Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η ομιλία του Νίκου Λίγγρη στις Πλειάδες

Posted by sarant στο 4 Ιουλίου, 2014


Το βράδυ της Δευτέρας παρουσιάστηκε στο βιβλιοπωλείο Πλειάδες, στο Παγκράτι (Σπ. Μερκούρη 62) το βιβλίο μου «Λόγια του αέρα«. Έφτιαξα μια σελίδα για την παρουσίαση αυτή, και σε καμιά δεκαπενταριά μέρες, διότι προς το παρόν είναι αδύνατο για τεχνικούς λόγους, θα ανεβάσω εκεί το ηχητικό αρχείο από την εκδήλωση, αν βέβαια δεν έχω κάνει κανένα λάθος στην ηχογράφηση.

Σήμερα δημοσιεύω την ομιλία του φίλου Νίκου Λίγγρη. Ο Λίγγρης ήταν πολύ κατάλληλος να μιλήσει για το βιβλίο, επειδή δεν είναι μόνο μεταφραστής (και στυλοβάτης του μεταφραστικού φόρουμ lexilogia.gr) αλλά και λεξικογράφος με πολύ μεγάλη πείρα. Στην ομιλία του έθιξε αρκετά ενδιαφέροντα θέματα, πιστεύω. Ακολούθησε η δική μου ομιλία, και στη συνέχεια έγινε συζήτηση με το κοινό -που δυστυχώς δεν μπορείτε τώρα να την ακούσετε, μια και λείπει το ηχητικό αρχείο.

pleiades1

Νίκου Σαραντάκου: Λόγια του αέρα και άλλες 1000 παγιωμένες εκφράσεις

Ομιλία του Νίκου Λίγγρη στο βιβλιοπωλείο Πλειάδες, 30/6/2014

Μέχρι πρόσφατα είχα ένα βιβλιαράκι πάνω στο γραφείο μου, σε μέρος προσιτό και ασφαλές, όχι γιατί το χρησιμοποιούσα συνεχώς αλλά κυρίως για να το προφυλάσσω από τις βιβλιοθηκονομικές εμμονές της καθαρίστριάς μας. Φοβόμουν πως, αν αποφάσιζε να το ταξινομήσει με τα δικά της κριτήρια, Κύριος οίδε πού θα το παράχωνε και πότε θα μπορούσα να το ξαναπάρω στα χέρια μου. Αυτήν ακριβώς την τύχη είχε το βιβλίο πριν από μερικούς μήνες που έπαψε να μου είναι απαραίτητο. Το εγκατέλειψα στη δικαιοδοσία της καθαρίστριας-βιβλιοθηκονόμου και το ανακάλυψα ευτυχώς προ ημερών, θαμμένο ανάμεσα σε παλιούς λογαριασμούς και ένα προπέρσινο ημερολόγιο. Πρόκειται για αυτό εδώ το 8 επί 11,5 πόντους βιβλιαράκι με τον τίτλο Το αλφαβητάρι των ιδιωματικών εκφράσεων και τον εύστοχο υπότιτλο Που λέει ο λόγος…, δεύτερη έκδοση του έτους 2000. Όσον αφορά εμένα, το βιβλιαράκι αυτό βγήκε στη σύνταξη άμα τη κυκλοφορία της νέας έκδοσης, από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, με το καινούργιο μέγεθος και τον καινούργιο τίτλο, Λόγια του αέρα, το βιβλίο για το οποίο μαζευτήκαμε εδώ σήμερα.

Στην αλλαγή του τίτλου αυτού του βιβλίου του Νίκου Σαραντάκου δεν παρατηρούμε μόνο την αλλαγή ορολογίας, που θα αναφέρω παρακάτω, αλλά και την προσωπική εξέλιξη του συγγραφέα μέσα σε μια 17ετία, από τη νεανική αυτοπεποίθηση των δύο οριστικών άρθρων (Το αλφαβητάρι των ιδιωματικών εκφράσεων) στον σχεδόν αυτοσαρκαστικό τίτλο του σήμερα: Λόγια του αέρα.

Οφείλω να ομολογήσω ότι το αγαπούσα αυτό το βιβλιαράκι, εν μέρει λόγω του μικρού του μεγέθους (στο δικό μου ολοκληρωτικό καθεστώς οι νέοι θα κυκλοφορούν όχι με πακέτα τσιγάρα ή το Κόκκινο βιβλιαράκι του Μάο, αλλά με τέτοια μικρά αλφαβητάρια γνώσεων στο τσεπάκι). Αθροιστικά το έχω χρησιμοποιήσει περισσότερο από τα Λόγια του αέρα, αλλά η συναναφορά μού δίνει την ευκαιρία να επισημάνω ένα παράπονο ή, καλύτερα, μια φαντασίωση των λεξικολάγνων: να μπορούσαμε, λέει, όταν αγοράζουμε τη νεότερη έκδοση κάποιου λεξικού (αυτό σημαίνει λεξικολάγνος: αυτός που φροντίζει να αποκτά κάθε νέα έκδοση των λεξικών που τον ενδιαφέρουν), να μπορούσαμε να ξέρουμε με κάποιον τρόπο τι έχει αλλάξει σε σχέση με την προηγούμενη. Τι πρόσθεσαν ο Μπαμπινιώτης και οι συνεργάτες του στην τέταρτη έκδοση του μεγάλου λεξικού τους; Τι έβαλες, Σαραντάκο, στο Αλφαβητάρι και το ’κανες θρεφτάρι; Το ανακαλύπτω σιγά σιγά, εξηγεί και ο ίδιος στον πρόλογό του την αριθμητική (και όχι μόνο) διαφορά ανάμεσα στα δύο λεξικά και, αν κατάλαβα καλά, έχει υλικό, αν όχι για δέκα ακόμα, σίγουρα για αρκετές ακόμα συλλογές εκφράσεων – εγώ του έχω γνωστοποιήσει και την προσωπική μου προτίμηση.

Πάντως, αν ήταν εδώ η Άννα Ιορδανίδου, θα έλεγε ότι θα μπορούσαμε να κάνουμε μια γρήγορη σύγκριση αν τα δυο βιβλία είχαν ευρετήριο. Δυο σπουδαίοι λεξικογράφοι (η Άννα Ιορδανίδου και ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης) μίλησαν στην πρώτη παρουσίαση του βιβλίου σε κεντρικό βιβλιοπωλείο της Αθήνας και σοβαρό κουσούρι δεν του βρήκαν. Η Άννα Ιορδανίδου, που λέει τα σύκα σύκα και δεν χαρίζει κάστανα (όποτε το θυμάμαι θα πετάω προς το μέρος σας και κάτι από τα περιεχόμενα του βιβλίου), είπε ότι θα ήθελε ευρετήριο στο βιβλίο. Εγώ θα το προχωρήσω λίγο παραπέρα και θα πρότεινα ίσως, για τη βολή του χρήστη και όχι του λεξικογράφου, δυο λύσεις που βρίσκουμε σε ξένα λεξικά αυτού του είδους: Ο Σαραντάκος έχει βάλει τις εκφράσεις σε αλφαβητική σειρά σύμφωνα με κάποια σημαντική λέξη της κάθε έκφρασης, ένα ουσιαστικό συνήθως, μια λέξη-κλειδί. Τα ξένα λεξικά που χρησιμοποιούν την ίδια λογική ταξινόμησης τυπώνουν τη λέξη-κλειδί με γράμματα ακόμα πιο έντονα από τα έντονα γράμματα της έκφρασης, ίσα ίσα για να ξεχωρίζει.

Έτσι, στην έκφραση «χίλιοι καλοί χωράνε» η λέξη-κλειδί είναι το «καλοί» και η λέξη αυτή θα ξεχώριζε. Επίσης κάποια ξένα λεξικά επαναλαμβάνουν την έκφραση (όχι με έντονα γράμματα) και στις θέσεις που θα έμπαινε αν επέλεγε κανείς διαφορετική λέξη-κλειδί, με παραπομπή στη σωστή θέση. Έτσι το «χίλιοι καλοί χωράνε» θα εμφανιζόταν και στο «χίλιοι» και στο «χωράνε», ίσα ίσα για να στείλει τον χρήστη στο «καλοί». Έτσι έχουμε ένα ευρετήριο μέσα στο σώμα του λεξικού, που σημαίνει ότι, αν ο χρήστης δεν καταφέρει να βρει με την πρώτη αυτό που γυρεύει, δεν θα εγκαταλείψει απογοητευμένος την αναζήτηση.

Η Άννα Ιορδανίδου έκανε και άλλη μια εύστοχη λεξικογραφική παρατήρηση. Αναφερόμενη σε εγγραφές που δεν είναι στο πρώτο πρόσωπο ενώ θα έπρεπε (όπως «χρωστάει της Μιχαλούς» ή «έφαγε τη χυλόπιτα»), θύμισε ότι στα λεξικά παρόμοιες εκφράσεις μπαίνουν στο πρώτο πρόσωπο ενικού του ενεστώτα, δηλαδή «χρωστάω της Μιχαλούς» και «τρώω χυλόπιτα». Αυτό δηλώνει στον αναγνώστη ότι η έκφραση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικούς χρόνους και για διαφορετικά πρόσωπα, σε αντίθεση με άλλες πιο άκαμπτες, π.χ. «πατείς με πατώ σε», «τσιμέντο να γίνει». Θα διαφοροποιηθώ και πάλι: η Ιορδανίδου έχει απόλυτο δίκιο από τη σκοπιά του λεξικογράφου, αλλά εγώ θα προτιμούσα να κρατήσουμε αυτή την αυστηρή προσέγγιση για πιο ψυχρές λεξικογραφικές εργασίες. Είναι προφανές ότι ο Σαραντάκος επιλέγει κάποιον τύπο που είναι πιο συνηθισμένος, που ακούγεται πιο φυσικός: «του άνοιξα τα μάτια» αντί για «ανοίγω τα μάτια κάποιου», «βλέπει τα ραδίκια ανάποδα» αντί για «βλέπω τα ραδίκια ανάποδα». Άλλωστε, μια εργασία σαν αυτή συναντά τον αναγνώστη στη μέση κάποιας διαδρομής: σπάνια έρχεται ο αναγνώστης σε βιβλία σαν αυτό για να μάθει τις εκφράσεις για πρώτη φορά – δεν έχει ανάγκη το «τρώω χυλόπιτα» στο πρώτο πρόσωπο για να αντιληφθεί το εύρος χρήσης της έκφρασης. Και, οπωσδήποτε, δεν αρκεί το διάβασμα μιας λεξικογραφικής εγγραφής για να μπει η έκφραση στο ενεργό λεξιλόγιό του. Γι’ αυτό λοιπόν ψηφίζω πάλι αυτό που θα κάνει το βιβλίο πιο βατό και ενδιαφέρον, λιγότερο ψυχρό.

Δεν θα το προσέξατε, αλλά αρχικά αναφέρθηκα σε χρήστη του λεξικού και, λίγο αργότερα, σε αναγνώστη του λεξικού. Υπάρχουν άνθρωποι που διαβάζουν λεξικά, όπως και λεξικά που διαβάζονται – σελίδα σελίδα, από την αρχή προς το τέλος ή επιλεκτικά ή στην τύχη. Εγώ είμαι ένας από εκείνους που διαβάζουν λεξικά, ή μάλλον βιβλία για λέξεις, και μάλιστα από εκείνα που μπορώ να πάρω στο κρεβάτι μου. Και αυτό το λεξικό είναι από τα λεξικά που διαβάζονται και που έχω πάρει στο κρεβάτι μου.

Δεν ξέρω λοιπόν αν οι προηγούμενες παρατηρήσεις σάς δίνουν ιδέες για την επόμενη έκδοση του βιβλίου, εγώ προτείνω να μη χάσετε τον ύπνο σας: Μην του βάλετε πιο έντονα γράμματα, μην του βάλετε ευρετήριο, μην το κάνετε πιο λεξικό απ’ ό,τι είναι. Αφήστε το με την ομορφιά που έχει, να το παίρνει ο άλλος να το διαβάζει, στον κήπο του, στο μπάνιο του, στο λεωφορείο. Και στο κρεβάτι του.

Δεν ξέρω ποιο θα είναι το μέλλον των έντυπων βιβλίων στο ανταγωνισμό του διαδικτύου και των ηλεκτρονικών βιβλίων. Ιδίως η λεξικογραφία αντιμετωπίζει εκπληκτικές νέες προκλήσεις που δεν κρίνω σκόπιμο να συζητήσουμε τώρα. Θεωρώ πάντως ότι κάτι που είναι χρήσιμο και που μπορείς να πάρεις μαζί σου στην πλαζ ή στο κρεβάτι σου θα αντέξει περισσότερο στις νέες προκλήσεις.

Είναι φανερό ότι, αντίθετα από τον σεξπιρικό Μάρκο Αντώνιο, που είπε «I come to bury Caesar, not to praise him», εγώ ήρθα να παινέσω το βιβλίο και όχι να το θάψω.

Μάλιστα, για να το παινέψω σωστά, θα το συγκρίνω με αντίστοιχες εκδόσεις που ξέρω σε άλλες γλώσσες. Εκτός του ότι έχει το σωστό μέγεθος για διάβασμα, αντιλαμβάνεται κανείς και τις σωστές ισορροπίες στην ανάπτυξη του κάθε λήμματος: Ο Σαραντάκος αποφεύγει τη φλυαρία, ακόμα κι εκεί που εύκολα θα έμπαινε στον πειρασμό να γράψει ολόκληρη πραγματεία (αν και η αλήθεια είναι ότι έχει πολλούς τρόπους να βγάζει τα απωθημένα του είτε σε βιβλία είτε στο ιστολόγιό του, οπότε δεν θα το θεωρήσω και φοβερό κατόρθωμα). Εκτός από τη σημασία, τον ενδιαφέρει το επίπεδο χρήσης της έκφρασης, πότε τη λέμε, για ποιον τη λέμε, η προέλευσή της (περισσότερα γι’ αυτήν σε λίγο), και πότε πότε το κατά πόσο υπάρχει ίδια έκφραση σε άλλες γλώσσες που μιλιούνται περισσότερο στη χώρα μας: κάνω τα γλυκά μάτια σε κάποιον, faire les yeux doux, είναι σιγανό ποτάμι, un’ acqua cheta, αγοράζω γουρούνι στο σακί, buy a pig in a poke αλλά acheterchatenpoche και άλλα. Δεν καταπιάνεται το βιβλίο με αντίστοιχους αλλά όχι ίδιους ιδιωματισμούς σε άλλες γλώσσες – αυτό δεν είναι απαραιτήτως άλλου παπά ευαγγέλιο, θα μπορούσε να είναι του ίδιου παπά άλλο ευαγγέλιο. Και ενδιαφέρουσα συζήτηση με μεταφραστές θα μπορούσε να γίνει για τη διαχείριση των ιδιωματισμών στη μετάφραση.

Σημαντικότατο πλεονέκτημα του βιβλίου θεωρώ την προσεγμένη επιλογή παραδειγμάτων, κυρίως από τη λογοτεχνία. Ιδιαίτερα για νεαρούς αναγνώστες, αυτή η σύντομη έστω, έμμεση ανθολόγηση είναι πολλά μικρά κεντρίσματα που σου δείχνουν πού θα βρεις ολοζώντανο και σε διαρκή εξέλιξη τον ιδιωματικό πλούτο της γλώσσας, είτε το παράδειγμα είναι στον Παπαδιαμάντη είτε στον Τατσόπουλο.

Για παράδειγμα, στο «φωτιά να με κάψει» ή «να σε κάψει», για να δείξει τη χρήση της έκφρασης και σε αυτοκατάρα και σε απειλή, έχουμε δυο παραδείγματα:

– Εσύ δεν τα ’ξερες αυτά δηλαδή;
– Να πέσει φωτιά να με κάψει. Τέτοια πράγματα εγώ πρώτη φορά τ’ ακούω. [Από τις Δάφνες και πικροδάφνες του Κεχαΐδη και της Χαβιαρά]

Δεν σε τρέφω μωρέ; Δεν σε ποτίζω;… Αν έχεις παράπονο, φωτιά θα ρίξει ο Θεός να σε κάψει!… [Από τον Ζητιάνο του Καρκαβίτσα]

Αλλά ο Σαραντάκος δεν περιορίζεται στη λογοτεχνία. Θα διαβάσω ολόκληρο ένα μικρό και πολύ νοικοκυρεμένο λήμμα:

θα πάει μακριά η βαλίτσα;: έκφραση αγανάκτησης ή αδημονίας· θα συνεχιστεί για πολύ ακόμα αυτή η δυσάρεστη κατάσταση; Προέρχεται από την εικόνα του αχθοφόρου που μεταφέρει βαριά βαλίτσα ενώ ο πελάτης αμέριμνος περπατά δίπλα χωρίς να φαίνεται να φτάνει στον προορισμό του. Λέγεται και για ατέρμονη συζήτηση που δεν καταλήγει πουθενά. [Ακολουθεί παράδειγμα που σ’ αυτή την περίπτωση είναι στίχοι του Γιώργου Γιαννακόπουλου για το τραγούδι «Η βαλίτσα» του Γιώργου Μουζάκη:]

Είναι άσκημο πολύ το δικό σου το βιολί
ζεις μονάχα για χουζούρι κι αγκαλίτσα
μάσα ξάπλα τεμπελιά κι ούτε σκέψη για δουλειά
πού θα πάει τέλος πάντων η βαλίτσα;

Προσέξατε, είμαι βέβαιος, την ιδιωματικότητα που αποπνέουν όλοι οι στίχοι. Μπορώ, ελπίζω, να χρησιμοποιήσω τον όρο ιδιωματικότητα, ναι;

Μπηχτή. Εδώ έρχομαι να αναφερθώ σε έναν άλλο μικρό πονοκέφαλο. Τι ακριβώς περιέχει αυτό το βιβλίο του Σαραντάκου; Ο τίτλος της λιλιπούτειας έκδοσης ήταν Το αλφαβητάρι των ιδιωματικών εκφράσεων, ο υπότιτλος της νεότερης και ευτραφέστερης είναι «Και άλλες 1000 παγιωμένες εκφράσεις». Τι έχουμε εδώ; Έχουμε ένα άλμα από τις «ιδιωματικές εκφράσεις» στις «παγιωμένες εκφράσεις». Δεν θα σας κουράσω, διότι η σχετική συζήτηση μπορεί να γίνει απίστευτα κουραστική, αλλά όσοι έχουμε κάνει μαθήματα μιας ξένης γλώσσας, όλοι κάποια στιγμή αρχίσαμε να μαθαίνουμε και ιδιωματισμούς, τους idioms των αγγλικών. Οι ιδιωματισμοί ήταν εκφράσεις με μεταφορική σημασία, με μη κυριολεκτική σημασία, και όταν κάποιος «was pulling your leg», σε δούλευε, ήθελε να σε κοροϊδέψει – δεν σου τραβούσε το πόδι. Ενώ λοιπόν όλοι οι Έλληνες στην καθημερινή μας συνεννόηση λέμε «ιδιωματισμούς» αυτές τις εκφράσεις, οι επιστήμονες και οι ορολόγοι μάς θυμίζουν ότι ιδίωμα είναι η τοπική διάλεκτος, άρα και ιδιωματισμός είναι κάθε στοιχείο που ανήκει σε τοπικό ιδίωμα. Προτείνουν στη συνέχεια διάφορους άλλους όρους για τις πάγιες μη κυριολεκτούσες εκφράσεις, όπως ιδιωτισμοί, φρασεολογισμοί, στερεότυπες εκφράσεις και πάει λέγοντας. Απ’ αυτούς ο Σαραντάκος επέλεξε τον όρο «παγιωμένες εκφράσεις», που μου αρέσει επειδή περιέχει τη χρήσιμη έννοια της παγίωσης, και δεν μου αρέσει στο βαθμό που δεν περιέχει τη μεταφορικότητα ή, καλύτερα, τη μη κυριολεξία. Νομίζω άλλωστε ότι κανένας από τους όρους που έχω δει, σε ελληνικά ή αγγλικά, δεν κουβαλά μέσα του τη μαγεία αυτών των εκφράσεων, κυρίως τη γόνιμη φαντασία του λαϊκού ομιλητή, που περιγράφει κάτι με γλαφυρή και συνοπτική εκφραστικότητα, τόση όση χρειάζεται για να εντυπωσιάσει η έκφραση και να εντυπωθεί και να επαναληφθεί.

Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε τη διεργασία που έχουμε κάθε φορά που μια καινούργια λέξη, μια καινούργια σημασία, μια νέα έκφραση ή ένας νέος όρος γίνεται κτήμα των πολλών, λεξικοποιείται όπως λένε οι γλωσσολόγοι. Τι είχε στο νου του αυτός που πρωτοξεστόμισε μια έκφραση με μεταφορική σημασία; Τι κατάλαβε αυτός που την άκουσε; Πόσες φορές την επανέλαβε ο πρώτος μέχρι να την πει και κάποιος άλλος; Πότε τρίτωσε το κακό; Πότε αρχίζουν οι άλλοι να σε κοιτάνε περίεργα αν φανεί πως αγνοείς την έκφραση; Πότε χάνεται η κυριολεξία στο μυαλό των ομιλητών, λέει δηλαδή κάποιος «δάγκωσε πάλι ο Ολάντ τη λαμαρίνα» και στο μυαλό του συνομιλητή σχηματίζεται μόνο η εικόνα του ερωτευμένου Ολάντ και καμιά εικόνα λαμαρίνας. Και, τέλος, πότε αποφασίζουν οι λεξικογράφοι να τη βάλουν στα λεξικά τους; Καταλαβαίνετε την πολυπλοκότητα αυτής της διεργασίας. Φανταστείτε κάτι αδύνατο: Να μπορούσαμε να έχουμε λεπτομερείς, βήμα προς βήμα, περιγραφές αυτής της διεργασίας για κάθε λέξη και έκφραση της γλώσσας μας και κάποιον τρελαμένο λεξικογράφο να προσπαθεί να βγάλει νόημα απ’ όλες αυτές τις διαδρομές.

Θέλω λοιπόν να αναφερθώ σε ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς του γλωσσοδίφη Σαραντάκου: τη γοητεία που ασκεί επάνω του η αναζήτηση της προέλευσης λέξεων, εκφράσεων, σημασιών, ιδίως αν οι προτεινόμενες από άλλους εξηγήσεις προκαλούν τη λογική μας. Υπάρχει από τη μια το ενδιαφέρον του Σαραντάκου για την ελληνική λογοτεχνία, ιδίως όπως εκδηλώνεται στην πρωτοβουλία του για την ψηφιοποίηση έργων Ελλήνων συγγραφέων. Αυτό συνδυάζεται με την συνεχώς επεκτεινόμενη ψηφιοποίηση γραπτών έργων της γλώσσας μας, είτε αυτά είναι η αρχαία και μεσαιωνική γραμματεία από τον Thesaurus της Μακντόναλτ είτε εφημερίδες και βιβλία από διάφορους φορείς. Βρισκόμαστε ακόμα μακριά από το σημείο που θα είχαμε σοβαρές ερευνητικές δυνατότητες σε σχέση με όλο αυτό το νέο υλικό, διότι στη νεότερη γραμματεία απέχει ακόμα πολύ από το να είναι πλήρες και η έρευνα συχνά συνεπάγεται μεγάλη ταλαιπωρία. Ωστόσο, οι δυνατότητες που παρουσιάζονται είναι τεράστιες σε σχέση με το παρελθόν, γίνονται συνεχώς προκλητικά μεγαλύτερες και ο Σαραντάκος έχει την τύχη να αξιοποιεί αυτές τις δυνατότητες με μεράκι και με επιστημονικές βασάνους.

Το διαδίκτυο, εκτός από τις ψηφιακές συλλογές που φιλοξενεί, μας επιτρέπει πρόσβαση και στο μεγαλύτερο σώμα κειμένων που θα μπορούσε να φανταστεί ο ερευνητής. Αυτό είναι βέβαια δίκοπο μαχαίρι. Σε άλλες πρόσφατες εποχές τα γραπτά στα οποία είχε πρόσβαση το λεγόμενο αναγνωστικό κοινό ήταν το έντυπο υλικό: βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, εγκυκλοπαίδειες. Σήμερα ένα ολοένα μεγαλύτερο κοινό συμμετέχει στη δημιουργία γραπτού ψηφιακού υλικού, που σε μεγάλο ποσοστό (ανάλογα με το τι επιλέγει να διαβάσει ο κάθε αναγνώστης) είναι ανέλεγκτο: ατεκμηρίωτο, αδιόρθωτο, συχνά ασύντακτο και δυσανάγνωστο – με προέλευση είτε επίσημους φορείς, δημόσιους ή ιδιωτικούς, είτε ιδιώτες που βρήκαν μέσο να ξεσπάνε τον καημό τους. Προσθέστε σ’ αυτά την καταγραφή προφορικού λόγου, τις δημόσιες συζητήσεις που κατατίθενται στα λεγόμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Για τον γλωσσολόγο, όλο αυτό το υλικό είναι ένας παράδεισος. Και για τον λεξικογράφο, στο βαθμό που μπορεί να αξιοποιεί σωστά αυτό το υλικό. Ταυτόχρονα ωστόσο, ιδιαίτερα για τους νέους, που δημιουργούν μια νέα σχέση με τις γνώσεις και τη γλώσσα σε σύγκριση με όσους από εμάς μεγαλώσαμε στον κόσμο των ελεγχόμενων εντύπων, δημιουργούνται νέα δεδομένα, τα οποία είναι υπό συνεχή αξιολόγηση αφού άλλωστε και οι νέες τεχνολογίες είναι υπό συνεχή εξέλιξη.

Μια διαφορά σε σύγκριση με το παρελθόν είναι η ευχερέστερη διάδοση του εύκολου και του προκλητικού, του εύπεπτου μύθου ή της κολακείας των αδυναμιών μας, του τοξικού λάθους μαζί με το ηθελημένο ψεύδος.

Θα μπορούσαμε να κάνουμε μια ολόκληρη συζήτηση εδώ για το ποια δεδομένα έχουν αλλάξει πώς, αλλά, για να έρθουμε στο προκείμενο, κάτι που γνώρισε τεράστια διάδοση τα τελευταία χρόνια είναι οι λεγόμενοι γλωσσικοί μύθοι, που περιλαμβάνουν από απλά λάθη εκτίμησης, φαντασιοπληξίες διαφόρων, ατεκμηρίωτες θεωρίες και εργασίες που απλώς ικανοποιούν φαντασιοπληξίες αλλά κανένα επιστημονικό κριτήριο, και εσκεμμένα καλοστημένα ή κακοστημένα ψεύδη.

Προσωπικά κουβαλάω πάντα μέσα μου την απορία, όταν έρχομαι αντιμέτωπος με παντοειδείς μύθους: μα τα πιστεύουν οι ίδιοι αυτά που λένε ή έχουμε να κάνουμε με γνήσια απάτη; Ή έχουμε μια πιο περίπλοκη διεργασία όπου ο φαντασιόπληκτος εξαπατά πρώτον απ’ όλους τον εαυτό του. Σε σχέση με τους γλωσσικούς μύθους, λίγο να προκαλέσετε τον Σαραντάκο, είναι ικανός να σας μιλάει μέχρι το επόμενο μουντιάλ. Εγώ θέλω απλώς να καταθέσω τη χαρά μου, χαρά που ένιωσα ήδη από τον καιρό που βρήκα το Αλφαβητάριο, για τις εξηγήσεις που δίνει σχετικά με την προέλευση των εκφράσεων αυτού του βιβλίου (ή άλλων λέξεων ή εκφράσεων σε άλλα βιβλία του Σαραντάκου).

Εδώ συγκεκριμένα τη μεγαλύτερη ζημιά –θα μας το πει ο Σαραντάκος αν είναι έτσι– πρέπει να την έχει κάνει ο μακαρίτης πια δημοσιογράφος Τάκης Νατσούλης, ο οποίος στο βιβλίο του Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις έφτιαξε πολλές δικές του εξηγήσεις ή αναπαρήγαγε ευφάνταστες ιστορίες για την προέλευση εκφράσεων. Το διαδίκτυο, που διψούσε για υλικό, αντέγραψε και αναπαρήγαγε όλες, νομίζω, τις γουστόζικες ιστορίες που είχε στο βιβλίο του ο Νατσούλης και ο κόσμος τις έχει χάψει. Αν οι ιστορίες αυτές ήταν, ας πούμε, μαντζούνια για τη θεραπεία ασθενειών, θα είχε ίσως γίνει μεγάλη ζημιά. Οι συγκεκριμένες αυτές παρετυμολογίες έχουν πια όνομα: λέγονται νατσουλισμοί. Εκτός από την όποια ζημιά κάνουν αυτές οι παρετυμολογίες στο σώμα των γνώσεών μας, ταυτόχρονα ακυρώνουν σε μεγάλο βαθμό και τη σωστή δουλειά που έκανε ο Νατσούλης ως ερανιστής διότι αναπόφευκτα πια κουμπώνεται ο ψυλλιασμένος αναγνώστης. Διαβάζει κάπου «Όπως γράφει ο Νατσούλης» και σου λέει «Ωχ, άλλος ένας νατσουλισμός».

Στο βιβλίο του, ο Σαραντάκος αναζητά την προέλευση κάθε έκφρασης που έχει την ελάχιστη αδιαφάνεια, που θα προκαλούσε απορία. Μαθαίνουμε αν έχουμε δανειστεί την έκφραση από ξένη γλώσσα, αν τη βρήκαμε στη Βίβλο ή στα ευαγγέλια, αν έρχεται από την αρχαία ή λαϊκή παράδοση ή από ιστορικά γεγονότα. Μαθαίνουμε και τα πορίσματα των δικών του ερευνών, π.χ. για τα πράσινα άλογα ή για την κανέλα στην κορφή όσων έρχονται απ’ την Πόλη. Και μέσα σ’ όλα «ξεμαθαίνουμε», όπως εύστοχα επισημάνθηκε και στην προηγούμενη παρουσίαση του βιβλίου. Δηλαδή, εκεί που είχαμε ένα ωραίο παραμύθι να εξηγεί την προέλευση κάποιας αλλόκοτης έκφρασης, βρισκόμαστε πάλι με την απορία επειδή ο Σαραντάκος καταρρίπτει την αστήρικτη εξήγηση που κυκλοφορεί αλλά δεν βάζει άλλη στη θέση της. Αυτό φαίνεται να είναι χειρότερο από το να σου στερούν τον Άγιο Βασίλη ή το κρυφό σχολειό.

Δεν είναι βέβαια χειρότερο. Αν επιστρέψω στον παραλληλισμό με τα μαντζούνια, είναι σαν να σου εξηγούν γιατί κάποιο μαντζούνι δεν είναι η γιατρειά για την αρρώστια σου, ακόμα κι αν δεν έχουν να σου προτείνουν άλλη γιατρειά. Εσένα ίσως θα σου λείψει η παρηγοριά, η παραμυθία, το παραμύθι. Ωστόσο, έχουμε μια νίκη για την επιστήμη, που είναι και πρέπει να είναι η συνεχής αναζήτηση για την αλήθεια και όχι το βόλεμα με το αρεστό ψέμα.

Δείτε γύρω μας, τον πανέμορφο και πανάσχημο καινούργιο κόσμο, έναν κόσμο με την ευδαιμονία σπουδαίων ανακαλύψεων και τη δυστυχία στυγνών ανταγωνισμών. Έναν κόσμο στο οποίο, ατομικά ή συλλογικά, θα κερδίζουμε θέσεις ανάλογα με τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που θα κατακτούμε. Θέλουμε άραγε τα πλεονεκτήματα αυτά να είναι η φτήνια της εργασίας μας; Ή θέλουμε να είναι οι δεξιότητές μας, η ποιότητα των γνώσεών μας, η ανωτερότητα της δουλειάς μας, η έρευνα και οι ανακαλύψεις μας, η εμμονή στην αλήθεια, στη λεπτομέρεια, στο καλαίσθητο και το αρμονικό; Ξέρουμε ποια απάντηση θα θέλαμε να δώσουμε, θα θέλαμε να επιδιώξουμε.

Ο Νίκος Σαραντάκος, από το υστέρημα του χρόνου του, μέσα από το ιστολόγιό του και τα βιβλία του, με επιστημοσύνη και εκλαϊκευτική μαεστρία, καλαισθησία και ήθος, έχει προσφέρει πολύτιμη δουλειά σε ένα χώρο που αγαπάμε και καλλιεργούμε. Μακάρι να γίνει πρότυπο και για άλλους σε άλλους χώρους του δημόσιου βίου μας.

Σας ευχαριστώ.

pleiades2

Advertisements

82 Σχόλια to “Η ομιλία του Νίκου Λίγγρη στις Πλειάδες”

  1. Γς said

    Καλημέρα

    -Τι βαλίτσα ήταν αυτή που μετέφερες;
    -Ποια βαλίτσα;

    Με είχε πάρει στο κινητό και μετά δεν το έκλεισε για να με κατασκοπεύσει.
    Ημουν με την συνάδελφό μου Βάλια που την πέταξα κάπου κοντά εκεί που μέναμε τότε.
    Ε, σε μια στιγμή την ρώτησα αν πλησιάζουμε.
    -Πάει μακριά η βαλίτσα;

  2. Γς said

    Μάσα, ξάπλα, τεμπελιά,κι ούτε σκέψη για δουλειά
    πού θα πάει τέλος πάντων η βαλίτσα

  3. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Μπράβο παιδιά, συγχαρητήρια και πάλι.
    Για έναν ανεξήγητο λόγο, δεν μ’ άρεσε ποτέ η εκφορά της λέξης επιστημοσύνη με την οποία σε στόλισε ο Λίγγρης. Αντίθετα, προτιμώ την επιστημονικότητα.
    (άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου)

  4. Gpoint said

    Καλημέρα

    Δεν μπόρεσα να μην χαμογελάσω διαβάζοντας την φράση :

    «Αφήστε το με την ομορφιά που έχει, να το παίρνει ο άλλος να το διαβάζει, στον κήπο του, στο μπάνιο του, στο λεωφορείο. Και στο κρεβάτι του.»

    το μπάνιο σαν δωμάτιο έχει συνήθως τρείς χώρους χρήσης. Στον νιπτήρα αποκλείεται να πάρεις το βιβλίο μαζί σου και στην μπανιέρα κινδυνεύει να βραχεί,,

    Τώρα αν εννοεί όταν πηγαίνει στην θάλασσα για μπάνιο, ξέρω πως πολλοί το κάνουν αλλά είναι ιεροσυλία να το προτιμούν από την χρήση ή καιτην θέα της θάλασσας που ξεκουράζει τα μάτια και να απορροφούνται στο διάβασμα.

  5. Γς said

    4:
    αλλά είναι ιεροσυλία να το προτιμούν από την χρήση ή και την θέα της θάλασσας που ξεκουράζει τα μάτια και να απορροφούνται στο διάβασμα.

    ενώ προσφέρεται για οφθαλμοθεραπεία, ουπς ηλιοθεραπεία…

  6. Νέο Kid Στο Block said

    To «βλέπω τα ραδίκια ανάποδα» (παρεμπίπ. πάντα μού φέρνει την κυριολεκτική εικόνα στο μυαλό, δηλαδή πώς θα ήταν να έβλεπα ένα φυτό σε άνοψη 🙂 …όπως και η λαμαρίνα που δαγκώνεται) έτσι στον ενεστώτα,χωρίς «θα» , δημιουργεί ένα ωραίο αυτοαναφορικό παράδοξο. Μού θύμισε μια παλιά ερώτηση από κυβερνητικό ερωτηματολόγιο στην Αμερική. «Have you ever committed suicide? «

  7. Πάνοςμε πεζά said

    Και τελικά δεν καταλάβαμε αν το «και ο μήνας έχει εννιά» εχει να κάνει με την υποτιθέμενη πληρωμή των υπαλλήλων, ή το έβαλε ο Γιώργος Τζαβέλλας, για να του κλείσει ο στίχος, με το ντουνιά και τη διπλοπεννιά ! (αστειεύομαι, φαντάζομαι ότι η έκφραση προϋπήρχε του τραγουδιού του 1954 -δεν πρόλαβα να ρίξω και ματιά στο βιβλίο, γμτ…)

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια! Να με συμπαθάτε για το σημερινό ελαφρώς διαφημιστικό ποστ, αλλά αφενός κάποτε έπρεπε να μπει και αφετέρου το είχα έτοιμο (λουφάρω δηλαδή).

    3: Να το σκεφτούμε αν είναι συνώνυμα η επιστημονικότητα και η επιστημοσύνη.

    6: Δεν έχεις άδικο.

  9. Πάνοςμε πεζά said

    Η φάτσα μου κρύβεται τεχνιέντως. Για όσους θέλουν να οραματιστούν πάντως, είμαι κολλημένος στην αριστερή βιβλιοθήκη, με το μπλε καρό πουκάμισο ! (τώρα ο Νοικοκύρης θα πει : δηλαδή, ο Πάνος φοράει μπλε καρό πουκάμισο, ή η βιβλιοθήκη φοράει μπλε καρό πουκάμισο;) 🙂

  10. Πάνος με πεζά said

    Ξέχασα ένα μικρό space μεταξύ «Πάνος» και «με», κι έτσι τα σχόλιά μου περιμένουν έγκριση. Τι να κάνω, άλλαξα και βοσκητή λόγω υπερ-ανάδυσης παραθύρων, και δεν είχε τις λεζάντες ρδεδομένες, τις ξανάγραψα και την πάτησα…

  11. Νίκο, να με συμπαθάς αν μου διέφυγε αλλά, αυτή η παρουσίαση είχε ανακοινωθεί εδώ στο blog; Όχι τίποτα άλλο αλλά οι Πλειάδες είναι στη γειτονιά μου κ θα ήθελα πολύ να ήμουν εκεί…

  12. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    11: Χρήστο λυπάμαι. Το είχα ανακοινώσει δυο-τρεις φορές, αν και όχι με πολλές τυμπανοκρουσίες, για παράδειγμα εδώ, στο τέλος-τέλος:

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/06/28/meze-123/

    Την άλλη φορά.

    9: Και άλλη μια φωτογραφία, όπου το πρόσωπο του αγοριού με το μπλε καρό πουκάμισο κρύβεται κατά το ήμισυ μόνο:

    https://sarantakos.wordpress.com/?attachment_id=11467

  13. Γς said

    9:
    Αμέσως πίσω του δεξιά είναι ο Γς. Και πίσω του η κόρη του

  14. nirevess said

    Μελίρρυτος (με την καλή έννοια) όπως πάντα ο ομιλητής!

  15. sarant said

    14: Υπάρχει και κακή έννοια -ή εννοείς την ειρωνική χρήση της λέξης;

  16. qq said

    Πάντα είχα την απορία. Πως γίνετε τόσο λογιότατοι άνθρωποι γραμματιζούμενοι των πνευμάτων να λένε μερικές φορές τόσες εξόφθαλμες σαχλαμάρες. Με βγάζουν από τα ρούχα. Πάντα θα μείνω με την απορία.

  17. Πάνος με πεζά said

    @ 6 : Η αγορά πάντως -και δη η αμερικάνικη- έχει ήδη ανταποκριθεί στην απορία σου! 🙂
    http://www.sheblogs.eu/2008/11/23/anapodo-xristoygenniatiko-dentro/

  18. Πάνος με πεζά said

    Λάθος μου ! Δεν είναι άνοψη, είναι αναποδογυρισμένη κάτοψη ! Άλλο τό’να, άλλο τ’άλλο.

  19. Πάνος με πεζά said

    Αλλά κοιτώντας ψηλά από τη σκάλα, καθώς το στολίζεις, κάτι γίνεται.

  20. sarant said

    16: Ε, έλα σε καμιά παρουσίαση να σου λυθεί η απορία (καλύτερα ντυμένος όμως).

  21. Γς said

    20:
    >καλύτερα ντυμένος όμως

    Και θυμήθηκα το «ξύλινο παλτό» του Τσιφόρου
    που πάει και με τα «ανάποδα ραδίκια».
    [αυτός δεν το είπε πρώτος; ή όχι;]

    Και περιμένουμε το σχετικό «ειδικό άρθρο» του Νικοκύρη, για μετά το Πάσχα [το περασμένο] 😉

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/04/14/dekatessera/#comment-212750

  22. 21 «Η φυλακή είναι ένα πέτρινο κοστούμι», είχε λέει απαντήσει κάποιος βουλευτής της Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης στην πρόταση να δοθούν ρούχα στους φυλακισμένους, γράφει ο Ουγκώ στο «Ενενηντατρία». Επίκαιρο κιόλας.

  23. Μπάμπης said

    Για τη βαλίτσα έχω ακούσει να χρησιμοποιείται και με την έννοια ότι δεν υπάρχει μέλλον..κάτι τέτοιο…., πχ. (αναφερόμενος σε νέο οδηγό) -έτσι όπως οδηγείς Γιώργο, δε βλέπω να πηγαίνει μακριά η βαλίτσα….(δηλ, ότι θα τρακάρει σύντομα…..)

  24. Πάνος με πεζά said

    @ 21 : O Σακελλάριος έχει πεί μια φορά και το «προπονούμαι για πτώμα». Δεν ήταν δική του ατάκα. Του την είχε απαντήσει στην ερώτηση «Τι κάνεις;» κάποιος κλινήρης φίλος του, τον οποίο ειχε επισκεφτεί. Πάντως όχι ο Σουγιούλ, αυτός είναι γνωστό σχεδόν σε όλους το πώς πέθανε.

  25. Πάνος με πεζά said

    Η βαλίτσα στον καταφατικό και μη αρνητικό τύπο («βλέπω να πηγαίνει μακριά η βαλίτσα») δε δηλώνει αδημονία, αλλά απογοήτευση για κάτι που προβλέπουμε ότι θα διαρκέσει πολύ. Αντίστοιχη έκφραση το «έχουμε μαλλιά για ξάσιμο…»

  26. Πάνος με πεζά said

    παροράματα : στον καταφατικό, μη ερωτηματικό 🙂

  27. Γς said

    Παίδες,
    «συνταγολογηθέντων» είναι σωστό;
    [για τα φάρμακα που έχει γράψει σε συνταγές ένας γιατρός]

    http://caktos.blogspot.gr/2014/07/blog-post_4.html

  28. Spiridione said

    Σε αθλητικά συμφραζόμενα έχει αρχίσει και αποκτά θετική χροιά.
    Ας πούμε εδώ ρωτήσανε σοβαρά σοβαρά τον Τζαβέλλα αν θα πάει μακριά η βαλίτσα στη διοργάνωση:
    http://www.newsbeast.gr/sports/EURO2012/arthro/369714/tzavellas-gia-to-kalutero-me-germania/
    http://www.sigmalive.com/simerini/580128
    http://www.sigmalive.com/sports/football/cyprus/coca-cola-cup/12955
    Και μια ωραία χρήση της έκφρασης απ’ τον Παπαδημούλη: «Η κυβερνητική βαλίτσα δεν θα πάει πολύ μακριά»
    http://www.avgi.gr/article/502820/d-papadimoulis-%C2%ABi-kubernitiki-balitsa-den-tha-paei-polu-makria%C2%BB

  29. Πάνος με πεζά said

    Πάντως επειδή η έκφραση συνδέθηκε -τουλάχιστον αρχικά- με το άχθος, αν τα ροδάκια είχαν προλάβει να τοποθετηθούν στις βαλίτσες (η βαλίτΖες, κατά μερικούς) πριν από τη γέννηση της έκφρασης, μάλλον δε θα είχε δει καν το φως της μέρας ! 🙂

  30. Επιστρέφω στο 22: Jagot, qui à ceux qui plaignaient la nudité des prisonniers répondait: « Une prison est un habit de pierre; ».
    Είναι αυτός: http://fr.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%A9goire_Jagot

  31. sarant said

    28 και πριν: Είδατε η βαλίτσα εξελίξεις;

  32. ΠΑΝΟΣ said

    Τέτοια βιβλία μένουν.Είναι σημεία αναφοράς όταν χρειάζεται και θα χρειαστεί στο μέλλον,βέβαια.Ξέρω πια να ξεχωρίζω τα βιβλία που επιβιώνουν.Γιατί είναι χρήσιμα.Ένα καρφί στο μέλλον.Πόσα άλλα θα χαθούν…

  33. leonicos said

    @3 σπειροειδή, η παραπομπή σου στην πύλη της ν.ε.γ λέει κάτι αλλ’ όχι όλα. Η διαφορά μεταξύ επιστημοσύνης και επιστημονικότητας είναι εξ αποκλεισμού. Επειδή ορίσαμε την επιστημονικότητα έτσι , ορίζουμε την επιστημοσύνη αλλιώς.
    Εάν δεις προσεκτικά τους ορισμούς των δύο όρων είναι σα να λέει ‘επί αψύχων επιστημονικότητα, επί εμψύχων επιστημοσύνη’. Αλλ’ αυτή η διάκριση είναι αυθαίρετη. Δεν είναι φυσική ούτε υποστηρίζεται από την κοινή χρήση. Το αναγνωρίζει το λεξικό αποδεχόμενο και την επιστημοσύνη ως σπάνιο συνώνυμο της επιστημονικότητας. Αλλά πόσες φορές χρησιμοποιήθηκαν οι λέξεις αυτές για να συναχθεί o σχετικός τους επιπολασμός, ήγουν η σπάνις (sic) της μίας και η επικράτηση της άλλης;

    Επιπλέον, δεν βρήκα την ομιλία συνταρακτική. Μίλησε δίκαια για ένα σωστό πράγμα. Ίσως να μην μπορούσε να κάνει κι αλλιώς. Πιο πολύ εξέφρασε τις προσωπικές του ελπίδες και φοβίες σχετικά με το διαδίκτυο. Παρ’ όλα αυτά, αναφερόμενος στον τύπο της λεξικογράφησης είπε και το: «εγώ θα προτιμούσα να κρατήσουμε αυτή την αυστηρή προσέγγιση για πιο ψυχρές λεξικογραφικές εργασίες» το οποίο αναγιγνωσκόμενο ‘πονηρά’ μπορεί να θεωρηθεί και συγκαλυμμένη αρνητική κριτική. Στο κάτω κάτω, ένα λεξικό δεν ενδιαφέρεται σε ποιο “σημείο της διαδρομής” έρχεται ο αναγνώστης για να μάθει ή να επιβεβαιώσει μια έκφραση, ούτε πού θα διαλέξει να κάνει την ανάλογη έρευνα, καθιστός, όρθιος ή ξαπλωτός.
    Όσο για τα ‘περί βιβλίων που παίρνει κανείς στο κρεβάτι του’ και που ‘βιβλιοθηκονομεί η καθαρίστρια’ πρέπει να ήσαν αστειάκια αμεσότητας και όχι ‘θέση’.

    Σε σχέση με τον παλαιότερο τίτλο ‘Ιδιωματικές Εκφράσεις’ που εγκαταλείφθηκε, ο ομιλητής επαίνεσε τον συγγραφέα διότι κατά τους λεξικολόγους “ ιδίωμα είναι η τοπική διάλεκτος, άρα και ιδιωματισμός είναι κάθε στοιχείο που ανήκει σε τοπικό ιδίωμα.” Ασφαλώς αυτό ακριβώς σημαίνει ‘ιδίωμα’ επειδή έτσι επεκράτησε. Σε απόλυτους όρους όμως, η λ. ‘ιδίωμα’ προέρχεται από το ‘ίδιον’ το οποίο παραπέμπει μάλλον σε ατομική και όχι σε συλλογική σφαίρα. Όντως οι διάφορες αυτές εκφράσεις ξεκίνησαν από κάποιον (θα μπορούσαμε να τις χαρακτηρίσουμε ιδιόλεκτα), υιοθετήθηκαν, διαδόθηκαν και παγιώθηκαν. Επομένως δεν παύουν να είναι ιδιωματισμοί, του όρου νοουμένου επί ατομικού επιπέδου.

    Επίσης έχω κι επί της ουσίας μια επιφύλαξη. Ο κ. Ν. Λίγρης, αφού αναφερθεί στους διάφορους όρους που προτάθηκαν προς αντικατάσταση του ‘Ιδιωματικές Εκφράσεις’ λέει «Απ’ αυτούς ο Σαραντάκος επέλεξε τον όρο «παγιωμένες εκφράσεις», που μου αρέσει επειδή περιέχει τη χρήσιμη έννοια της παγίωσης, και δεν μου αρέσει στο βαθμό που δεν περιέχει τη μεταφορικότητα ή, καλύτερα, τη μη κυριολεξία.»
    Διερωτώμαι λοιπόν: “Η πρόταση: καθώς θα έρχεσαι, πάρε μου από το φούρνο λίγο ψωμί” είναι παγιωμένη ή όχι; Για μένα είναι, διότι την ακούω γύρω στις είκοσι φορές το μήνα. Αλλά δεν είναι ‘λεξικογραφήσιμη’ ακριβώς επειδή δεν διαθέτει κανενός είδους ‘μεταφορικότητα’ ‘αμφισημία’ ‘μη κυριολεξία’. Επομένως, δια της εις άτοπον απαγωγής, η λέξη ‘παγιωμένες’ στη θέση που βρίσκεται, δεν μπορεί να εννοηθεί διαφορετικά, παρά ως εκφράσεις που έχουν τις ιδιότητες που λείπουν από την δική μου κοινοτοπία.

  34. leonicos said

    @9 και @32 αν είσαι ο ίδιος.

    Τόσο άσκημος είσαι; Όταν έβαλα το σχόλιό μου, πήρε προς στιγμήν το 32 και μετά βγήκε του @32 Πάνου, κι εγώ πήγα 33. Καλός βαθμός!

  35. spiral architect said

    @33α: «Αλλ’ αυτή η διάκριση είναι αυθαίρετη»
    Αυτό θεωρώ κι εγώ, αναζητώντας το λήμμα στο λεξικό και συμφωνώ μαζί σου. Η επιστημοσύνη θαρρώ ότι, έχει περισσότερη σχέση με την ευρυμάθεια παρά μ’ αυτή-καθαυτή τη γνώση της επιστήμης-αντικειμένου σου.

  36. Γς said

    …εις το επί της οδού Αχαρνών 19 και Σουρμελή Μέγαρον.

  37. Γς said

    36 -> 34

  38. leonicos said

    @Γς στο 27 δωμάτιο (με θέα αλλά χωρίς μπαλκόνι)

    Ο γιατρός σου παίρνει μίζες. Ο τύπος εννοούσε τα αναγραφέντα της εταιρείας του.

    Όχι ένα φάρμακο συνταγογραφείται, σημαίνει (όπως επεκράτησε να σημαίνει) ότι μπορεί να μπει σε συνταγολόγιο που αναγνωρίζεται από τους ασφαλιστικούς φορείς. Συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα. Τώρα έχουμε και τα παραφάρμακα, εναλλακτικά κ.ο.κ. που επίσης δεν συνταγογραφούνται.

    Το γράψιμο ενός φαρμάκου σε μια συνταγή λέγεται ‘αναγραφή’. Τα φάρμακα αναγράφονται στο συνταγολόγιο. Στα συνταγολόγια των δημοσίων φορέων αναγράφονται μόνο συνταγογραφούμενα φάρμακα. ένας ιδιωτικ΄ςο φορέας αναγράφει ό,τι τιυ αρέεσει

    Αυτά σε καλά ελληνικά. Αλλά δεν είναι ίδιον όλων των γιατρών τα καλά ελληνικά, όπως ήταν κάποτε

  39. leonicos said

    @35 Ακαταστάλακτες σημασίες, αλλά δεν αξίζει τον κόπο να κόβουμε και φλέβες.

    @36 Θα σου βάλω πιπέρι. άλλωστε δεν κατάλαβα τι εννοείς.

  40. NM said

    (#36) & (#39): «…εις το επί της οδού Αχαρνών 19 και Σουρμελή Μέγαρον.»
    Υπάρχουν δύο σημαντικά μέγαρα σ’ αυτό το σταυροδρόμι στην Αθήνα. Το ένα απέναντι από το άλλο και με την ίδια -παραπάνω- διεύθυνση.
    α) το θρυλικό (πρώην) Β΄ Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών και
    β) η Μασονική Στοά. (δεν ξέρω αν στεγάζεται εκεί ακόμα)
    Ούτε εγώ κατάλαβα που το πάει ο Γς

  41. Γς said

    40:

    34:
    >33. Καλός βαθμός!

  42. Πάνος με πεζά said

    Α, ευτυχώς το θυμήθηκα ! Επειδή είδα αρκετά αποσπάσματα στο βιβλίο, από θεατρικά του Κεχαϊδη, θυμήθηκα τούτο : στο θεατρικό του «Το τάβλι», όπου δύο απίθανοι τύποι, ο Νώντας και κάποιος που δεν τον θυμάμαι, καταστρώνουν κάτι σχέδια παίζοντας μια παρτίδα τάβλι, υπάρχει ένας διάλογος, στο περίπου έτσι :

    – «Ακούς να πάει (η γυναίκα μου) καμαριέρα στο Συμεωνίδη ! Κι εδώ ποιός θα μας πλένει ρε; Ποιός θα μας σιδερώνει τα πουκάμισα;»
    Κι εκείνη την ώρα, πάιρνοντας κατά το κείμενο, ένα πουκάμισο στο χέρι, λέει :
    – «Ορίστε ! Και λείπεται κι ένα κουμπί !»

    Μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση από την πρώτη στιγμή που έπαιξα τη σκηνή, αυτό το «λείπεται». Δεν ξέρω, λεγόταν παλιά το «λείπεται» στη θέση του «λείπει»; Πρέπει, ε; Αν θυμηθώ το γονεϊκό «δε μας λείφθηκε τίποτα» !

    Γκρρρ…πάλι αυτοπαγιδεύτηκα με τα μεταβατικά και τα αμετάβατα, γ… το «διαρρέω» μου !

  43. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    42: Και «μου λείβεται» θυμάμαι.

  44. …χάνεται η κυριολεξία…, [όταν] λέει…κάποιος «δάγκωσε πάλι ο Ολάντ τη λαμαρίνα»…

    Αντίθετα, όταν λέει «δάγκωσε πάλι ο Σουάρες» (ξανά και ξανά) κυριολεκτεί! 🙂

  45. ΠΑΝΟΣ said

    34.
    «@9 και @32 αν είσαι ο ίδιος.»

    Όχι καλέ,άλλος ό ένας,άλλος ο άλλος!

  46. physicist said

    #44. — 😀 😀 😀

  47. 9 (και 12): Εγώ από την άλλη, φαίνομαι πεντακάθαρα, αλλά οι φωτογραφίες με αδικούν 😛 Είμαι, στην δεύτερη (προφανώς) φωτογραφία του άρθρου, αυτός που κάθεται στη βάση της σκάλας, με το ανοιχτόχρωμο μπλουζάκι και το χέρι στο σαγόνι (μάλλον θα διαλογίζομαι για την ανύπαρκτη ταβερνιάρισσα – Σκρούτζ του Ναυπλίου).

  48. physicist said

    #47. — Έγινες αντιληπτός και σε αναγνωρίστηκες (με μεγάλη χαρά) ευθύς αμέσως.

    🙂

  49. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    47: Είσαι και από μακριά, όμως.

  50. BLOG_OTI_NANAI said

    42,43: Μου λείπεται, σου λείπεται, του λείπεται

  51. atheofobos said

    @24 Την ατάκα -Προπονούμαι για πτώμα- την είχε πεί ο Τσιφόρος σε φίλο του που τον είχε επισκευτεί κατάκοιτο , δεν θυμάμαι αν ήταν ο Σακελλάριος, στην ερώτηση – Τι κάνεις;
    Ήταν άρρωστος και πολλοί του είχαν γυρίσει τότε την πλάτη γιατί είχε πάει στον Ελευθερο Κόσμο.
    Νομίζω ότι σε αυτή την συνάντηση είχει πεί στην συνέχεια, γνωρίζοντας ότι προκειται να πεθάνει, το σαρκαστικό:
    Όλοι μας σε 1 και 80 θα πάμε!
    Άντε για τους ψηλού; σε 2 μέτρα!

  52. Γς said

    Στον Τηλεοπτικό Alpha (ειδήσεις τώρα)
    Δείχνει ομάδες παράνομων μεταναστών, άρτι αφιχθέντων.

    Ρωτάνε έναν:
    -Γουέν ντιντ γιου καμ ιν Γκρις;
    -Τζαστ τομόροου

  53. Πάνος με πεζά said

    @ 51 : Eυχαριστούμε ! Μια αντίστοιχη χαρακτηριστική αυτοσαρκαστική ατάκα, και μάλιστα από σχεδόν «αντίστοιχο» άνθρωπο, ήταν κι αυτή του Φρέντυ Γερμανού. Ήταν ο γιατρός του πάνω από το κεφάλι του, τις τελευταίες πια στιγμές, γνώριζαν και οι δύο αυτό που ερχόταν, και ο Φρέντυ σηκώνει τα μάτια και λέει του γιατρού :

    – Μη φοβάσαι ! Θα το ξεπεράσεις…

  54. BLOG_OTI_NANAI said

    52: Στο κρατικό ραδιόφωνο εγκαινιάστηκε ένας νέος χαρακτηρισμός αντί του «παράνομοι μετανάστες» ή «λαθρομετανάστες»· αν άκουσα καλά, είπε «παράτυποι μετανάστες». Νομίζω ότι αυτό είπε.

  55. Γς said

    51:
    Και θυμάμαι τον φίλο μου Λυκούργο Χανδρινό (δικαστικό επιμελητή).

    [-Ρε συ τι λέει η δικιάσου;
    «Πάρντον» του είχε πει. Αλλέως το άκουσε αυτός.
    Και να συμπτωματικά ο Ερικ Μπάρντον αυτή την στιγμή στον Alpha
    Πάρντον- Πάρτον -Μπάρτον].

    Ελεγε το λοιπόν ο φίλος μου Λυκούργος το 1967 για τον Τσιφόρο που διαβάζαμε στην στήλη του στον Ταχυδρόμο.¨
    -Τι καταπληκτικός! Ο πρώτος!
    Ομως είναι φασίστας γμτ…

  56. Ιάκωβος said

    Πολύ καλός ο Λίγγρης και πολύ ωραίο το βιβλίο, πήγα και το πήρα από το ίδιο πρώην προπατζίδικο, που έγινε η διάλεξη, ελπίζω να του φέρει γούρι η προηγούμενη χρήση του μαγαζιού.

  57. Γς said

    55:
    50 χρόνια περάσανε γμτ.
    Ας κλείσω τα μάτια και να με φανταστώ πάνω στα μηχανήματά μου.

    Πόσο μακριά έχουν φτάσει τα κύματα εκείνα από την κεραία μου στο διάστημα;
    Το Χάουζ οβ δε ράιζιν σαν των Ανιμαλς.

    300 000 * 60 * 60 * 24 * 360 * 50 χιλιόμετρα
    Πόσο μακριά είναι;
    Πέρασαν από κανένα πλανήτη;

  58. sarant said

    56: Πρώην προπατζίδικο ήταν λοιπόν; Ορίστε, πολιτιστική κοσμογονία στην Ελλάδα: κλείνουν προποτζίδικα, ανοίγουν βιβλιοπωλεία!

  59. spiral architect said

    Aχ ρε Ντεμπισί! 😦

    [άσχετο]

  60. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Πολύ ωραία παρουσίαση απο τον κύριο Λίγγρη, και το βιβλίο (το παρήγγειλα για δώρο στην μικρή μου κόρη) θα είναι καλοτάξιδο στο μεγάλο του εκδοτικό ταξίδι, συγχαρητήρια για την όμορφη και τεκμηριωμένη εργασία σου Νίκο.

    «Προσωπικά κουβαλάω πάντα μέσα μου την απορία, όταν έρχομαι αντιμέτωπος με παντοειδείς μύθους, μα τα πιστεύουν οι ίδιοι αυτά που λένε……» Δεν ξέρω αν ο κύριος Λίγγρης είναι θρήσκος, αν δεν είναι, μιά ματιά στον πλανήτη, θα του φανερώσει οτι οι άνθρωποι αρέσκονται να πιστεύουν στους μύθους, και το πιο απίστευτο για νοήμονα όντα, όσο πιο τερατώδεις είναι, τόσο πιο πολύ τους πιστεύουν, πολλές φορές μέχρι θανάτου. Αν πάλι είναι θρήσκος, δεν θα έπρεπε να κουβαλάει αυτήν την απορία.

  61. Ιάκωβος said

    Ναι, προπατζίδικο, και μάλιστα το είχε η πρώην παρτενέρ του Φώτη Μεταξόπουλου, Νάντια Φοντάνα.

  62. sarant said

    61: Όσα ξέρουν οι ντόπιοι…. 🙂

    60: Νάσαι καλά, Λάμπρο!

  63. Γς said

    61:
    >προπατζίδικο

    α.προ.πό
    ειρήσθω εν παρόδω, να’ούμε…

  64. Γς said

    61:
    >η πρώην παρτενέρ του Φώτη Μεταξόπουλου, Νάντια Φοντάνα.

    Αχ, αυτές οι παρτενέρ [οι πρώην και οι επόμενες]

    η πρώην παρτενέρ του Μανώλη Καστρινού, Χρυσούλα Ζώκα.

    62:
    >Όσα ξέρουν οι ντόπιοι….

    http://caktos.blogspot.gr/2010/12/cactos-said-to-httpvaliacaldadog.html

    και
    http://caktos.blogspot.gr/2014/07/blog-post.html

  65. Γς said

    >Προσωπικά κουβαλάω πάντα μέσα μου την απορία, όταν έρχομαι αντιμέτωπος με παντοειδείς μύθους: μα τα πιστεύουν οι ίδιοι αυτά που λένε ή έχουμε να κάνουμε με γνήσια απάτη;

    Και σαν να το είχα καταλάβει πιτσιρικάς και όταν μας πήγαν για εξομολόγηση ρώτησα τον παπά που τα είχε σπουδάσει αυτά, γιατί πιστεύει. Μήπως υπάρχει κάτι που δεν το ξέρουμε εμείς.
    Τελικά με κυνήγησε

    60:
    >οι άνθρωποι αρέσκονται να πιστεύουν στους μύθους, και το πιο απίστευτο για νοήμονα όντα, όσο πιο τερατώδεις είναι, τόσο πιο πολύ τους πιστεύουν, πολλές φορές μέχρι θανάτου.

    Οι άνθρωποι [νοήμοντα όντα], απίστευτο.
    Οι γυναίκες όμως;

    -Αγόρι μου και στις γυναίκες να λες ψέματα! Πολλά ψέματα. Μας αρέσουν τα ψέματα.
    -Μεγάλα ψέματα. Οσο πιο μεγάλα είναι τόσο πιο πολύ τα πιστεύουμε.
    [παραινέσεις θείας Σοφίας στο νεαρό Γς]

  66. qq said

    Εγώ γουστάρω άτομα που πιστεύουν ακράδαντα διάφορους μύθους, πουχού τις Σαχλαμάρες Oλκής ενός φρενοβλαβή Ράιχ, να δείχνουν το δάκτυλο σε άλλους που πιστεύουν σε άλλους μύθους, εξίσου σαχλαμάρες ολκής. Άλλο παράδειγμα ο μύθος του κομμουνιστικού παραδείσου. Ντυμένο με επιστήμη. Άλλος ένας μύθος. Ο μύθος της επιστήμης και πως θα απαλλαγούνε από αυτήν. Γενικώς, μύθος νάναι και ότι νάναι.

  67. Γς said

    66:
    >Εγώ γουστάρω άτομα που πιστεύουν ακράδαντα διάφορους μύθους, πουχού τις Σαχλαμάρες Oλκής ενός φρενοβλαβή Ράιχ

    Λάμπρο! Που είσαι; Βαλλόμεθα

  68. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    66 – Άφες αυτοίς, ού γάρ οίδασι τί ποιούσι, άλλωστε εγώ μίλησα για νοήμονα όντα, όχι για ανέραστα μικρόψυχα όντα, που η μόνη ηδονή που μπορούν να αισθανθούν, είναι να ρίχνουν ξίδι στις πληγές των ανέργων. Το συγκεκριμένο όν, πιστεύει στον τερατώδη μύθο της «κυβέρνησης» οτι δεν υπάρχει ανεργία στην Ελλάδα, και δη στην οικοδομή που έχει πεθάνει. Τα έχει περιγράψει λεπτομερώς αυτά τα όντα ο φρενοβλαβής, θα φθονούν και θα μισούν τους οργασμικούς ανθρώπους.

  69. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Το 68 – για το 67, και όχι για την συγκινησιακή πανούκλα του 66.

  70. Y. G. said

    «Στο βιβλίο του, ο Σαραντάκος αναζητά την προέλευση κάθε έκφρασης που έχει την ελάχιστη αδιαφάνεια, που θα προκαλούσε απορία. »

    Δεν καταλαβαινω. Γιατι μια εκφραση που εχει ελάχιστη αδιαφάνεια, δηλαδη μεγιστη διαφανεια, προκαλει απορια;;!!

  71. sarant said

    70: Δεν έχει ελάχιστη, έχει «έστω και την ελάχιστη», την παραμικρή.

  72. Y. G. said

    #71
    Τωρα το καταλαβα! Ευχαριστω.

  73. qq said

    Γς, γιατί μου τον τσιγκλάς. Η μπάλα δεν ήταν γι αυτόν, αλλά για άλλους παραμυθιασμένους. Αλλά έχεις δίκιο. Η μπάλα πιάνει και αυτόν και όλους τους εξυπνάκηδες που κόλλησαν στις εμμονές της νιότης τους και μένανε στάσιμη στη νοητική τους εξέλιξη. Να κοιτάζουν πρώτα στο καθρέπτη με τι μύθους θα τη βγάλουν την σημερινή μέρα τους, μετά να δείχνουν τους άλλους.

  74. Καθένας με τους μύθους του. Άλλοι είχαν κολλήσει με το ότι χωρίς μπετό δεν φτιάχνεις τούνελ :mrgreen:

  75. qq said

    Αυτό και το άλλο. Το κακό με τις εμμονές είναι, ότι ποτέ δεν εξαλείφονται. Σου λέει ο άλλος, πέρα από ένα-ενάμιση μέτρο δεν στέκει το τούνελ σε ένα χωματένιο έδαφος, σου δείχνει το βίντεο τι συμβαίνει, αλλά η εμμονή, εμμονή. Οι εμμονές αναιρούνται μόνο με άλλες εμμονές.

  76. sarant said

    Tι είναι πάλι αυτό με το τούνελ; Ποιο τούνελ; Εκείνο που έχει φως στην άκρη του;

  77. Άσε, Νίκο, μνήμη και υπομονή νάχει κανείς… https://sarantakos.wordpress.com/2010/05/27/digitalship/#comment-36233

  78. sarant said

    Πριν από 4 χρόνια (και καναδυό μήνες)!!

  79. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    77. Άλμα,ή μάλλον βουτιά στα τρίσβαθα ή μάλλον τα τρετράβαθα του ιστολογίου 🙂
    Εγώ μια βαλίτσα-μια σταλίτσα μπήκα ν αφήσω βιαστικά

  80. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    79.τετράβαθα, μπουρμπουλήθρες βρε

  81. Ιάκωβος said

    62, 🙂

    Έχει και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.

    http://www.athensvoice.gr/article/design-home/home/%C2%AB%CF%80%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%AC%CE%B4%CE%B5%CF%82%C2%BB-%CF%84%CE%BF-%CE%BD%CE%AD%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%AD%CE%BA%CE%B9-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%B9%CF%8C%CF%86%CE%B9%CE%BB%CF%89%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B9

  82. […] Greek Οι γλωσσικές δεξιότητες και οι εγκυκλοπαιδικές γνώσεις του εκπαιδευόμενου μεταφραστή Η ομιλία του Νίκου Λίγγρη στις Πλειάδες […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: