Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μηνολόγιον Μαρτίου έτους 2020 (ετεροχρονισμένο)

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2020


Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως, αλλά όχι πάντα, την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Κι άλλες φορές έχουμε μεταθέσει το Μηνολόγιο για τις 2 του μηνός, αλλά τούτη εδώ είναι ίσως η πρώτη φορά που το δημοσιεύουμε στις 3 του μηνός, ένεκα η συγκυρία με το αποκριάτικο τριήμερο.

Να επισημάνω ότι δυο από τις μέρες του μήνα (23 και 29 Μαρτίου) τιμούν γεγονότα του οικογενειακού μας μικροκόσμου. (Και για να προλάβω ερωτήσεις, ο Χαράλαμπος Κανόνης ήταν γεωπόνος της Αγροτικής Τράπεζας και αδελφικός φίλος του παππού μου, που μαρτύρησε στη Χίο στις 29 Μαρτίου 1948, στα τριανταεννιά του χρόνια).

 

Κυ  1 Ανακάλυψις της ραδιενεργείας υπό Ερρίκου Μπεκερέλ και θανή Φαίδωνος Γεωργίτση
Δε 2 Γενέσιον Αντωνίου Βιβάλντι
Τρ  3 † Νικολάου Γκόγκολ
Τε 4 Γενέσιον Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη
Πε5 † Ούγου Τσάβες
Πα 6 Μιχαήλ Αγγέλου. Και του Κιλελέρ.
Σα  7 Αριστοτέλους του Σταγειρίτου θανή
Κυ  8 Παγκόσμια ημέρα των δικαιωμάτων της γυναίκας
Δε  9 Αναξαγόρου του φιλοσόφου
Τρ 10 † Γεωργίου Ζαμπέτα και Παγκόσμια ημέρα ασκαύλου
Τε 11 Ρωμαίου και Ιουλιέτας
Πε 12 Άννας Φρανκ τελευτή εν τω στρατοπέδω και Σταύρου Κουγιουμτζή θανή
Πα 13 † Ίβο Άντριτς
Σα 14 Κοίμησις Καρόλου Μαρξ και Στεφάνου Χώκινγκ του ηλεκτρόμυθου. Και ημέρα του πι.
Κυ 15 Γενέσιον Αγγέλου Σικελιανού, του υψιπετούς
Δε 16 † Μοδέστου Μουσόργκσκι του μουσουργού
Τρ 17 Του Εθνικού Θεάτρου
Τε 18 † Οδυσσέως Ελύτη
Πε 19 Ταφή Ανδρέου Κάλβου  «είναι γλυκύς ο θάνατος μόνον όταν κοιμώμεθα εις την πατρίδα»
Πα 20 †Κοίμησις Ισαάκ Νεύτωνος
Σα 21 Παγκόσμια ημέρα ποιήσεως αλλά και εαρινή ισημερία.
Κυ 22
† Ιωάννη Βόλφγκανγκ Γκαίτε
Δε 23 Άχθου Αρούρη, του αγνώστου ποιητού
Τρ 24 † Αδαμαντίου Κοραή
Τε 25 Της Ελληνικής Επαναστάσεως
Πε 26 † Λουδοβίκου φαν Μπετόβεν
Πα 27 Παγκόσμια ημέρα θεάτρου
Σα 28 Δημώνακτος του φιλοσόφου
Κυ 29 Μαρτύριον Χαραλάμπους Κανόνη εν Χίω
Δε 30 Νικολάου Μπελογιάννη και των συν αυτώ τυφεκισθέντων
Τρ 31 Των εν Χίω υπό του Καραλή σφαγιασθέντων μυρίων

Ο Μάρτιος, όπως έχουμε ξαναπεί, ήταν αρχικά ο πρώτος μήνας του παλιού ρωμαϊκού ημερολογίου. Ήταν αφιερωμένος στον θεό Άρη (Mars), κάτι που ταίριαζε αφού τα χρόνια εκείνα οι εκστρατείες ξεκινούσαν την άνοιξη, και μάλιστα την πρώτη του Μάρτη γιόρταζαν το Armillustrum (Αρμιλούστριο) σε τέμενος του Άρη, γιορτή καθαγιασμού των όπλων.

Η ελληνική λοιπόν ονομασία του τρίτου μήνα της χρονιάς είναι δάνειο από τα λατινικά, όπως άλλωστε και όλα τα ονόματα των μηνών. Για να αναφέρουμε την άχρηστη πληροφορία της ημέρας, ο Μάρτιος είναι ένας από τους τρεις μήνες του χρόνου που η τουρκική του ονομασία είναι επίσης δάνειο από τα λατινικά, Mart (οι άλλοι δυο: Mayιs και Ağustos). Στα αγγλικά, το όνομα του μήνα, March, συμπίπτει με τη λέξη march που σημαίνει πορεία/εμβατήριο (μαρς) αλλά πρόκειται για απλή σύμπτωση -δεν υπάρχει ετυμολογική συγγένεια. Σύμφωνα δε με το γνωστό ανέκδοτο, στα λαρσινά ο Μάρτιος είναι επίσης Μαρτς, όπως στα αγγλικά.

Ο Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας της άνοιξης, αλλά κάνει και τα τελευταία κρύα. Η γνωστή παροιμία λέει: Μάρτης, γδάρτης, παλουκοκάφτης, ενώ μια άλλη συμβουλεύει «Φύλα ξύλα για το Μάρτη να μην κάψεις τα παλούκια». Βέβαια, να θυμηθούμε πως τον καιρό που φτιάχτηκαν οι παροιμίες είχαμε το παλιό ημερολόγιο, άρα πρέπει να πάμε 10-12 μέρες πιο μπροστά: ο τότε Μάρτης είναι σημερινός Απρίλης ενμέρει. Ξέρουμε άλλωστε ότι “από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα”, εξίσου όπως και “μήτε ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτε ο Αύγουστος χειμώνας”. Σε μια συλλογή κεφαλονίτικων γνωμικών του Δημ. Λουκάτου βρίσκω και μιαν άλλη παραλλαγή: Από Μαρτιού ποκάμισο κι απ’ Αύγουστο σεγκούνι.

Άστατος λοιπόν ο μαρτιάτικος καιρός. Από την ίδια συλλογή, «Μάρτης είναι νάζια κάνει, πότε κλαίει, πότε γελάει». Για να εξηγήσουν αυτή τη μετεωρολογική διπροσωπία του Μάρτη, οι παλιοί είχαν φτιάξει μια παράδοση, ότι ο Μάρτης έχει γυναίκα πανέμορφη, αλλά κουτσή. Όποτε τη βλέπει καθιστή, χαίρεται και κάνει τον λαμπρό μαρτιάτικον ήλιο. Όποτε όμως η γυναίκα σηκώνεται, ο Μάρτης θυμάται το κουσούρι της και κατσουφιάζει. Σε μιαν άλλη παραλλαγή, ο Μάρτης έχει δυο γυναίκες, τη μια πάμφτωχη και πανέμορφη, την άλλη πάμπλουτη και άσκημη. Όποτε πηγαίνει με την όμορφη, ο καιρός είναι καλός. Γενικά, και για την αστασία του καιρού οι γυναίκες φταίνε.

Και ο ήλιος του Μάρτη καίει, λένε, οπότε κάθε πρωτομηνιά, σαν σήμερα, οι μανάδες φορούσαν στα παιδιά (ή μόνο στα κορίτσια) ένα βραχιολάκι από στριμμένες κλωστές, κόκκινη σίγουρα, ίσως και άσπρη ή άλλα χρώματα -το έθιμο ακόμα βαστάει νομίζω. Τα βραχιολάκια αυτά τα λέμε Μάρτηδες ή Μαρτάκια, θαρρώ -στην Ήπειρο, έχουν «το μαρτίτσι». Λέει κι η παροιμία, οπούχει κόρην ακριβή, του Μάρτη ο ήλιος μην τη δει. Το έθιμο αυτό είναι κληροδότημα των αρχαίων, αν και σε εκείνους δεν συνδεόταν με συγκεκριμένη ημερομηνία. Σε πολυπληθείς αγγειογραφίες υπάρχουν παραστάσεις παιδιών ή αντρών που έχουν στον καρπό του χεριού κλωστές ή ταινίες ενώ γυναίκες έχουν δεμένες κλωστές στα πόδια,στον βραχίονα, στον τράχηλο. Οι κλωστές αυτές δεν είχαν κάποιον διακοσμητικό ή πρακτικό χαρακτήρα, αλλά προέρχονταν από κάποια δεισιδαίμονα συνήθεια που απομεινάρι είναι ο δικός μας μάρτης. Ο Ιωάννης Χρυσόστομος καταδικάζει τη συνήθεια: κρόκη δε και στήμων και τα άλλα περιάμματα τα τοιαύτα των παίδων εμπιστεύονται την ασφάλειαν. Έθιμο ανάλογο με τα μαρτάκια ή τους Μάρτηδες έχουν και οι Βούλγαροι.

Στα τέλη του Μάρτη, την τελευταία του Κυριακή, περνάμε και στη θερινή ώρα, αν και δεν ξέρω για πόσο ακόμα θα συνεχιστεί αυτό αφού σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης συζητιέται η κατάργηση αυτού του μέτρου. Βέβαια, ήδη οι μέρες έχουν μεγαλώσει και από την ισημερία και μετά έχουν πάρει το πάνω χέρι. Τον παλιό καιρό, που η δουλειά βαστούσε ήλιο με ήλιο, οι αγρότες δούλευαν πολύ τον Μάρτη, καθώς είχε μεγαλώσει η μέρα και είχε σπάσει το κρύο, ενώ και οι περισσότερες καλλιέργειες βρίσκονταν σε κρίσιμο σημείο. «Τον Μάρτη βάλε εργάτες κι ας είν’ και ακαμάτες», λέει μια παροιμία, ενώ μια άλλη, αμπελουργική, συμβουλεύει: Τις εννιά του Μαρτιού, μήτε σκύλος κούντουρος στ’ αμπέλι -επειδή πια τα μπουμπούκια έχουν δέσει, αν μπει στο αμπέλι σκύλος (έστω και κολοβός!) θα κάνει μεγάλη ζημιά.

Τον Μάρτη έρχονται τα χελιδόνια, αλλά ο Βάρναλης στους Πόνους της Παναγιάς μιλάει και για την καρδερίνα του Μαρτιού. Στην Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων υπάρχει ο μαρτιάτικος λαγός, March hare, που είναι θεότρελος κατά την παροιμία (mad as a march hare).

Από τον Μάρτη έχουμε και τις Ειδές του Μαρτίου, που αναστήθηκαν στη γλώσσα μας εξαιτίας εκείνης της ταινίας που δεν έχω αξιωθεί να δω, αλλά βέβαια το “Ειδές” το θεωρούμε μαλλιαρό και δεν το λέμε και προτιμάμε το “ειδοί, τις ειδούς”, σκέτη καθαρευουσιανιά, και όπως είναι άτριφτη λέξη όλο και περισσότεροι φοράνε στις ειδούς μουστάκια και λένε για “τους ειδούς” (που βγάζει περισσότερες γκουγκλιές από τις ειδούς), ενώ με τις Ειδές είναι αδύνατο να φορεθεί μπούρκα. Είδες οι Ειδές;

Ένα ακόμα ημερολογιακό ορόσημο που οπωσδήποτε πέφτει (και) τον Μάρτη είναι η Σαρακοστή, εξού και η παροιμία «Λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή;» που τη λέμε για κάποιον που επιδιώκει και καταφέρνει να παρευρίσκεται συνεχώς σε συγκεντρώσεις, εκδηλώσεις κτλ.

Υπάρχει και επίθετο Μάρτης, μάλλον από παρατσούκλι. Ίσως θυμάστε τον Νικ. Μάρτη, υπουργό κυβερνήσεων της ΝΔ, με έντονη δραστηριότητα για το Μακεδονικό. Εκείνος ήταν από την Καβάλα, αλλά βρίσκω ότι το επώνυμο επιχωριάζει ιδίως στην Πέρδικα της Αίγινας και στον Ποταμό της Κέρκυρας.

Τέλος, στις 21 Μαρτίου που έχουμε την ισημερία, οι Κούρδοι, οι Πέρσες και άλλοι λαοί της Κεντρικής Ασίας γιορτάζουν το Norouz ή Newroz (και πολλές άλλες παραλλαγές, ανάλογα τη γλώσσα), την πρωτοχρονιά τους. Κατά λέξη, Norouz στα αβεστικά θα πει «νέα ημέρα».

Τραγούδια για τον Μάρτη υπάρχουν πολλά -όπως και για κάθε μήνα. Ας ακούσουμε Τα όνειρα του Μάρτη με τον Μίλτο Πασχαλίδη:

94 Σχόλια to “Μηνολόγιον Μαρτίου έτους 2020 (ετεροχρονισμένο)”

  1. Καλημέρα

    αν στην αμαρτία το αρχικό άλφα είναι στερητικό τότε ο Μάρης είναι ο πιο ηθικός μήνας του χρόνου….

  2. spiral architect 🇰🇵 said

    Καλημέρα και καλό μήνα.

    Αι ειδοί του Μαρτίου: Να τη δεις, αξίζει.

  3. Ανδρέας Τ said

    Καλημέρα. Η ημερομηνία θανάτου του Κοραή είναι γραμμένη σύμφωνα με το παλιό ημερολόγιο; Γιατί στο κενοτάφιο του στο Παρίσι είναι γραμμένη ημερομηνία θανάτου 6 Απριλίου 1833.

  4. Κιγκέρι said

    > > Έθιμο ανάλογο με τα μαρτάκια ή τους Μάρτηδες έχουν και οι Βούλγαροι.

    Οι Βούλγαροι δεν έχουν έθιμο, έχουν υπερπαραγωγή!
    Η δικιά μας η κλωστίτσα δεν πιάνει χαρτωσιά μπροστά στις δικές τους μαρτινίτσες:

  5. Όσοι αναγνωρίζουν το «νέο» στο Νεβ-ρουζ, δεν έχουν άδικο (ρουζ η μέρα). Περσικά, η ευκολότερη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα!
    (Καλό μήνα)

  6. Παναγιώτης Κ. said

    Το «μαρτίτσι» στην Ήπειρο, εγώ το άκουγα και «μαρτόσχοινο» …το οποίο ως παιδί δεν φόρεσα ποτέ! Εικάζω ότι κάποια περί ειδωλολατρικού εθίμου πληροφορία από τον δάσκαλο έπαιξε ρόλο όπως και οι μεταμφιέσεις στις Απόκριες οπότε δεν ακολούθησα τα έθιμα. 🙂

    Και επειδή εδώ λεξιλογούμε, να μας πουν οι ταβλαδόροι του ιστολογίου , αν γνωρίζουν, πόθεν η έκφραση » πήρε μαρς το παιχνίδι».

  7. LandS said

    Σε μιαν άλλη παραλλαγή, ο Μάρτης έχει δυο γυναίκες, τη μια πάμφτωχη και πανέμορφη, την άλλη πάμπλουτη και άσκημη. Όποτε πηγαίνει με την όμορφη, ο καιρός είναι καλός. Γενικά, και για την αστασία του καιρού οι γυναίκες φταίνε.

    Και οι ταξικές διακρίσεις 😉

  8. Georgios Bartzoudis said

    «Τα βραχιολάκια αυτά τα λέμε Μάρτηδες ή Μαρτάκια, θαρρώ -στην Ήπειρο, έχουν «το μαρτίτσι».

    # Μάρτα (η) τη λέμε στα Μακεδονικά. Το πάλαι ποτε την φορούσαμε για να μην μας μαυρίσει ο ήλιος. Τώρα την διασώζουν οι λαογραφικοί σύλλογοι και μερικοί δάσκαλοι στα σχολεία. Και τη διασώζουν μαζί με το έθιμο της χελιδόνας και με τα κάλαντα του Μάρτη: Ομοίωμα χελιδόνας περιστρέφεται πάνω σε ένα μικρό ξύλινο κοβούκλιο στολισμένο με αγριολούλουδα κλπ, και τραγουδούν διάφορα μαρτιάτικα άσματα: «Μάρτη, Μάρτη μου καλέ /Φεβρουάρη φοβερέ» … ή «Χελιδόνα έρχιτι απ’ τη μαύρη θάλασσα… Σε όλα τα τραγούδια ήταν η επωδός: «Μάρ΄ς μας ήρθι / καλώς μας ήρθι, /έξω ψύλλ(οι) κι ποντικοί / μέσα γεια κι Πασχαλιά / μι τα κόκκινα τ’ αυγά». Στα παλιογκιρίσια χρόνια το δώρο που δίναν οι νοικοκυρές ήταν ένα αβγό. Γι’ αυτό τα παιδιά είχαν μαζί τους ένα καλάθι. Το περασμένο Σάββατο, που πέρασαν σχολιόπαιδα και μου είπαν τα κάλαντα, δίνοντάς με και μια μάρτα, τους έδωσα ένα ευρουλάκι.

  9. Aghapi D said

    Καλημέρα
    Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, κατά κόσμον Δημήτριος Παπανδρέου, (Δορβιτσιά Ναυπακτίας, 3 Μαρτίου 1891)

    3 Μαρτίου 2002 «ενταφιασμός» τής δραχμής

    3//3/1990 πεθαίνει ο Ρούσσος Κούνδουρος, γιατρός, αντιστασιακός και πρωτοπόρος της ελεύθερης ραδιοφωνίας

  10. dryhammer said

    #8. Στη Χίο, το πρόλαβα μικρός, μόλις γύριζε πρώτη του Μάρτη, ανοίγαν την πόρτα και χτυπούσαν στο κατώφλι ένα μπρούτζινο γδάκι, τραγουδώντας «‘οξω ψύλλοι και κοργιοί, μέσα Μάρτης και Λαμπρή». Μάλλον το έθιμο είναι Μικρασιάτικο, μια και στη προσφυγογειτονιά μου το άκουγα, και το τραγουδάκι μοιάζει με την Μακεδονική επωδό.

  11. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Η πληροφορία για τη συμπερίληψη των Μάρτηδων στα υποχρεωτικά ΜΑΠ (Μέσα Ατομικής Προστασίας, για τους μη μηχανικούς) των επιχειρήσεων, προκειμένουν να αντικαταστήσουν καπέλα, γυαλιά ηλίου κλπ, ελέγχεται ως ανακριβής 🙂

  12. sarant said

    Καλημέρα, δεν σας λέω και καλό μήνα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Ναι, είναι με το παλιό ημερολόγιο.

  13. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    5 Και, στ’ αυτιά μου τουλάχιστον, μια από τις ωραιότερες γλώσσες που έχω ακούσει. Καλημέρα, καλό μήνα κόσμοι και κόσμαινες.

  14. 13 Ω ναι. Και τα αφγανικά έτσι είναι (συγγενής γλώσσα άλλωστε – άσε που μερικές φορές νομίζω ότι οι Αφγανοί που βλέπω στην Αθήνα περσικά μιλάνε)

  15. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    14 Αφγανικά δεν μπορώ να πω πως έχω ακούσει ιδιαίτερα, αλλά έχω την εντύπωση πως και τα τούρκικα την ομορφιά τους τη χρωστάνε σε μεγάλο βαθμό στα περσικά.

  16. Τα τουρκικά νομίζω την οφείλουν στην φωνηεντική αρμονία και στα παχιά σύμφωνα (γούστα…). Τα περσικά/αφγανικά έχουν άλλου είδους ωραία φωνήεντα (αυτό το μακρό και αυτό το βραχύ α…).

  17. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Ναι, η φωνηεντική αρμονία, σίγουρα, όπως και η συγκολλητικότητα (είχα κάνει στο σλανγκ και ένα σχετικό σχόλιο https://www.slang.gr/definition/13462-giabouklou#comment-88511). Αλλά στο 15 αναφερόμουν κυρίως στα εκτεταμένα λεξιλογικά δάνεια, δλδ το υλικό πάνω στο οποίο εφαρμόζεται η συγκολλητικότητα και η αρμονία.

  18. Μαρία said

    14, 15
    Ποια αφγανικά, ρε παιδιά! Δεν υπάρχει αφγανική γλώσσα. Η περσική ποικιλία που μιλάνε είναι τα ντάρι https://en.wikipedia.org/wiki/Dari μία απο τις δύο επίσημες γλώσσες του Αφγανιστάν.

  19. atheofobos said

    Από την Παγκόσμια ημέρα ασκαύλου (ή άσκαυλου;) πριν 2 χρόνια.

  20. Είσαι σχολαστική 🙂 Και η παστού ιρανική γλώσσα είναι πάντως, και στα περσικά ονομάζεται αφγανί, ορίστε.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Pashto

  21. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    19 κοίτα να δεις που η λέξη βγαίνει από το ασκός + αυλός. Μέχρι σήμερα νόμιζα πως είναι από το τρκ aşk = έρωτας, και αγνοούσα παντελώς το δεύτερο συστατικό. Άσε που την έγραφα και λάθος, άσκκαυλος 😎😁
    (αυτή η τσαμπούνα δεν είναι, που ο πύρκαυλος ερωτευμένος κάνει καντάδα στην καλή του μέχρι να πέσει το μπουγέλο?)

  22. steliosZ said

    ->6β Εγώ είχα πάντα την εντύπωση ότι σημαίνει κάτι σαν «κέρδισε το παιχνίδι κάνοντας παρέλαση – ασταμάτητος» (από το «εμπρός μαρς»)

  23. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  24. Κιγκέρι said

    10: Dryhammer,

    στο Αιγίνιο Πιερίας όπου έζησαν μερικά χρόνια οι παππούδες μου, γινόταν κάτι ανάλογο την ημέρα του Ευαγγελισμού, από τους κατοίκους του χωριού που ήταν πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία. Οι νοικοκυρές έκαναν φασαρία με τα μπακίρια τους στην πόρτα του σπιτιού τους φωνάζοντας :
    «Φεύγετε φίδια και οχιές, σήμερα είναι Βαγγελσμός»

    Φαίνεται με την Άνοιξη και την άνοδο της θερμοκρασίας εμφανίζονταν όλα τα ζούδια που ταλαιπωρούσαν άλλοτε τους ανθρώπους, οι οποίοι προσπαθούσαν με διάφορους τρόπους να τα ξορκίσουν.

    Σε κάτι άλλα Χελιδονίσματα που ξέρω, υπάρχουν οι στίχοι:

    «Μέσα ’γεια, μέσα χαρά,
    Όξω ο γύφτος με την τέντα,
    όξω ψύλλοι, όξω ψείρες,
    όξω τα κακά τα λόγια!»

  25. Μανούσος said

    Παραδοσιακό Προποντίδος

    Όλους, όλους τους μήνες τους θέλω κι όλους τους καλοθέλω
    Ωχ, το Μά- τράβα το χορό, ωχ, το Μάρτη μήνα δε θέλω
    Το Μά- το Μάρτη μήνα δε θέλω γιατί είναι ταξιδιάρης
    Ωχ γιατί α- γιατί αρματώ- ωχ, γιατ’ αρματώνει κάτεργα
    Γιατί α- γιατί αρματώνει κάτεργα και ξεκινάει καράβια
    Ωχ, κινά- κινάει κι εμέ- ωχ, κινάει κι εμέν’ ο αφέντης μου
    Κινάει, κινάει κι εμέν’ ο αφέντης μου μαζί με το καράβι
    Ωχ, ν-εσύ, ν-εσύ φεύγεις, ωχ, ν-εσύ φεύγεις αφέντη μου
    Εσύ, ν-εσύ φεύγεις αφέντη μου κι εμένα πού μ’ αφήνεις
    Ωχ, πάρε, πάρε κι εμέ- ωχ, πάρε κι εμέν’ αφέντη μου
    Πάρε, πάρε κι εμέν’ αφέντη μου μαζί με το καράβι
    Ωχ, να μα- να μαγειρέ- ωχ, να μαγειρεύω να δειπνάς
    Να μα- να μαγειρεύω να δειπνάς, να στρώνω να κοιμάσαι
    Ωχ, να πλέ- να πλένω τα, ωχ, να πλένω τα ρουχάκια σου
    Να πλέ- να πλένω τα ρουχάκια σου στην αργυρολεκάνη
    Ωχ, πάρε, πάρε κι εμέ- ωχ, πάρε κι εμέν’ αφέντη μου

    Πάντως οι ειδοί του Μαρτίου θα πρέπει να είναι πάντα μέσα ως κατ’ εξοχήν γεγονός του Μαρτίου αν και αφορά τον Ιούλιο…

    Στα χριστιανικά ημερολόγια της Μέσης Ανατολής η Μάρτιος ονομάζεται Αδάρ από το εβραϊκό και ακκαδικό (ασσυροβαβυλωνιακό) Αντάρου που θα πει ο συννεφιασμένος.
    Βέβαια επειδή τα έτη ήταν σεληνιακά έχουμε στο Εβραϊκό ημερολόγιο Α και Β Αδάρ δηλ. στα «δίσεκτα» που χρειάζονται έναν εμβόλιμο μήνα.
    Πάντως τότε πέφτει και η γιορτή των Πουρίμ (κλήροι) και σχετίζεται με την ιστορία της Εσθήρ αλλά και με έθιμα καρναβαλικά τα οποία φαίνεται ότι συνδέθηκαν με την γιορτή κατ’ επίδραση του καρναβαλιού της Ιταλίας.

    Στο Κοπτικό ημερολόγιο που είναι ηλιακό ο Μάρτιος δεν υπάρχει απολύτως αντίστοιχος καθώς ο αντίστοιχος ηλιακός μήνας (Φαμενώθ ή Παρεμχάτ) ξεκινάει 10 ημέρες αργότερα και πατάει στον δικό μας Απρίλιο για άλλες δέκα ημέρες (Φαρμουθί), είναι δηλ. ο μήνας του Φαραώ Αμενχοτέπ (=ο Άμμων είναι ευχαριστημένος), που θεοποιήθηκε το 1500 π. Χ., άρα οι Ρωμαίοι αργήσανε πολύ να δώσουν αυτοκρατορικά ονόματα σε μήνες.

  26. dryhammer said

    24. Ο θόρυβος σαν αποτρεπτικό για τα κακά (ζωύφια ή/και πνεύματα) πρέπει να είναι, αν όχι παγκόσμια, πάντως ευρύτατα διαδεδομένη πρακτική. Πρόχειρα μού ‘ρχονται απωανατολίτικα έθιμα με τρακατρούκες κλπ. Τα φίδια πάντως είναι κουφά και δε νομίζω να αντιλαμβάνονται με την κοιλιά τον από αέρος κραδασμό από τα μπακίρια, γι αυτό και το βλέπω πιο πολύ σαν ξόρκι παρά σαν κάτι πρακτικό.

  27. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    @8,10,24. Παρόμοιο ἔθιμο ὑπάρχει καὶ στὰ Θερμιά.

    Γίνεται τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, ὁπότε γυρίζουν στὰ σπίτια οἱ νέοι καὶ οἱ νέες ψάλλοντας παρόμοια χελιδονίσματα:

    …Ὄξω ψύλλοι, πεντικοὶ
    πάρτε ὄρη καὶ βουν(ο)ί

    Κουβαλοῦν ἕναν καλαμένιο σταυρὸ στολισμένον μὲ ἄνθη κι ἕνα καλάθι ποὺ τὸ γεμίζουν μὲ αὐγὰ.

    Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἡ εὐχὴ στὸ τέλος:

    Ὅπως λουλουδίζει ὁ σταυρὸς νὰ λουλουδίζουν τὰ ὀρνίθια σας

    Τ᾿ αὐγὰ γίνονται ὁ μεζὲς τῆς ἡμέρας. Γι᾿ αὐτὸ ἡ Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας ὀνομάζεται καὶ Αὐγουλοῦ.

  28. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Νικοκύρη, αν θέλεις μπορώ να σου στείλω με WeTransfer την ταινία «Οι ειδοί του Μαρτίου», ώστε στο μηνολόγιο του χρόνου να μη γράψεις ότι δεν έχεις αξιωθεί να την δεις αλλά να γράψεις την γνώμη σου. Το αρχείο είναι 650 MB.

    Το τέλος της Χθόνιας Οδύσσειας μετατέθηκε για αύριο ή για την επόμενη βδομάδα;

  29. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Ωραία, με το σημερινό μηνολόγιο θα μάθουμε τα παραδοσιακά έθιμα του Μαρτίου.

    Σα 28 Δημώνακτος του φιλοσόφου
    «Ο αληθινά ευτυχισμένος είναι ο ελεύθερος. Μιλώ για εκείνον που μήτε ελπίζει μήτε φοβάται τίποτα». (Δημώναξ)
    Από τον αρχαίο φιλόσοφο φαίνεται επηρεάστηκε ο Καζαντζάκης (Εμένα μου αρέσει, αλλά δεν είχα σχολιάσει στο πρόσφατο σχετικό νήμα).

  30. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    27 Έχει κατάλυση ωών την Κυριακή της Ορθοδοξίας ;

  31. Γιάννης Κουβάτσος said

    Δεν θα μνημονεύσουμε τον «θάνατο» του Στάλιν; 5 Μαρτίου 1953. Εντός εισαγωγικών …
    Γιατί ο Στάλιν δεν είναι ένας άνθρωπος για να μπορεί να πεθάνει

    Ο Στάλιν είναι η ελπίδα και το ψωμί, είναι τ’ ατσάλι και η Ειρήνη.

    Ο Στάλιν είναι ποτάμι και φράγμα, υψικάμινος και σημαία.

    Ο Στάλιν είναι το μεγάλο αγκωνάρι που ακουμπάει ο κόσμος. (😂)

    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.tovima.gr/2008/11/24/opinions/o-theos-twn-stalinikwn/amp/&ved=2ahUKEwi7lp-Upv7nAhUOWsAKHaPMBu8QFjAGegQIBxAB&usg=AOvVaw1vdlmu1b6QssR8w7tewmtn&ampcf=1&cshid=1583238398278

  32. sarant said

    25 Πολύ καλό!

    28 Και δεν την στέλνεις; Να την αξιολογήσω. Αύριο η Χθόνια

  33. Περιονουσκιας said

    Καλημέρα και καλόν μήνα ούτως ή άλλως.
    Και τα δικά μου παιδάκια φοράνε λευκό και κόκκινο «μάρτη» που τους έφτιαξε η νουνά τους για «να μην τα κάψει ο ήλιος».

    Γιατί, όμως, να μη λένε -όσοι τους λένε- «τους Ειδούς», Δεν λένε -και είναι πολλοί- «τους ψήφους». Ή είναι του στιλ «μέθοδες»;

  34. Πάνος με πεζά said

    Καλό μήνα σε όλους ! Μια που ο Μάρτης φυσικά δε λείπει από τη Σαρακοστή, να θυμίσουμε ότι η «κοντύτερη» Καθαρή Δευτέρα, όταν δηλαδή το Πάσχα είναι στο κάτω όριό του 4 Απριλίου, έρχεται μόλις στις 15 Φεβρουαρίου ! Συνέβη το πρόσφατο(;) 2010 στην αρχή της κρίσης, λίγο πριν αναγγελθεί το Μνημόνιο, με το περίφημο πλάνο στο Καστελλόριζο… Κι εδώ που τα λέμε, όσοι το προλάβαμε το προλάβαμε, γιατί τέτοιο Πάσχα ξαναπροβλέπεται σίγουρα μετά το 2090,,,

    Από την άλλη, το άνω όριο του Πάσχα (8 Μαϊου), θα συμβεί μόλις το 2078, ενώ σίγουρα έχει ξανασυμβεί και κάποια χρονιά της δεκαετίας του ’80, όπως θυμάμαι. . Mικρός το θυμάμαι να το προλαβαίνω κάποια χρονιά της δεκαετίας του ’80 νομίζω. Τώρα, αυτό του 2078 μακάρι η επιστήμη να κάνει θαύματα και να το προλάβουμε κάποιοι από μας (εγώ θα είμαι στην 11η δεκαετία μου ή κάπου αλλού…)

  35. Πάνος με πεζά said

    Το «ενμέρει» μια λέξη, είναι τυπογραφικό, ή άποψη;

  36. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Νεβρικότητα
    …………..
    Ταξιδεμένο μου πουλί θυμήσου αυτό το Μάρτη
    έχω σφεντόνα στην αυλή και ξόβεργα στο φράχτη

  37. Πέπε said

    Η συνήθεια με τους μάρτηδες (τα βραχιολάκια) απορώ που αναφέρεται από πολλούς ως κάτι παλιό, που ίσως συντηρείται ακόμη από σχολεία και λαογραφικούς συλλόγους. Δε θυμάμαι χρονιά στη ζωή μου που να μην έχω δει κάμποσους, παιδιά και ενηλίκους, να φοράνε μάρτη. Αντίθετα είμαι βέβαιος ότι δεν έχω συναντήσει κανέναν που να μην ξέρει τι είναι αυτό. Ούτε να απορήσει «καλά πού το θυμήθηκες;».

    Εκεί που υπάρχει διχογνωμία είναι στο πότε τον βγάζουμε. Άλλοι λένε όταν δούμε το πρώτο χελιδόνι, οπότε του τον αφήνουμε κάπου για να φτιάξει τη φωλιά του. Άλλοι λένε μέχρι τ’ Άη Γιαννιού, οπότε τον καίμε στη φωτιά μαζί με το μαγιοστέφανο. Οι πιο ξενέρωτοι λένε απλα΄ότι όταν περάσει ο Μάρτης και μπει Απρίλης, τον βγάζουμε.

  38. 6, … και «μαρτόσχοινο» …

    Τώρα και «μαρτόφωνο»

  39. ΣΠ said

    Όταν λες 11η δεκαετία σου, εννοείς αυτήν στην οποία θα μπεις μετά τα 99α ή τα 100α γενέθλιά σου; 🙂

  40. 18, … Δεν υπάρχει αφγανική γλώσσα. Η περσική ποικιλία που μιλάνε είναι τα ντάρι …
    20, … Και η παστού ιρανική γλώσσα είναι πάντως, και στα περσικά ονομάζεται αφγανί, …

    Ας αφγατίσουν οι γλώσσες

  41. 21, … 19 κοίτα να δεις που η λέξη [άσκαυλος] βγαίνει από το ασκός + αυλός. …

    Οπότε μάσκαυλος είναι το προφυλακτικό;

  42. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    41 🙂

  43. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    41 🙂
    και χάσκαυλος ;

  44. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    41,43 Ετεροχρονισμένα αποκριάτικα 🙂

  45. Pedis said

    Καλό μήνα. (Τρόπος του λέγειν.)

    «Για να σταματήσουν οι βάρκες, πρέπει αυτοί που μπαίνουν στις βάρκες να σταματήσουν να πληρώνουν τους λαθρέμπορους. Για να γίνει αυτό πρέπει να ξέρουν από τους προηγούμενους ότι εδώ πέρασαν άσχημα, ότι εδώ τους κλείσαμε μέσα και δεν μπορούν να κάνουν αυτό που θέλουν».

    Ο Αδ. Γεωργιάδης παραδέχθηκε από τη μια, απροκάλυπτα ότι «θα είναι προσωρινές φυλακές και ισόβιες φυλακές για όποιον δεν θέλει να επιστρέψει πίσω» .

    Πάει στοίχημα ότι ακόμη κι αν οι χρυσαυγίτες υπηρεσίας μιλήσουν για κόψιμο αυτιών και μύτης για παραδειγματισμό δεν θα υπάρξει παρέμβαση εισαγγελέα;

  46. Γ-Κ said

    0.
    έχουμε και τις Ειδές του Μαρτίου, που αναστήθηκαν στη γλώσσα μας εξαιτίας εκείνης της ταινίας που δεν έχω αξιωθεί να δω

    Την ταινία δεν την ξέρω, αλλά πιθανολογώ ότι όσοι ξέρουν την ταινία δεν ξέρουν τον Καβάφη.

  47. sarant said

    34 Βρε Πάνο, δεν θα μας πέσει κάπως βαρύ το αρνάκι το Πάσχα του 2078; Μάλλον με σαλατίτσα μας βλέπω να τη βγάζουμε.

    35 Μαλλον αβλεψία αν και δεν θα με σόκαρε.

  48. Αγγελος said

    Πανό με πεζά, το 1983 ήταν. Για να συμβεί αυτό έπρεπε η ιουλιανή πασχαλινή πανσέληνος να πέφτει 18/4, πράγμα που συμβαίνει τις χρονολογίες που αφήνουν υπόλοιπο 7 αν διαιρεθούν διά 19, και η ημέρα αυτή να είναι Κυριακή, πράγμα που συμβαίνει μια φορά στις επτά κατά μέσον όρο.Στην περίπτωση αυτή, το Ορθόδοξο Πάσχα γιορτάζεται την επόμενη Κυριακή 25/4, που με το Γρηγοριανό ημερολόγιο βγαίνει 8 Μαΐου. Τον επόμενο αιώνα, θα βγαίνει 9 Μαΐου!

  49. Χαρούλα said

    Μάρτη λέμε εμείς το ασπροκόκκινο βραχιολάκι για τον …ήλιο. Ως την δεκαετία του 70, κοριτσίστικο προνόμιο. Μετά ήρθε η ισότητα! Στα φύλα. Γιατί οι ταξιδεμένοι ξεχώριζαν. Είχαν σουβενίρ από Βουλγαρία, φιογκάκια, φουντίτσες και άλλα διαφορετικά! Και την ζήλεια μας!😩😊
    Τον βγάζαμε τέλος Μαρτίου. Τον αφήναμε στο κλαδί ενός δέντρου, κι όταν χανόταν(που χανόταν εύκολα), είχαμε πιστέψει πως τον πήραν τα χελιδόνια που ήρθαν, ακόμη κι αν δεν τα είχαμε δει. Τι αθώα, όμορφα χρόνια!

    Η θρακιώτικη γκάιντα άσκαυλος είναι; Καλά κατάλαβα η άσχετη;

  50. Κιγκέρι said

    49: Γειά σου Χαρούλα!
    Έχω βάλει εικόνα από βουλγάρικους μάρτηδες στο σχ.4.

  51. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ο ΜΑΡΤΗΣ (Γεώργιου Βιζυηνού)

    Ο Μάρτης βάλλει τ’ Απριλιού τα γλαμπυρά φορέματα,
    και καταβαίν’ απ’ τ’ αψηλά με των βουνών τα ρέματα,
    κι αυτού που είν’ οι κάμποι
    φωτοβολά και λάμπει.
    Στο σπιτικό τους τα δενδρά ριγούν και συμμαζεύονται,
    τ’ άνθη στους κόρφους των βαθιά κοιμούνται κι ονειρεύονται,
    και τα λουλούδια ‘κόμα
    δεν βγήκαν απ’ το χώμα.
    – Δενδρά, ο Μάρτης τα λαλεί, για αφήστε τα καμώματα!
    Άνθη, τα μάτια ανοίξετε και βγείτ’ από τα στρώματα!
    Να ιδείτε τι σας φέρει
    το μαγικό μου χέρι!
    Εγώ μ’ ο μήνας, που γυρνά σε κάθε χρόνου κύλιμα,
    και φέρει μόσχους και θωριές εις τ’ άνθη μ’ ένα φίλημα,
    και φέρ’ εις κάθε κόρη
    ένα καλό αγόρι.
    Τ’ ακούνε τ’ άνθη και κοτούν κι ανοίγουν τα χειλάκια τους·
    και μισανοίγουν τα δενδρά τα πράσινα ματάκια τους·
    τα ρόδα που κοιτάζουν
    φθονούν κι αυτά και σχάζουν.
    Τ’ ακούει κ’ η αμυγδαλιά, κορίτσι κουτοπόνηρο,
    κι από τον ύπνο πλανευτή, ερωτεμέν’ απ’ όνειρο,
    πα στα γυμνά της κάλλη
    νυφιάτικ’ άνθη βάλλει.
    – Καλό στον εύμορφο το νιό, που ψες τον ονειρεύθηκα,
    που στο γλυκό μου τ’ όνειρο είδα πως τον πανδρεύθηκα!
    Σαν τι καλά με φέρει
    το γκαρδιακό μου ταίρι;
    Της φέρνει στρώμ’ απ’ το Χιονιά κι απ’ το Βοριά παπλώματα·
    τη νύχτα κάμνουν τη χαρά, και πα στα ξημερώματα
    της αγκαλιάς του η πάχνη
    την εύμορφην αδράχνει!
    Της κάμνει σάβανο χλωμό το νυμφικό της φόρεμα·
    της βάνει μοιρολογητή ένα ψυχρό θολόρεμα·
    κ’ εκείνο κλαί’ και σκάφτει,
    και ρίχνει και την θάφτει.

  52. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @30.ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said:

    » Έχει κατάλυση ωών την Κυριακή της Ορθοδοξίας ;

    Στὰ Θερμιὰ εἶναι ἔθιμο. Δὲν ξέρω πόσο παλιό, οὔτε τί ρίζες ἔχει. Τὸ κάνουν οἱ νέοι καὶ οἱ νέες. Ἀπ᾿ ὅ,τι ἔχω ἀκούσει ἀπὸ τοὺς πιὸ παλιοὺς γινόταν καὶ προπολεμικά.

    @41. 🙂

  53. Πέπε said

    49:

    Χαρούλα, άσκαυλος είναι ο γενικός όρος για όλα τα πνευστά όργανα που αποτελούνται από ασκό και αυλό/αυλούς. Άρα ναι, και η θρακιώτικη γκάιντα, και η νησιώτικη τσαμπούνα, και όλα τα σκοτσέζικα, ιρλανδικά και αγγλικά παρόμοια όργανα, και δεκάδες ακόμη όργανα από όλη την Ευρώπη, την Εγγύς Ανατολή και τη Β. Αφρική, όλα αυτά είναι άσκαυλοι και γιορτάζουν στις 10 Μαρτίου.

  54. spyridos said

    Στο πνεύμα τον ημερών και μιας και αναφέρθηκαν τα Αφγανικά.

    Δύτη αν θυμάμαι καλά
    Η πρώτη δόση (μετά την Σοβιετική επέμβαση) Αφγανών προσφύγων μιλούσαν κυρίως παστού
    Η δεύτερη (μετά την Αμερικάνικη) ήταν σε πλειοψηφία ομιλητές της ντάρι. Αλλά πάρα πολλοί είναι δίγλωσσοι.

    Το έγραψε ο Αλκης Αλκαίος για μια Αφγανή Ρωξάνη.

  55. Χαρούλα said

    #50
    Ναι Κίγκερι, τους είδα και νοστάλγησα. Να είσαι κσλά!

  56. 54 Ναι; Ιδέα δεν έχω. Ενδιαφέρον!

  57. 43 Άστο αυτό, τρύπησε, το πετάμε 🙂

  58. ΣΠ said

    32β
    Νικοκύρη, την έστειλα. Δες το email σου.

  59. Με τα βραχιολάκια είμαι συνηθισμένη. Πάντα φορούσα και φοράω και από τότε που έγινα δασκάλα έφτιαχνα κάθε χρόνο μαζί με τα παιδιά της τάξης μου. Τα τελευταία χρόνια γύρισαν στη μόδα από το γνωστό τεράστιο παιχνιδοκατάστημα το οποίο πουλάει πολλών ειδών. Έτσι πια αγοράζω τα 20 βραχιολάκια στην πιο απλή εκδοχή τους με 1 €.

  60. dryhammer said

    53:

    54. Μία κα Αλεξάνδρου δεν ήτανε Αφγανή Ρωξάνη;

  61. sarant said

    58 Ελήφθη, ευχαριστώσε!

    51 Τη λέμη «γλαμπυρός» δεν την έχει το ΙΛΝΕ. Ο Δημητράκος έχει μόνο γλαμπυρίζω = λαμπυρίζω, πάλι από Βιζυηνό.

  62. Πέπε said

    61β:

    Θυμίζει γλυγερές τιρμπαύρες. (Από το Τζαμπερόκι, στην Αλίκη πίσω από τον καθρέφτη που ξανασυζητήσαμε τις προάλλες).

  63. Όπως γλικεράκι με σοκολατάκι.

  64. Γιάννα said

    Κύριε Νίκο, επιτρέψτε μου να διορθώσω ένα λαθάκι σας, που επαναλαμβάνεται 5 χρόνια συνέχεια (από το Μηνολόγιο Μαρτίου του 2016) και «βγάζει μάτι» για όσους έχουν εντρυφήσει λιγουλάκι στην Ελληνική Λαογραφία. Γράφετε:

    «Σε μια συλλογή κεφαλονίτικων γνωμικών του Δημ. Λουκάτου βρίσκω και μιαν άλλη παραλλαγή: Από Μαρτιού ποκάμισο κι απ’ Αύγουστο σεγκούνι.»

    Αλλά, κύριε Σαραντάκο, δεν πρόκειται ούτε για κεφαλονίτικο γνωμικό, ούτε ο Δ. Λουκάτος είναι ο πρώτος που το κατέγραψε το 1952, όταν βγήκε η πρώτη έκδοση των «Κεφαλονίτικων Γνωμικών». Την εν λόγω ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ παροιμία κατέγραψε πρώτος ο Π. Αραβαντινός στο «Παροιμιαστήριό» του (1863) και ακολούθησε 4 χρόνια αργότερα ο Ι. Βενιζέλος στο «Παροιμίαι Δημώδεις» (Ερμούπολις 1867), όπερ σημαίνει ότι προηγήθηκαν 90 χρόνια του Λουκάτου. Ο οποίος Λουκάτος διαπράττει επιστημονικό ατόπημα με το να μην αναφέρει τους πρώτους καταγραφείς, Αραβαντινό + Λουκάτο στα «Κεφαλονίτικα Γνωμικά» του. Τέτοιοι ανέντιμοι απατεώνες λυμαινόντουσαν επί δεκαετίες την Ελληνική Λαογραφία, αλλά ευτυχώς τα googlebooks τους ξεμπρόστιασαν και μάς άνοιξαν τα μάτια..

    Γράφει ο Π. Αραβαντινός: «Από Μαρτιού ποκάμισο, καί άπ’ Αύγουστο σεγούνι (σ.σ.: χωρίς κάππα) Ότι εγκαίρως δεί προμηθεύεσθαι τα αναπόφευκτα 1055.»

    Γράφει και ο Ι. Βενιζέλος: «Άπό Μαρτιού ‘ποκάμισο, κι άπ’ Αύγουστο συγκούνι. (έπανωφόριον χωρικών).— Οτι ή εγκαίρως πρόβλεψις τών αναγκαίων ωφέλιμος,»

    ΔΗΛΑΔΗ, ο Λουκάτος λεηλάτησε τόσο τον Αραβαντινό όσο και τον Βενιζέλο φιάχνοντας τη λέξη «σεγκούνι», ενώ ο Αραβαντινός λέει «σεγούνι» και ο Βενιζέλος «συγκούνι»

    ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΑΛΛΟ, κύριε Νίκο: Ο επικεφαλής της καταπολέμησης του Κορονοϊού στην Ελλάδα, καθηγητής λοιμωξιολόγος Σωτήρης Τσιόδρας στη σημερινή συνέντευξη Τύπου (παίχτηκε από όλα τα Δελτία Ειδήσεων το απόσπασμα για το Φιλότιμο…) μίλησε για το Ελληνικό Φιλότιμο που δεν τόχει κανένας άλλος λαός. Αντιγράφω από τορεπορτάζ του «Έθνους»:

    «Το φιλότιμο
    Ο καθηγητής κ.Τσιόδρας αναφέρθηκε και στο φιλότιμο των Ελλήνων μία λέξη όπως είπε που δεν υπάρχει σε άλλο λεξιλόγιο, αναφερόμενος ουσιαστικά στην ατομική ευθύνη που πρέπει να έχει ο κάθε πολίτης ώστε να μην διασπαρεί ο ιός. »

    ΕΡΩΤΗΣΗ: Θα δούμε, κύριε Νίκο, την ελληνοβαρεμένη γκάφα του καθηγητή Σωτήρη Τσιόδρα για το Ελληνικό Φιλότιμο στα μεζεδάκια του Σαββάτου ή θα τη φάει η μαρμάγκα, επειδή ακούγεται πως είναι συριζαίος;

  65. Σεγκούνια είναι το ίδιο στο δημοτικό Καραγκούνα;
    https://lexilogia.gr/forum/showthread.php?18577-Καραγκούνα-παραδοσιακό-τραγούδι-οι-στίχοι

  66. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @65. Ὅμως, Μιχάλη, πρέπει νὰ λάβεις ὑπ᾿ ὅψιν καὶ τὴ γνωστὴ ἠθοποιὸ Σιγκούνι* Γουίβερ.

    Πῆρε τὸ ὄνομα τῆς γιαγιᾶς της, ἡ ὁποία, ὅπως λέει καὶ τὸ ὄνομά της, ἦταν ὑφάντρια (weaver) σιγκουνιῶν. 🙂

    *Τὸ ρω ποὺ ὑπάρχει στὸ μικρὸ ὄνομά της εἶναι ἄνευ σημασίας. Ἔτσι κι ἀλλιῶς τὸ τρῶνε στὴν ἐκφορὰ τοῦ λόγου.

  67. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    «Γύρισες και μου ‘πες πως το Μάρτη
    σ’ άλλους παραλλήλους θα ‘χεις μπει.» (Πότε πέρασαν 2+ μήνες…!)

    37.
    Σε μερικά χωριά το «μαρτάκι» το καίγανε πάνω στη φλόγα της πασχαλιάτικης λαμπάδας.
    Τώρα, τα παιδιά (όσα ξέρω) το βγάζουν μόλις μπει ο Απρίλης.

    – Κι ένα παλιό, αλλά καλό…

    66. Ωραίο! 🙂 😂👍
    Θα το ζήλευε και ο Πορτοκάλος!

  68. Πέπε said

    @64

    Για όσους έχουν εντρυφήσει λιγουλάκι στην Ελληνική Λαογραφία:

    > > ο Λουκάτος λεηλάτησε τόσο τον Αραβαντινό όσο και τον Βενιζέλο φιάχνοντας τη λέξη «σεγκούνι», ενώ ο Αραβαντινός λέει «σεγούνι» και ο Βενιζέλος «συγκούνι»

    Κύριε των δυνάμεων, τι άλλο θ’ ακούσουμε!

    Σεγκούνι είναι πανελλήνια κοινότατη λέξη. Σήμερα βέβαια όχι τόσο κοινή, αφού σημαίνει ένα ρούχο που μόνο λαογραφικά είναι γνωστό, αλλά τον καιρό που φορούσαν σεγκούνια τα έλεγαν σεγκούνια. Φυσικά, σε περιοχές με βόρειο φωνηεντισμό αυτό προφέρεται «σιγκούνι», που για άγνωστους σ’ εμένα λόγους ο Βενιζέλος το ορθογραφεί με -υ-, και πιθανόν κάπου να υπήρχε και ο ιδιωματικός τύπος «σεγούνι» που παραδίδει ο Αραβαντινός. Αλλά ο ισχυρισμός ότι η κατεξοχήν κοινή μορφή μιας κοινής λέξεως είναι πλασμένη από τον Λουκάτο κατά συμφυρμό δύο ιδιωματικών εκδοχών προδίδει σχεδόν τόση άγνοια όση αν λέγαμε ότι κάποιος έπλασε τη λέξη «καλημέρα», επειδή η μόνη φορά που τη συναντήσαμε ήταν σε κάποια σπάνια ιδιωματική παραφθορά.

    Ότι ο Λουκάτος όφειλε να σημειώσει ότι την παροιμία που συνέλεξε την έχουν συλλέξει και άλλοι νωρίτερα, είναι βέβαια σωστό. Αλλά ξέρετε, το γεγονός ότι το 1863 τη δημοσίευσε ο Αραβαντινός και το 1867 ο Βενιζέλος δε στάθηκε αρκετό για να σταματήσουν οι άνθρωποι να τη λένε και προφορικά, ώστε να την ακούσει και ο Λουκάτος έναν αιώνα μετά.

  69. 66.
    😀
    Πολύ καλό!

  70. Πέπε said

    Συνεχίζω από το #68. Να με συμπαθάτε κιόλας, αλλά πραγματικά έχω σοκαριστεί με τις ουρανομήκεις παπαριές που διαβάζω εδωμέσα.

    Αφού εντοπίσατε κάτι που δε μας ήταν γνωστό, ότι ;δηλαδή περίπου έναν αιώνα πριν από τον Λουκάτο είχαν δημοσιεύσει καταγραφή της ίδιας παροιμίας άλλοι δύο, γιατί δεν αρκείστε να το επισημάνετε, αφού είναι κάτι για το οποίο είστε σίγουρη; Όλη αυτή την επισφαλή ακροβασία σχετικά με μια λέξη που ειδικά εσείς, απ’ όλη τη γλωσσική κοινότητα, δε γνωρίζατε, τι τη θέλατε και εκτίθεσθε;

  71. Γιάννα said

    Αγαπητέ μου, κύριε Πέπε (70),

    αν επέμεινα στη λέξη «σεγκούνι» (κατά Λουκάτο) ή «σεγούνι» (κατά Αραβαντινό) ή «συγκούνι» (κατά Βενιζέλο) είναι για έναν και μόνο λόγο: Για να επισημάνω το μέγεθος της απατεωνιάς του Λουκάτου: Όχι μόνο έκλεψε την παροιμία από τους Αραβαντινό + Βενιζέλο χωρίς να τους αναφέρει, αλλά και δημιούργησε τη λέξη «σεγκούνι» παίρνοντας το «σε» απο τον Αραβαντινό και το «γκούνι» από τον Βενιζέλο, προκειμένου να φιάξει μια – υποτίθεται – κεφαλονίτικη λέξη…

    Αλλά αυτό είναι το έλασσον, κύριε Πέπε μου: Το μείζον είναι πως όλοι εσείς οι συνταξιούχοι (κατά Ιατρού) σχολιαστές αφήνατε τον κ. Σαραντάκο να εκτίθεται επί 5 χρόνια στα Μηνολόγια του Μαρτίου, αρνούμενοι να τον ενημερώσετε πως ο Λουκάτος έχει αντιγράψει τον Αραβαντινό και το Βενιζέλο. Και περιμένατε να έρθει μιά νέα και δυναμική σχολιάστρια για να διορθώσει το λάθος

  72. kpitsonis said

    Και μη ξεχνάμε ότι «εις τας Ειδούς του Μαρτίου» έφαγαν το παλληκάρι ο Βρούτος και οι άλλοι .

  73. Πέπε said

    71
    Κοιτάξτε, δεν είμαι ειδήμων στις παραδοσιακές φορεσιές. Δεν ξέρω αν στην Κεφαλονιά φορούσαν σεγκούνι, ούτε πώς το ονόμαζαν. Ξέρω όμως ότι γενικά το σεγκούνι ήταν ένα πάγκοινο είδος ρούχου. Τόσο πολύ ώστε, στη θεωρία περί παραδοσιακής ενδυμασίας, το σύνολο των τοπικών ελληνικών γυναικείων ενδυμασιών με την ατελείωτη ποικιλία τους ταξινομείται σε 2-3 μεγάλες ομάδες εκ των οποίων μία είναι οι «φορεσιές με σεγκούνι».

    Είναι εντελώς φαιδρό να ισχυρίζεται κανείς ότι τη λέξη την έπλασε ο Λουκάτος. Πιστέψτε με, εσείς μπορεί να μην ξέρατε τη λέξη αλλά όλοι οι άλλοι την ξέρουν. Επειδή δε βλέπω να πείθεσθε με άλλον τρόπο, ρωτήστε τον θείο Γούγλη: θα σας δώσει πλήθος ευρημάτων για σεγκούνι και σιγκούνι (δοκιμάστε και στον πληθυντικό), ελάχιστα για συγκούνι, το σεγούνι δε θα το αναγνωρίσει ολωσδιόλου, και αν επιμείνετε με εισαγωγικά θα λάβετε μια χούφτα αποτελέσματα που ουσιαστικά όλα παραπέμπουν σ’ ένα κείμενο του Καρκαβίτσα. Δεν εννοώ ότι το «σεγούνι» είναι ανύπαρκτο (δεν είμαι σε θέση να έχω άποψη επ’ αυτού), ούτε ότι το «σιγκούνι» δεν το έγραψαν κάποιοι με ύψιλον, και ασφαλώς ούτε ότι ο τύπος με έψιλον είναι ο μοναδικός (απεναντίας, με γιώτα τα ευρήματα είναι κατά τι περισσότερα), αλλά σίγουρα η χρήση του τύπου με έψιλον είναι τόσο διαδεδομένη ώστε δεν μπορεί όλοι αυτοί να την έμαθαν από τον παραχαράκτη Λουκάτο.

    Θερμή σύστασις: περιοριστείτε στα ζητήματα που σας είναι οικεία. Μην εκφέρετε απόψεις εκεί όπου αγνοείτε τα στοιχειώδη. Άμα είναι να κάνετε κάτι χρήσιμο, πείτε μας τι βιβλιογραφία παραθέτει ο Λουκάτος, και αν στην εισαγωγή του λέει για τον τρόπο που συνέλεξε τα γνωμικά του.

  74. dryhammer said

    …μια νέα και δυναμική σχολιάστρια…

    Τό ‘ζησα κι αυτό!
    Ή, όπως λέ(γα)με στή Χίο, «Πολλά ‘δαν τα ματάκια μου και Ψαριανές γκαμήλες!»

  75. Γιάννης Ιατρού said

    Δεσποινίς ετών 39 …
    (54άρων 🙂 )

  76. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    73 > Θερμή σύστασις: περιοριστείτε στα ζητήματα που σας είναι οικεία.

    Προσυπογράφω. Στο μπλογκ υπάρχει άλλωστε έντονο ενδιαφέρον για ομοφυλόφιλους Εβραίους κοπρολάγνους που τυλίγουν πιτόγυρα περδόμενοι.

  77. nikiplos said

    Μιας και αναφέρθηκαν διάφορα τραγούδια με τη λέξη Μάρτη, ας προσθέσω κι αυτά:

    Θα ‘ταν δώδεκα του Μάρτη, μεσημέρι Κυριακής, τότε που ‘φευγες στρατιώτης
    ( Σταύρος Κουγιουμτζής, Μπουρμπούλης Μιχάλης)

    Ταξιδεμένο μου πουλί θυμήσου αυτό το Μάρτη
    έχω σφεντόνα στην αυλή και ξόβεργα στο φράχτη

    (Σταύρος Κουγιουμτζής)

    Αυτός ο Μάρτης που τελειώνει, μας τα ’χε όλα φυλαγμένα
    Να ’ρθει ζωή χωρίς τιμόνι κι εγώ να ζω χωρίς εσένα

    (Σπανός Γιάννης/Ελευθερίου Μάνος)

    Το Μάρτη περικάλεσα και το μικρό Νοέμβρη
    (Μίκης/ Οδυσσέας. Εδώ μου έκανε εντύπωση το περικάλεσα)
    Τι κρίμα για τον Μίκη να κάνει «ξεπέτα» σε τόσο ωραίους στίχους που θα μπορούσαν να γίνουν ένα ωραιότατο παιδικό τραγούδι… Όλο το τραγούδι είναι σύμμειξη γνωστών μελλωδιών του Μίκη, ενώ το ρεφραίν το λέει η Ντόρα ως ρετσιτατίβο…
    Δεν ήταν όλα καλά καμωμένα των δισκογραφικών εταιριών που υποχρέωναν τους συνθέτες να κάνουν ξεπέτες…

  78. Πέπε said

    @76:

    Βλ. και το μνημειώδες The so-called «farting Jewish homosexual coprolagn souvlaki-rolling» inscriptions on ancient Greek vases. Καταβιβάσατε εδώ.

  79. spyridos said

    60

    Τώρα το είδα.
    Φυσικά σε αυτή παραπέμπει ο Αλκαίος.
    Αλλά το γράφει για μια Αφγανή προσφυγοπούλα που αυτοπυρπολήθηκε και τη βαφτίζει Ρωξάνη.

  80. Γιάννα said

    Κύριε Πέπε (73), αν δεν μάς «δουλεύετε», είναι βέβαιον ότι έχετε πάρει διαζύγιο από την Αριστοτελική Λογική. Φέρτε μου ένα παράδειγμα «σεγκουνιού» πρίν το 1880. Δεν υπάρχει. Αντίθετα υπάρχουν πολλά «σεγούνια» (περιοδικό «Πανδώρα» 1867) από τη λέξη σάγανα= σκεπάσματα, που καταγράφει ο Ησύχιος. Συγγενή τα… «σαγή, σαγήνη, σαγηνεύω» κλπ.

    Είναι καιρός να μάθετε ότι τη λέξη «σεγούνι» την έκαναν «σεγκούνι» οι μαλλιαροί στις αρχές του 20ού αιώνα, δηλαδή πολύ πρίν τον Λουκάτο. Βρίσκω ότι η αρχαιότερη καταγραφή του «σεγκουνιού» βρίσκεται σε φύλλο του «Σκρίπ» της 1/9/1909. Ωστόσο, στο φύλλο της 20ής Απριλίου 1909 του «Σκρίπ» (και στην πρώτη σελίδα μάλιστα) υπάρχει το καθαρευουσιάνικο «σεγούνι» του Αραβαντινού, ο οποίος είναι και ο πρώτος που κατέγραψε το «μαλλιαρό» «σεγκούνι» στη «Συλλογή δημωδών ασμάτων της Ηπείρου» (1880)

    Καταφέρατε να με σαγηνεύσετε με τα φληναφήματά σας, κύριε Πέπε μου, και με παρασύρατε: Τα περί «σεγ(κ)ουνιού» είναι ανθυπολεπτομέρεια. Η ουσία του σχολίου 64 είναι ότι επί 4 χρόνια (2016 – 2020) αφήνατε εσείς κι οι υπόλοιποι σχολιαστές τον κ. Σαραντάκο να εκτίθεται στα Μηνολόγια του Μαρτίου, γράφοντας ότι ο Δ. Λουκάτος πρωτοκαταγράφει στα «Κεφαλονίτικα γνωμικά» (1952) την παροιμία «Από Μαρτιού ποκάμισο κι απ’ Αύγουστο σεγκούνι», που είχαν – ωστόσο – καταγράψει ο Π. Αραβαντινός και ο Ι. Βενιζέλος 90 χρόνια νωρίτερα!..

    Παρεμπιπτόντως, κύριε Πέπε μου: Θα πιέσετε τον αγαπητό μας κύριο Νίκο να περιλάβει στα μεζεδάκια του Σαββάτου την ελληνοβαρεμένη γκάφα του καθηγητή λοιμωξιολογίας και επικεφαλής της καταπολέμησης του Κορονοϊού, Σωτήρη Τσιόδρα (βλέπε σχ. 64), περί της μοναδικότητος του Ελληνικού Φιλοτίμου; Εδώ σε θέλω κάβουρα, που περπατάς στα κάρβουνα…

  81. Πέπε said

    Αγαπητή μου δνις Γιάννα, ο ρέκτης κ. Σαραντάκος δεν ισχυρίζεται ότι την παροιμία την πρωτοκαταγράφει ο Λουκάτος, αλλά ότι στον Λουκάτο τη διάβασε ο ίδιος. Δεν έχω λόγους να το αμφισβητήσω.

    Για τη μορφή της λέξεως σεγκούνι ψάχνετε σε τελείως λάθος κατεύθυνση. Έτσι κι αλλιώς είναι βέβαιο ότι η λέξη έχει ιδιωματικές παραλλαγές. Άρα αυτό που σας ενδιαφέρει είναι η χαρτογράφησή τους. Θα πρέπει να αναζητήσετε λοιπόν βιβλιογραφία είτε για τις λαϊκές φορεσιές (ψάχνοντας αναφορές του τύπου «στην τάδε περιοχή το λένε έτσι και είναι έτσι»), είτε διαλεκτολογική (γλωσσάρια τοπικών ιδιωμάτων). Κατά προτίμηση σχετικά πρόσφατη, ώστε να εξασφαλίζεται ότι πρόκειται για επιστημονικές κι όχι προεπιστημονικές εργασίες. Η αξία ενός άρθρου του Σκριπ ως πηγής για το συγκεκριμένο ζήτημα είναι μηδενική. Ακόμη και από τα Άσματα της Ηπείρου, το μόνο που πληροφορούμαστε είναι ότι ο Αραβαντινός, στις διάφορες λαογραφικές avant la lettre εργασίες του, δεν είχε προσωπική προσκόλληση σ’ έναν μοναδικό τρόπο καταγραφής της λέξης, δηλαδή είτε το είχε ακούσει με διάφορους τρόπους και το κατέγραφε πάντοτε πιστά, είτε το κατέγραφε όπως του κάπνιζε χωρίς όμως να έχει καταλήξει ούτε ο ίδιος σε μια σταθερή επιλογή (δεν ξέρουμε όμως ποιο από τα δύο).

  82. Νέο Kid said

    Στο τέλος θα του δώσετε και διδακτορικό εδώ μέσα τού καπετάνιου…

    (Η «μαιευτική» του πάντως ,για να είμαστε δίκαιοι, είναι ομολογουμένως αξιοθαύμαστη!)

  83. sarant said

    81 και πριν: Ο Λουκάτος κατέγραψε τα γνωμικά στην Κεφαλονιά. Δεν έχω πρόχειρο το βιβλίο του για να δω αν έχει κάνει διασταύρωση με τον Βενιζέλο ή με τον Αραβαντινό ή με τον Πολίτη (το ανέκδοτο τμήμα του). Επειδή όμως βαριέμαι τον Βάτμαν να πιάνεται από ζητήματα ανύπαρκτα, θα τον μπανάρω.

    Αν πιανόταν από υπαρκτά ψεγάδια, θα τον άφηνα -αλλά δεν μπορεί να συγκρατηθεί.

  84. Πέπε said

    @78

    > > Καταβιβάσατε εδώ.

    Μου ‘φαγε το λινκ (ίσως για να μη δυσαρεστηθεί ο γνωστός φιλαράκος), αλλά το ‘χει και ο Ιατρού. Του το ‘χω δώσει σε φωτοτυπίες.

  85. sarant said

    76-78-84 🙂

  86. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    84
    Τι πάει να πει σας έφαγε το λινκ ελλογιμώτατε κύριε Πέπε μου, και γιατί ανακατεύετε τον κακόψυχο, τη ζήροξ και ό,τι άλλο? Εγώ πού θα ψάξω τώρα για το μνημειώδες σύγγραμμα?
    Σε συναγωγή, σε ψητοπωλείο, σε γκέι μπαρ ή σε αφοδευτήριο? Ε, κυρ-Πέπε μου?

  87. dryhammer said

    86. Αποκλειστική προσφορά του επιτελείου μου.

    ΚΑΙ μνημειώδες ΚΑΙ σύγγραμμα ΚΑΙ εκ του κινεζικού ιστοτόπου. Καταβιβάσατε άφοβα, είναι ΚΑΙ μπολιασμένο.

  88. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Παιδιά, έτσι που το πάτε, το μηνολόγιο σε λίγο θα πάρει δίφθογγο! 🙂

  89. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    88
    Μοινολόγιο δλδ? Ωραία, θα κάνουμε καινούργιο συκώτι εδωμέσα.

  90. Ας θυμίσουμε και το «σιωπηλός Μάρτης όπως αθέατος Απρίλης;» του Μπουκανιέρου.

  91. 89,
    «…μήνα σε χαροκόπι;»

  92. 89,
    Στην αρχή του κάθε μήνα
    «Εν αρχή μηνολόγος»

    (…ή κάπως έτσι)

  93. # 83

    Ιωάννα της Μωραίνεις
    στο εξής θε να σιωπαίνεις !

  94. Γιάννης Ιατρού said

    Ρε σεις, δεν είστε εντάξει. Πάρτι κάνατε😂 κι εγώ ήμουν για εξετάσεις όλη μέρα… (καλούτσικα τα πήγα 😲)
    Άντε να ευθυμήσουμε και λίγο!👍👍

    83: Συνετισμός χρειάζεται και σ’ εκείνον τον «γιατρό στο Παίδων» γιατί για πλάκα διασπείρει ψευτιές για την επιδημία😡
    84: Πέπε, οι φωτοτυπίες που μου έδωσες (και που έχουν εναποτεθεί στην ρυθμιζόμενης υγρασίας και θερμοκρασίας ειδική κρύπτη του υπογείου😎), τις επεξεργάζομαι σε πιντιέφι με δυνατότητα ψαχουλέματος και θα αναρτηθεί εν ευθέτω χρόνω.📚🛠
    88: Έφη, έγραψες 🤗
    93: μας αποκρύπτεις πως η Ιωάννα της Μωραίνεις διακρίθηκε στην μάχη του Bαταλό 🙂 🙂

    Πάω να διαβάσω το σημερινό!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: