στα στοιχεία που δίνει το άρθρο που ανέβασα φαίνεται ότι και στην Αθήνα οι Αρβανίτες εγκαταστάθηκαν προ του 1570, αλλά το πιθανότερο είναι αν εγκαταστάθηκαν κι αρκετά νωρίτερα, αφού στην Αττική εμφανίστηκαν από τις αρχές του 15ου αιώνα. Τελοσπάντων, νομίζω ότι οι Αρβανίτες έχουν την τάση να «ξέρουν» από πού κατάγονται, πότε ήρθαν εκεί που βρίσκονται, πού είναι τώρα οι άλλοι συγγενείς κλπ. Κι όλα αυτά επειδή έχουν δισύλλαβο επίθετο, ή επειδή το χωριό τους λέγεται τάδε και υπάρχει κι άλλο με το ίδιο όνομα και τέτοια. Που να σώζονταν και αρχεία πριν το 19ο αιώνα.

  150. mariu' said

    Ρούλια ήταν και τα πρώτα μπισκοτάκια που θυμάμαι
    μετά χάθηκαν απο την αγορά γιατί ο Ρούλιας πήγε Κάιρο
    και μετά απο χρόνια γύρισε η κόρη η Δέσποινα
    (όχι με μπισκοτάκια αλλά με χιλιόφυλλα)

  151. ΚΑΛΟΜΙΡΗΣ said

    Για την παρουσία αρβανιτών στην Πλάκα:
    ”…Tων δε ζημιών, αι μεν είναι προγενέστεραι της πυρκαίάς της μονής, όθεν και τα τεθραυσμένα μέρη είναι μέλανα, είναι δε ολιγαι. Αι δε πολλαί είναι νεώταται, διότι σπανίως επισκεπτόμενός τις το μνημείον και μετά τινα χρόνον επανερχόμενος, δεν παρατηρεί μέλη τινά των μορφών νεωστί θραυσθέντα….Περί αυτώ δε ταπειναί τινες οικείαι εγείρονται, ων ουκ ολίγαι υπό Αλβανών οικούμεναι…
    …Σέβας, ω παίδες Αλβανών και Αλβανίδες! μη λιθοβολείτε, μη ακρωτηριάζετε το ιερόν τούτο μνημείον…”
    Γρηγόριος Παπαδόπουλος, καθηγητής Πολυτεχνείου (1852, περί του μνημείου του Λυσικράτους διατριβή).

  152. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #151
    Αν μπορείτε, δώστε μας την ακριβή παραπομπή του δημοσιεύματος, διότι αυτοτελές βιβλίο με αυτό τον τίτλο δεν έχει εκδοθεί.
    Επί της ουσίας, το παράθεμα φαίνεται σημαντικό γιατί μας δείχνει ότι το 1852 χτίζονταν από αρβανίτες σπίτια στην Πλάκα. Και μάλιστα ένας κακοπροαίρετος, που δεν θα είχε άλλες πηγές, θα έλεγε ότι μάλλον οι αρβανίτες άρχισαν να συρρέουν στην Αθήνα και, προφανώς, στην Πλάκα μετά την ανεξαρτησία και την «πρωτευουσοποίηση» της Αθήνας. :)

  153. ΚΑΛΟΜΙΡΗΣ said

    #152. Η έκθεση βρίσκεται στο -μάλλον αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος- βιβλίο ”Αι Αθήναι από του 19ου εις τον 20ο αιώνα” του Κώστα Μπίρη. Το θεώρησα πικάντικο και το ανέφερα. Κατά τ’ άλλα υπάρχουν πλείστες μαρτυρίες για την παρουσία αρβανιτών στην Αθήνα, από καταλανικές πηγές, περιγραφές περιηγητών και εντοπίων ιστοριοδιφών μέχρι τοπωνύμια και μικροτοπωνύμια που μαρτυρούν του λόγου το ασφαλές. Πολύ πρόχειρα η αναφορά του Σκουζέ: «Προς μεσημβρία μιά, η Αρβανίτικη λεγόμενη τής Πλάκας, με το να ήτον προς εκείνο το μέρος όλο Αρβανίτες, οι Πλακιώτες» (έκδ. Γ. Βαλέτα, σελ. 27 και 120), η αναφορά του Βερνέντα, μηχανικού τού Μοροζίνη, που αναγράφει στο χάρτη τής Ακρόπολης, που συνέταξε το 1687 και συγκεκριμένα γύρω από το μνημείο τού Λυσικράτη: «Diverse case d΄ Albanes» (=διάφορα σπίτια Αλβανών), ο Giraud το 1674, που μιλάει για την Αρβανίτικη Πόρτα στην Πλάκα και την αλβανική καταγωγή των κατοίκων και ο Πουκεβίλ που λέει πως οι κάτοικοι των Αθηνών αποτελούνται από 4.000 Αλβανούς, έναντι 3.000 γηγενών και 3.000 Τούρκων (τα δύο τελευταία σημεία δεν τα έχω στο pc και δυσκολεύομαι να τα βρω και να τα περάσω, εν ευθέτω χρόνω). Επίσης τα τοπωνύμια Χαλάνδρι, Δραπετσώνα, Καλογρέζα, Τατόι, Γουδή, Λιόσα, Λόχα, Γιαχουντή, Γκράβα, Μπιθίμι, Μπελντέτσι, Βάθη, που είναι στην ευρύτερη περιοχή των Αθηνών, τα ρούλια αλώνια του τίτλου, αλλά και ο Αμαρούσιος Σπύρος Λούης, η μέχρι πρότινος αλβανοφωνία των γερόντων στην περιοχή Λιούμη του Αιγάλεω, στο Καματερό κτλ

  154. Μανούσος said

    Η χρήση θραυσμάτων δεν συνεπάγεται επιτόπια κατοίκηση πάντως.

    Επί πλέον οι μετακομίσεις από πόλη σε πόλη και από συνοικία σε συνοικία δεν γίνονταν με την ελευθερία και την άνεση της σημερινής εποχής.
    Κανείς δεν πήγαινε να μείνει με ξένους και αλλογλώσσους μόνος του ούτε ήταν και ευπρόσδεκτος.
    Πολλές τοπωνυμικές επιβιώσεις συνοικιών που δηλώνουν γεωγραφική προέλευση: Αθήνα:Αναφιώτικα και στον Πειραιά: Κρητικά, Μανιάτικα, Υδραίικα, και Γαλάτσι: Ναξιώτικα, Κρητικά, Μενιδιάτικα.
    Είναι άλλωστε γνωστό ότι και σήμερα ακόμη συγκεκριμένοι δήμοι και συνοικίες της (ευρύτερης) Αθήνας έχουν μεγάλες ομάδες συγκεκριμένης γεωγραφικής καταγωγής, π.χ. η Νέα Σμύρνη διατηρεί μέχρι σήμερα περίπου 50% προσφυγικό πληθυσμό, το Παγκράτι Κρήτες (σήμερα όχι τόσο), το Γαλάτσι Ηπειρώτες, ενώ μαζικά Αιγυπτιώτες στο Μαρούσι κλπ

    μέχρι και το τέλος της Τουρκοκρατίας (αλλά και σήμερα ακόμη στην Μέση Ανατολή τουλάχιστον) υπάρχει γκετοποίηση βάσει γεωγραφικής εθνικής ή θρησκευτικής προέλευσης.
    Τελικώς πάντως δεν φαίνεται να δικαιολογείται με φωνολογικά κριτήρια, η ταχυδακτυλουργική κατά την γνώμη μου, ετυμολογία της Πλάκας.
    Κλείνοντας να παρατηρήσω, ότι εμένα τουλάχιστον μου διαφεύγει κάποιο άλλο αρβανίτικο τοπωνύμιο περί την Ακρόπολη, εν αντιθέσει προς τον υπόλοιπο περιαστικό χώρο.

  155. ΚΑΛΟΜΙΡΗΣ said

    #154. Θραύσματα παρετέθησαν. Τα στοιχεία υπάρχουν και διατίθενται προς τέρψιν του φιλερεύνου. Και ασφαλώς η εποίκισις των Αρβανιτών πολλαχού εν Ελλάδι δεν αποτελεί αμφισβητήσιμο γεγονός. Ήταν επί το πλείστον προσκεκλημένοι βυζαντινών ή ”φράγκων” αρχόντων ως πολεμιστές πρωτίστως και δευτερευόντως ως γεωργοί. Άπαντες έφιπποι, μετά των οικογενειών των. Ούτε μόνοι τους πήγαν, ούτε ανεπιθύμητοι ήσαν. Σε πεδινές τοποθεσίες δε, όταν δεν επιτελούσαν τον ρόλο του φύλακα δερβενιών, αναμειγνύονταν ενωρίτατα με τους ελληνόφωνους και έχαναν (ακόμα και πριν το 21) τη μητρική τους γλώσσα.
    Η αλβανική εποίκισις δεν εξαίρεσε φυσικά ούτε τις Κυκλάδες, ούτε και την Κρήτη, για να διορθώσω και ένα προηγούμενο σχόλιό σας. Τα σχετικά Βενετικά αρχεία βρίσκονται στα Ελληνικά Ανέκδοτα του Κ. Σάθα. Κάντε τον κόπο να τα αναζητήσετε, δεν τα βρίσκω διαδικτυακά. Εκτός από τα επώνυμα των Κρητών οπλαρχηγών Μαλικούτη, Λέκκα, Καρούζο, τον Κατσιμπαρδιανό (και όχι Κουτσομπαδιανό) Πεντοζάλη κτλ, ρίξτε και μια ματιά στη ρητή διατύπωση του κ. Εμμ. Συμιανάκη: ”…Μαζί με τους Ενετούς ευγενείς της Πελοποννήσου ήλθαν και κατοίκησαν στο Λασίθι πολλοί Αλβανοί, πρώην μισθοφόροι των Ενετών…”

    http://www.slh.gr/html/aa11.html

  156. Μανούσος said

    155
    Καθώς καθυστερημένα (λόγω θέρους) είδα την απάντηση, χωρίς να θέλω να αντιδικήσω είμαι υποχρεωμένος να επιστήσω την προσοχή:
    Ο Σάθας είναι μεν και σήμερα πολύ σημαντικός, ωστόσο η πληθώρα της μεταγενέστερης αρχειακής έρευνα δεν κατέδειξε κάποια αξιοσημείωτη Αρβανίτικη παρουσία στην Κρήτη, μ’ όλον ότι δεν γνωρίζω τα του Λασιθίου (καθ’ ότι στο υποσυνείδητο των Κρητών η Κρήτη έχει…3 νομούς…ίσως επειδή δεν είναι ταραχοποιοί σαν εμάς τους υπολοίπους!).
    Συγκεκριμένα όμως ο Μαλικούτης (που περικυκλωνεται μαζί με 5 Λιάπηδες στο δημοτικό τραγούδι) δεν βλέπω πώς προκύπτει αρβανιτική εποίκιση!
    Ως γνωστόν πλήθος άλλων Βαλκανίων πολέμησαν στην Ελληνική Επανάσταση ενώ και εντός του Ελλαδικού χώρου υπήρξαν μετακινήσεις πολεμιστών. Όμως αν δείτε και στον Κόντογλου (Το Αϊβαλί η Πατρίδα μου), στην περιγραφή του βίου του νεομάρτυρος Γεωργίου του Χιοπολίτου, είδε ανήμερα του Αγίου Γεωργίου έναν “Λιάπη” αρματωμένο κλπ με ασυνήθιστη όψη και αρχαία άρματα (sic), το οποίο σημαίνει ότι η λέξη έχει κι άλλη σημασία, δηλ. απλώς ενόπλου.
    Ωστόσο πέραν αυτού, θα πρέπει δηλ. να εικάσουμε εποικισμό Χειμαρριωτών λόγω του Χατζημιχάλη; ή εποικισμό του Παιραιώς και του Φαλήρου λόγω της πολυάριθμης παρουσίας Κρητών στην εκεί μάχη;
    Θα πρέπει ασφαλώς να δεχτούμε την παρουσία μεμονωμένων προσώπων και οικογενειών κατά την Βενετοκρατία όχι μόνο αλβανικής καταγωγής, αλλά και Δαλματούς και άλλους Σλάβους ή Ιταλούς κλπ ή εξιταλισμένους Δυτικούς κλπ.
    Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι να εντοπιστούν 2-3 οιγενειακά ονόματα (το Μαλικούτης σίγουρα όχι πάντως, καθώς ετυμολογικά είναι αραβικό, Μαλικούτ η Βασιλεία και ιδίως η Βασιλεία των Ουρανών, είναι η κοινή και γνωστή σημιτική ετυμολογική κατάληξη ούτ, ουθ, ώθ, ότ, πχ Χαλικούτης, Ασταρώθ, Σαβαώθ, σεφιρότ κλπ.).
    Άλλωστε ως γνωστόν, τα περισσότερα προέρχονται από παρατσούκλια που ουδεμία σχέση έχουν με καταγωγή κλπ αλλά με τον χαρακτήρα του ατόμου προς το ιδιαίτερο υποτίθεται εθνικό χαρακτηριστικό που υπονοεί το όνομα,
    πχ Βλάχος, ο γεννηθείς στην ηπειρωτική Ελλάδα (είχε καταφύγει η οικογένεια ως πρόσφυγες στην επανάσταση του 1866) προς διαχωρισμό του από τα αδέρφια του που γεννήθηκαν στην Κρήτη κλπ.
    Ο χορός βεβαίως δεν έχει σχέση με τίποτε το αρβανίτικο. Έχει έντεκα βήματα και αποδίδεται με λύρα.
    Χορεύεται κυρίως στο νομό Ρεθύμνου και ειδικότερα στην επαρχία Αμαρίου, αλλά και σε περιοχές γύρω απ’ αυτήν όπως το χωριό Χάρκια της επαρχίας Ρεθύμνου. Σώζεται παράδοση που αναφέρει ότι πρωτοχορεύτηκε από οπλαρχηγό της Αμπαδιάς Αμαρίου, που θέλησε να χορέψει πεντοζάλη, και λόγω της αναπηρίας του στο πόδι, οι μουσικοί προσάρμοσαν το ρυθμό. Ο ίδιος έσερνε το αριστερό πόδι, ενώ το δεξί το στήριζε στο έδαφος. Στα βήματα του λοιπόν προσαρμόστηκε αυτός ο χορός, ο οποίος σώζεται ως τις μέρες μας. Παίζεται στις δύο πρώτες στροφές του πεντοζαλιού, ενώ δεν γίνονται ταλίμια και άλλες φιγούρες από τον «πρώτο» του χορού.
    Πιθανότερο είναι να μην έχει βέβαια σχέση με τον κουτσό οπλαρχηγό, αλλά με την έννοια του κουτσού/κολοβού χορού, αφού είναι χορός χωρίς τσαλίμια ή με 11 αντί 12 βήματα που έχουν οι συρτοί (ο χανιώτικος έχει 11 όπου όμως το 11ο εκτελείται σε 2 χρόνους είναι τρόπον τινά διπλό άρα 12).
    Και τέλος, ποιά τα γλωσσικά κατάλοιπα; Ιδίως ο Ερωτόκριτος (λασιθιώτης ο Κορνάρος) μετά βίας έχει δάνειες λέξεις!
    Κι όμως ακόμη και αραβικά δάνεια/τοπωνύμια υπάρχουν (Μασταμπάς, Τομπρούκ, ίσως και το Φόδελε και Άδελε κλπ), ή αγνώστου εποχής σλαβικά (ζούμπερο, γκλάβα).
    Είναι αξιοσημείωτο ότι ούτε καν από την εποχή της Αιγυπτιοκρατίας, και την εποχή του Μουσταφά πασσά δεν έμειναν αλβανικές λέξεις, λέξεις όπως μπέσα, μπεσαλής κλπ έχουν παραληφθεί από το οθωμανικό λεξιλόγιο καθότι άλλωστε μαρτυρούνται μόνο από την Τουρκοκρατία και έπειτα, ενώ άλλωστε σπανίως χρησιμοποιούνται.

    Ειρήσθω εν παρόδω ότι και οι θεωρίες περί Αρμενίων είναι εξ ίσου άστοχες ερμηνείες τοπωνυμίων και ιστορικών πηγών….

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 7,802 other followers

%d bloggers like this: