Αγιοπνευματικά μεζεδάκια

Παρόλο που πολύς κόσμος θα βρίσκεται είτε στις παραλίες είτε εκτός δικτύου για το τριήμερο, τα μεζεδάκια πρέπει να σερβιριστούν γιατί αλλιώς θα μπαγιατέψουν. Σήμερα η πιατέλα έχει μάλλον πολλά, και μερικά από αυτά θα μπορούσαν ίσως να δώσουν αφορμή και για κυρίως πιάτο, δηλαδή για άρθρο ειδικά αφιερωμένο, αλλά τέλος πάντων, ας βγει χορταστικό το άρθρο, γιατί τη Δευτέρα μπορεί και να μη γράψω. Να σημειωθεί πάντως ότι δεν σχολιάζω καθόλου την πολιτική επικαιρότητα των δύο τελευταίων ημερών, διότι, απλώς, η πιατέλα είχε ήδη γεμίσει.

Το πρώτο μεζεδάκι το προσθέτω επί του πιεστηρίου, που λέμε. Δείτε την εικόνα αριστερά. είναι σκαναρισμένη σελίδα από το καινούργιο εβδομαδιαίο περιοδικό PRESSing, που κυκλοφόρησε προχτές το πρώτο τεύχος του (δεν υπάρχει ονλάιν, ούτε έχει ακόμα ανοίξει ο ιστότοπός τους). Βλέπετε τη φωτογραφία του κ. Σαράντου Καργάκου, για τον οποίο έχουμε γράψει στο ιστολόγιο με αφορμή την εξωφρενική προσπάθειά του να βγάλει οπαδό φασιστικού κόμματος τον Κ. Καβάφη. Βλέπουμε λοιπόν τον κ. Σαράντο Καργάκο να απαντά στον Θ.Π. της Χρυσής Αυγής. Ο τίτλος όμως του άρθρου ίσως κάτι να θυμίζει στους ταχτικούς επισκέπτες του ιστολογίου, έτσι δεν είναι; Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες είχαμε κι εμείς άρθρο με τον ίδιο τίτλο -πολύ απίθανη δεν είναι η σύμπτωση;

Φυσικά, δεν πρόκειται για σύμπτωση. Ο συντάκτης του περιοδικού PRESSing, θέλοντας να ετοιμάσει αφιέρωμα στη Χρυσή Αυγή, βρήκε κάπου στο Διαδίκτυο το άρθρο μου, είτε στο ιστολόγιό μας είτε σε κάποιαν αναδημοσίευση και θέλησε να το συμπεριλάβει στο αφιέρωμα του περιοδικού του. Και “φυσικά” ούτε που του πέρασε από το μυαλό να ζητήσει την άδεια του φουκαρά που έγραψε το άρθρο, λες και ό,τι βγαίνει στο Διαδίκτυο γίνεται αυτομάτως κοινό κτήμα! Με τη δεοντολογία να του τρέχει από τα μπατζάκια, δεν είναι παράξενο που μπέρδεψε τον Νίκο Σαραντάκο με τον Σαράντο Καργάκο και που πρόσθεσε φωτογραφία του Καργάκου (και αναφορά του ιστοτόπου του στη δεύτερη σελίδα). Κι έτσι το περιοδικό κάλυψε δυο σελίδες του (μάλιστα κάποιες “ωραίες φράσεις” του άρθρου αναδημοσιεύονται με μεγάλα γράμματα σε άλλα σημεία του αφιερώματος), ενώ ο Καργάκος βρέθηκε να υπογράφει ένα άρθρο που δεν το έχει δει -και που πιθανώς δεν το εγκρίνει!

Τηλεφώνησα στον κ. Μάκη Δεληπέτρο που είναι διευθυντής σύνταξης του περιοδικού -φυσικά μου ζήτησε συγνώμη, και περιμένω να επανορθώσει στο επόμενο τεύχος. Από μια άποψη, δεν με πείραξε και πολύ, μάλλον χάρηκα που διαβάστηκε το άρθρο και από κάποιους που δεν θα επισκέπτονταν το ιστολόγιό μας, μια και το περιοδικό δεν φαίνεται ν΄ απευθύνεται στο ίδιο κοινό. Με εξόργισε όμως η άποψη πως οτιδήποτε δημοσιεύεται σε ιστολόγια θεωρείται από κάποιους ως υλικό ελεύθερο πνευματικών δικαιωμάτων. Θέλω να πω, θα με ενοχλούσε η αναδημοσίευση ακόμα κι αν αναφερόταν το όνομά μου κι έμπαινε η φωτογραφία μου, διότι δεν μου ζήτησαν την άδεια και διότι δημιουργείται η εντύπωση πως το άρθρο γράφεται από συνεργάτη του περιοδικού.

Μηνολόγιον Ιουνίου και όχι μόνο

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Ο Πειναλέων μαθητής (Μποστ)

Το σκίτσο αυτό του Μποστ δημοσιεύτηκε στη Μακεδονία στις 9 Οκτωβρίου 1960 και φαντάζει περίεργα επίκαιρο με τη σημερινή οικονομική κρίση. Είναι πάντως ένα από τα σχετικά σπάνια σκίτσα του Μποστ όπου δεν γίνεται σχεδόν καμιά αναφορά σε συμβάντα της πολιτικής μικροεπικαιρότητας. Κυριαρχεί, αντίθετα, το διαχρονικό πρόβλημα του κόστους ζωής. Ο Πειναλέων είναι μαθητής κι έχει να λύσει ένα «αγορανομικό πρόβλημα ανωτέρων μαθηματικών», που ξεκινάει όπως συνηθίζεται στα σχολικά βιβλία, με έναν μισθωτό που παίρνει τόσα το μήνα και ξοδεύει τόσα για το ένα και τόσα για το άλλο -τέτοια προβλήματα είχαν και τα δικά μας βιβλία αριθμητικής (Εργάτης εργάζεται με ημερομίσθιο 63 δραχμών, θυμάμαι), τέτοια έχουν και τα βιβλία των παιδιών μου, μόνο που εδώ στο πρόβλημα του Μποστ η κατάληξη είναι διαφορετική: αφού παίρνει 2000 και ξοδεύει περισσότερα, πότε θα πεθάνει; Ο Πειναλέων κάνει τη σούμα και βγάζει αποτέλεσμα Δεκέμβριο.

Από τον αγκίνιο στο κούσουλο και άλλες αμοργιανές λέξεις

Πριν από καμιά πενηνταριά μέρες είχα παρουσιάσει ένα άρθρο, βασισμένο σε ηλεμήνυμα του φίλου μας του Αρκεσινέα, στο οποίο εξετάζονταν μερικά από τα 366 λήμματα του βιβλίου μου “Λέξεις που χάνονται“, που χρησιμοποιούνται, ενδεχομένως με διαφορετική σημασία, στην Αμοργό. Στο τέλος εκείνου του άρθρου είχα υποσχεθεί να επανέλθω με άλλες λέξεις από την Αμοργό, μια και ο φίλος μας είχε στείλει κι άλλο ηλεμήνυμα. Επειδή όμως οι καινούργιες αυτές λέξεις είναι πολλές, σήμερα θα παρουσιάσω το πρώτο μισό από το άρθρο του φίλου μας. Τις λέξεις τις λέω “αμοργιανές” επειδή είναι από την Αμοργό, αν και βέβαια κάποιες από αυτές θα ακούγονται και σε άλλα μέρη (και περιμένω από εσάς να μου πείτε αν και ποιες ξέρετε). Ο τίτλος προέκυψε από την πρώτη και την προτελευταία λέξη του καταλόγου μας. Οι δικές μου ελάχιστες προσθήκες είναι με πλάγια μετά το κάθε λήμμα.

αγκίνιος -α,-ο   ανέπαφος, άθιχτος, ανέγγιχτος  Από παραμύθι:  Θα πάρεις μαζί σου και το σκυλάκι και το κατθάκι και θα τα φέρεις χορτάτα και το ψωμί αγκίνιο. Προέρχεται από το ρήμα γκινιάζω < εγκαινιάζω.

και γκινιάζω: αρχίζω,ξεκινώ κάτι για πρώτη φορά, χρησιμοποιώ κάτι για πρώτη φορά λ.χ. γκινιάζω το κουρούπι με το κρασί ή το λάδι, γκινιάζω το άλετρο, ένα εργαλείο.

ακνιάζω  1. (για φρούτα)  ωριμάζω, είμαι ώριμος    άκνιασαν τα σύκα 2.(για ανθρώπους)  πλησιάζω  σιγά σιγά στο θάνατο  ακνιασμένος είναι  πιο 3. έτοιμος  ακνιασμένο είναι  (το σίδερο στη φωτιά  για να το επεξεργαστεί ο γύφτος ή το σπυρί για να γίνει οποιαδήποτε επέμβαση). Έχει προταθεί <αρχ.  ακμαίος  (για καρπούς: ώριμος)    Το επίθετο άκνιος, -α, -ο

Σύμφωνα με το ΙΛΝΕ, πρόκειται για το άκνιος < άκναιος < ακμαίος

Αποφράδες ημέρες και κερκόπορτες

 

Σήμερα 29 Μαΐου, η επέτειος της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης πριν από 559 χρόνια, αποφράδα ημέρα σύμφωνα με τα κλισέ, οπότε σκέφτομαι να λεξιλογήσω σύντομα με άξονα δυο λέξεις σχετικές με την ημέρα, που τις βλέπετε στον τίτλο.

Λέμε ότι η 29η Μαΐου 1453 είναι αποφράδα ημέρα (ή αποφράς ημέρα στην καθαρεύουσα), επειδή τη μέρα εκείνη έπεσε η Πόλη. Αποφράδα λέγεται η μέρα η καταραμένη, που συνδέεται με κάποιο τραγικό γεγονός που σημάδεψε την ιστορία ενός λαού ή τη ζωή ενός ανθρώπου, λέγεται και η μέρα η γρουσούζικη, η δυσοίωνη: η Τρίτη έτσι κι αλλιώς θεωρείται ημέρα αποφράδα, πολύ περισσότερο σήμερα που συμπίπτει με την επέτειο της άλωσης.

Η λέξη είναι αρχαία, από το στερητικό από και το ρ. φράζω (μιλώ, απ’ όπου και φράση κτλ.), είναι δηλαδή η μέρα εκείνη για την οποία δεν κάνει να μιλάει κανείς· συχνά στα αρχαία τη βρίσκουμε σε πληθυντικό, αποφράδες ημέραι, οι μη καθαρές, οι απαγορευμένες. Και όπως το εξηγεί έμμετρα ο βυζαντινός λόγιος Ιωάννης Τζέτζης (και συγνώμη για τα περίεργα σημαδάκια πάνω από μερικά φωνήεντα):

Ἡ ἀποφρὰς ἡ μισητὴ ἥνπερ μισεῖ τις φράσαι.
Ἦσαν καὶ ἀποφράδες δε τοῖς παλαιοῖς ἡμέραι,
ἐν αἷς τισὶ συνέβησαν θλίψεις καὶ περιστάσεις·

Ο Γκίντερ Γκρας, το όνειδος, η φάρσα

Θα το έχετε διαβάσει, εκτός αν απουσιάζατε από τη μπλογκόσφαιρα όλο το σαββατοκύριακο: ο Γερμανός νομπελίστας συγγραφέας Γκίντερ Γκρας δημοσίευσε στην εφημερίδα Süddeutsche Zeitung ένα ποίημα συμπαράστασης στην Ελλάδα, δώδεκα δίστιχα με τίτλο “Το όνειδος της Ευρώπης”, ένα ποίημα που προκάλεσε πολλαπλές συζητήσεις, τουλάχιστον για τρία θέματα. Καταρχάς, για το ίδιο το ποίημα, την αξία του και τις προσπάθειες μετάφρασής του στα ελληνικά. Έπειτα, για τον Γκίντερ Γκρας -είπαν κάποιοι, και σε σχόλια στο ιστολόγιο και αλλού, ότι επειδή ο 17χρονος Γκρας υπηρέτησε στα Waffen SS τους τελευταίους μήνες του πολέμου, τα σημερινά του κείμενα χάνουν κάτι από την αξία τους ή δεν μπορούν να παρθούν υπόψη. Άλλοι πάλι υπενθύμισαν ότι ο Γκρας πριν από λίγο καιρό είχε γράψει ένα ποίημα εναντίον της πολιτικής της ισραηλινής κυβέρνησης. Τέλος, μία μέρα μετά την δημοσίευση του ποιήματος, μια άλλη γερμανική εφημερίδα, η FAZ, δημοσίευσε ένα άρθρο από το οποίο πολλοί συμπέραναν ότι το ποίημα δεν είχε γραφτεί από τον Γκρας αλλά ήταν φάρσα, παρωδία, γραμμένη από ένα σατιρικό περιοδικό. Και αφού έγινε αρκετός θόρυβος για τη δήθεν φάρσα, βγήκε ο ίδιος ο Γκρας και δήλωσε ότι το ποίημα είναι δικό του ξεκαθαρίζοντας τα πράγματα. Όλα αυτά μας δίνουν, πιστεύω, άφθονη τροφή για συζήτηση.

Και πρώτα έχουμε το ποίημα, με τον εσκεμμένα πιστεύω αμφίσημο τίτλο, που διατηρείται και στη μετάφραση, Europa’s Schande, Η ντροπή της Ευρώπης, το όνειδος της Ευρώπης, που αν δεν κάνω λάθος δεν ξεκαθαρίζει αν είναι η Ελλάδα ντροπή της Ευρώπης ή αν πρέπει η Ευρώπη να ντρέπεται για το πώς φέρεται στην Ελλάδα. Πολλοί το μετέφρασαν στα ελληνικά, ανάμεσα σ’ αυτούς και ο φίλτατος Δρ Ζίμπενμαλ στη Λεξιλογία, όπου βέβαια συζητήσαμε εκτενώς το θέμα (διαβάστε το άρθρο της Λεξιλογίας, έχει συνδέσμους προς άλλες μεταφράσεις, μεταξύ άλλων και στα αρχαία ελληνικά!) Παρακάλεσα τον δόχτορα να χτενίσει τη μετάφρασή του, έβαλα κι εγώ το χεράκι μου σε μικρολεπτομέρειες, βόηθησε και ο Νίκος Λίγγρης και ιδού το αποτέλεσμα:

Ένας ελέφας στη Στοά

Τις Κυριακές έχω συνήθως λογοτεχνικό υλικό, οπότε ταιριάζει να παρουσιάσω σήμερα ένα θεατρικό έργο, ένα ελληνικό θεατρικό έργο που είδα χτες το βράδι, στα τελειώματα της θεατρικής σεζόν, στο θέατρο Στοά, το έργο ‘Ο ελέφας’ του Κώστα Μποσταντζόγλου -γιου του Μποστ. Μάλιστα, αν δεν έχετε τίποτα να κάνετε απόψε το βράδυ στις 8 προλαβαίνετε να δείτε το έργο, στην τελευταία του παράσταση πριν από το καλοκαιρινό κλείσιμο. Αν όχι, το έργο θα ανεβεί και πάλι τον Οκτώβριο με την ίδια σύνθεση.

Ο Ελέφας είναι μαύρη κωμωδία -ή ίσως βουκολικό δράμα, μια και εκτυλίσσεται στην ελληνική ύπαιθρο, ας πούμε σε ένα χωριό του θεσσαλικού κάμπου. Χαράματα, στο κατώφλι του σπιτιού του, ο αυταρχικός εθνικόφρων εξηντάρης Μήτσος (που τον υποδύεται ο Θανάσης Παπαγεωργίου) περιμένει τον φίλο του τον Τάσο (ο παλιός μου φίλος Γιώργος Ζιόβας), έναν αλαφρόμυαλο σαρανταπεντάρη, για να πάνε για κυνήγι, και βρίζει τη γυναίκα του, τη Γωγώ (η Λήδα Πρωτοψάλτη) που προσπαθεί να του πιάσει κουβέντα (και που του υπενθυμίζει ότι η κυνηγετική σαιζόν έχει λήξει).

Κι επειδή ο Τάσος αργεί, μοιραία το αντρόγυνο αναμασάει τις παλιές ιστορίες ανακατεμένες με το χτεσινό έργο της τηλεόρασης, κι ο Μήτσος βρίζει τον μακαρίτη τον πεθερό του, κυνηγημένο αριστερό, κι όταν μαλακώνει της διηγείται μια περιπέτεια που διάβασε στο περιοδικό, μια περιπέτεια “του διάσημου εξερευνητή Μάικλ Χέιτζ” για έναν ελέφαντα στας Ινδίας, που του σκοτώσανε τον αφεντικό του, κι εκείνος άρχισε να κλαίει με κάτι δάκρυα σαν τα μήλα, και έψαξε, έψαξε, βρήκε τον δολοφόνο του αφεντικού του και τον θανάτωσε με την προβοσκίδα του ακαριαίως. Κι έπειτα σάλπισε θριαμβευτικά, πήγε σιμά στον τάφο τού σαχίμπ του -σαχίμπ λένε εκεί το αφεντικό- και ξάπλωσε, σφάλισε τα μάτια του και πέθανε πάνω στο μνήμα.

Τελευταία μαγιάτικα μεζεδάκια

Στο ταχτικό σαββατιάτικο ραντεβού μας τα σημερινά είναι τα τελευταία μεζεδάκια του Μαΐου, ενός Μαΐου εκλογικού και προεκλογικού, οπότε μοιραία τα μεζεδάκια μας έχουν τέτοιον χαρακτήρα, πολιτικό.

Αλλά θα ξεκινήσω με μια παρατήρηση λεξικογραφική, το επίθετο “συστημικός” που πριν από δέκα χρόνια ξένιζε (δεν το περιλαμβάνει ούτε το ΛΚΝ, ούτε ο Μπαμπινιώτης στην πρώτη του έκδοση), έχει πια καθιερωθεί, ως δάνειο από το αγγλικό systemic, παρόλο που, όπως σωστά λέει το λεξικό του Μπαμπινιώτη σε επόμενη έκδοση, ο σχηματισμός του δεν είναι κανονικός σύμφωνα με την ελληνική μορφολογία. Καθιερωμένος λοιπόν πια ο συστημικός και μόνο ο πρόεδρος του φυλλορροούντος Λάος δεν το έχει ακόμα πληροφορηθεί κι έτσι, σε πρόσφατο βιντεάκι λέει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου παρά τα τολμηρά του προεκλογικά συνθήματα, όταν έγινε πρωθυπουργός το 1981 “ήταν ο πλέον συστηματικός” (γύρω στο 2.32 στο βιντεάκι). Δεν εννοεί βέβαια ότι είχε οργκανάιζερ αντί για τεφτέρι και παρακολουθούσε με σύστημα, μέθοδο και οργάνωση τα πάντα -εννοεί πως ήταν αυτό που καθιερώθηκε πια να λέμε “συστημικός” (παρόλο που έχω καλούς φίλους που ακόμα αρνούνται να χρησιμοποιήσουν τον όρο).

Μιλώντας για το ΛΑΟΣ, θα θυμάστε βέβαια ότι παλιότερα ο Άδωνης Γεωργιάδης εξεγειρόταν κάθε φορά που άκουγε να προφέρουν “Λάος” το όνομα του κόμματος στο οποίο τότε ανήκε και οργισμένα διόρθωνε “ο Λαός”. Τώρα όμως που το κοκοράκι έχει λαλήσει, ο ίδιος ο Άδωνης αποκαλεί “Λάος” το πρώην κόμμα του! Δείτε το βιντεάκι, στο 6.30, θα ακούσετε τον Άδωνη να λέει ότι ήταν φίλος με τον Βελόπουλο “πολύ προ του Λάος”.

Τσόγλανοι που λοιδορούν

Επειδή δεν βρίσκεται πια στην πρώτη γραμμή της μαχόμενης πολιτικής, οι κατά καιρούς δηλώσεις του δεν μεταδίδονται πλέον από τα δελτία ειδήσεων των μεγάλων καναλιών αλλά από ιστολόγια και ιστοτόπους. Και επειδή τώρα τον καλούν πιο αραιά σε συνεντεύξεις, εκφράζει τις απόψεις του με τιτιβίσματα (αν και, λόγω μεγέθους, η λέξη ηχεί, θα το παραδεχτούμε, κάπως οξύμωρη). Ο λόγος για τον Θεόδωρο Πάγκαλο, πρώην αντιπρόεδρο της κυβέρνησης. Πρώην, όσο κι αν, στον προσωπικό του ιστότοπο (pangalos.gr) εξακολουθεί να φιγουράρει, κάτω από το ονοματεπώνυμό του, ο τίτλος “Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης”, τουλάχιστον ως αυτή τη στιγμή. Ίσως βέβαια να ισχύει, παραφρασμένο, εκείνο το ρητό που ακούστηκε αρκετά αυτές τις μέρες: Άπαξ αντιπρόεδρος, πάντα αντιπρόεδρος.

Τιτιβίζοντας λοιπόν, ο πρώην αντιπρόεδρος αναρωτήθηκε, για τον κ. Τσίπρα: “Μπορεί τόσο εύκολα ο κάθε Τσο… -με συγχωρείτε- Τσίπρας να λοιδωρεί [σικ!] ιστορικά ονόματα;” Μια και εδώ λεξιλογούμε, θα ήθελα να σχολιάσω αυτό το τιτίβισμα.

Καταρχήν (ή καταρχάς, δεν θα μαλώσουμε) γιατί έβαλα το σικ (που μερικοί θα μου πουν ότι έπρεπε να το λατινογράψω, και τυπικά θα έχουν δίκιο); Το έβαλα για να υποδηλώσω ότι η γραφή αυτή είναι του κ. Πάγκαλου και εγώ δεν την υιοθετώ -αυτή είναι άλλωστε η βασική χρήση του σικ (ή sic, που θα πει “έτσι”).

Φεστιβάλ ελαφρού φαγητού (Μποστ)

Καιρό έχω να βάλω Μποστ, οπότε παρουσιάζω σήμερα ένα σημαντικό σκίτσο του. Όχι προεκλογικό, ούτε καν ευθέως πολιτικό, αλλά ένα από τα σκίτσα της εξαιρετικά γόνιμης πρώτης περιόδου του, τότε που δημιουργούσε τους ήρωες που επρόκειτο να χρησιμοποιήσει τα επόμενα χρόνια και που πέρασαν τελικά στη νεότερη ιστορία της χώρας, κατά κάποιο τρόπο.

Το σκίτσο που βλέπετε αριστερά, δημοσιεύτηκε στον Ταχυδρόμο, στην τακτική στήλη “Το μποστάνι του Μποστ”, στις 10 Οκτωβρίου 1959.

Μία εβδομάδα νωρίτερα, το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, είχε πραγματοποιηθεί το πρώτο Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού, που είχε διοργανωθεί στο ξενοδοχείο Κινγκ Τζορτζ, στην Αθήνα, από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, τον πρόγονο της σημερινής ΕΡΤ.

Στο Φεστιβάλ συμμετείχαν οι κορυφαίοι συνθέτες του ελαφρού τραγουδιού. Στις εφημερίδες της εποχής διαβάζω ότι αν και συμμετείχαν περίπου 500 τραγούδια, “γενική ήτο η εντύπωσις ότι το φεστιβάλ δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελ’έσματα”, κάτι που ακούγεται υπερβολικό, αν σκεφτούμε ότι τα δυο πρώτα τραγούδια ακούγονται ακόμη και σήμερα, κι ας έχει περάσει μισός αιώνας από τότε!

Πρώτο βραβείο (με έπαθλο 12.000 δραχμών) πήρε το τραγούδι «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου» του Μάνου Χατζιδάκη και δεύτερο (με έπαθλο 9.500 δρχ.) το «Ξέρω κάποιο αστέρι» του Μίμη Πλέσσα. Και τα δύο τα τραγούδησε η Νανά Μούσχουρη. Τρίτο, το “Εσένα” του Γιάννη Σπάρτακου με τον Γιάννη Βογιατζή.

Το “Κάπου υπάρχει η αγάπη μου” έχει γνωρίσει πολλές επανεκτελέσεις, αλλά ας το δούμε εδώ τραγουδισμένο από τη Νάνα Μούσχουρη, σε μια λίγο μεταγενέστερη εκτέλεση, στην ταινία του 1960 “Ραντεβού στην Κέρκυρα“.

Ακούμε και το “Ξέρω κάποιο αστέρι”, αλλά από τον Δημήτρη Χορν αντί για τη Μούσχουρη, μια επίσης πολύ γνωστή εκτέλεση.

Ο Μποστ δεν μπορούσε να χάσει την ευκαιρία. Βάζει τον Πειναλέοντα (που εκείνες τις μέρες αποκτούσε το όνομά του), να ψάχνει στα σκουπίδια για φαγητό, τραγουδώντας «Ψάχνω για κασέρι» πάνω στο σκοπό του «Ξέρω κάποιο αστέρι», ενώ η μαμα-Ελλάς, με το απαραίτητο δελτίο Προπό στο χέρι, καθισμένη μπροστά από το Αψιλίας Μέλαθρον, τραγουδάει μια αξεπέραστη παρωδία του «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου», με κουπλέ και ρεφρέν.

Στην πεταμένη στο χώμα εφημερίδα διαβάζουμε τον τίτλο «Το βιοτικόν μας επίπεδον είναι ανώτερον της Νορβηγίας και άλλων χωρών», που ειρωνεύεται υπαρκτούς κομπασμούς στελεχών της κυβέρνησης την εποχή εκείνη.

Ο Μάνος Χατζηδάκις έχει μετατραπεί σε “Ατσιδάκης”, αλλά δεν ξέρω αν υπάρχει υπαινιγμός του Μποστ (για τα χρήματα του βραβείου; ) ή αν είναι απλό λογοπαίγνιο. Πάντως, οι 12.000 του βραβείου μπορεί να πούμε, πάρα πολύ χοντρικά, ότι ισοδυναμούν με 10.000 ευρώ σημερινά, σε μια εποχή όπου κάποιοι αναγκάζονται και πάλι  να ψάχνουν στα σκουπίδια.

Φαλακροί σοβινιστές

Με ρώτησε η κόρη μου: «Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε εθνικιστές και σοβινιστές;» Καλή ερώτηση, της απάντησα. Σκέφτηκα λίγο, και της είπα πως ο σοβινισμός είναι ακραίος, φανατικός εθνικισμός· ο σοβινιστής πιστεύει πως η δική του χώρα είναι ανώτερη απ’ όλες τις άλλες σε όλες τις πλευρές. Μετά κοίταξα το λεξικό και της διάβασα τον ορισμό: σοβινισμός είναι άκρατος εθνικισμός, υπερβολική μέχρι φανατισμού προσήλωση στην ιδέα της πατρίδας, που συνοδεύεται από μίσος και περιφρόνηση για τους άλλους λαούς και που συχνά εκδηλώνεται με επιθετικότητα εναντίον τους.

Υπάρχει επομένως μια διαφορά έντασης, ας πούμε· μια άλλη διαφορά είναι ότι πολλοί οικειοποιούνται τον χαρακτηρισμό εθνικιστής, εννοώ τον δέχονται ευχαρίστως και τον διεκδικούν, ενώ δεν ξέρω κανέναν να οικειοποιείται τον χαρακτηρισμό «σοβινιστής», όλοι τον θεωρούν αρνητικό, αν και κάποιοι βρίσκουν το ελαφρυντικό της αφέλειας -που είναι όμως ένας ακόμα λόγος για να μην θέλει κανείς να χαρακτηρίζεται σοβινιστής.

Θα βρείτε κι άλλες διαφορές ανάμεσα σε σοβινιστές και εθνικιστές, αλλά εγώ θυμήθηκα ότι «εδώ λεξιλογούμε» κι έτσι θα εξετάσω λεξιλογικά τον σοβινισμό και τους σοβινιστές. Με ρώτησε άλλωστε κι η κόρη μου, από πού βγαίνει αυτή η περίεργη λέξη.

Στον Καλαμιάρη και στη Θερμή (Δημήτρης Σαραντάκος)

Το σημερινό είναι το ένατο απόσπασμα από τα “Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια”, το ανέκδοτο αυτοβιογραφικό πεζογράφημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου. Δημοσιεύτηκε την Παρασκευή που μας πέρασε πριν στο Εμπρός της Μυτιλήνης, την εφημερίδα με την οποία συνεργαζόταν για πολλά χρόνια ο πατέρας μου. Το προηγούμενο απόσπασμα μπορείτε να το βρείτε εδώ. Βρισκόμαστε πάντοτε στο καλοκαίρι του 1936. Το χωριό του προπάππου μου, που λεγόταν Μυρογιάννης, είναι η Μόρια, λίγο έξω από τη Μυτιλήνη.

Δυο χιλιόμετρα ανατολικά από το χωριό του παππού, πάνω στην ακτή, ήταν ένα γειτονικό χωριουδάκι, η Παναγιούδα. Σε μια συνοικία του χωριού, που λεγόταν Καλαμιάρης, ζούσαν κάτι ξαδέλφια της μαμάς μου, παιδιά του μικρότερου αδελφού του παππού, του μπάρμπα Θανάση. Ο παππούς μου καταγόταν από το Πληγώνι, ένα μικρό χωριό στις πλαγιές της Αμαλής, στα νότια της πόλης μας. Ο πατέρας του, ο Βασίλης ο Μυρογιάννης, είχε τέσσερις γιους, το Βαγγέλη, το Γιώργο (τον παππού μου), το Θανάση και τον Τζάννο. Ήταν μικροκτηματίας και δύσκολα τα ‘βγαζε πέρα. Ήταν όμως άνθρωπος κεφάτος, αισιόδοξος και δουλευτής. Του άρεσε το κρασί και το τραγούδι κι έπαιζε λύρα και λαγούτο. Από τα παιδιά του, ο πρώτος και ο τελευταίος μείναν αγρότες και κράτησαν τα χτήματα. Ο παππούς μου έγινε πραματευτής κι ο Θανάσης σιδεράς και εγκαταστάθηκε στην Παναγιούδα, στο χωριό της γυναίκας του.

Απόχτησε τέσσερα παιδιά, δυο γιους και δυο κόρες.

Ένα απόγεμα Σαββάτου, η γιαγιά μάς ξεσήκωσε να πάμε να δούμε τα ανίψια της. Είχε από τα χτες ετοιμάσει μια γαλατόπιτα και έβαλε γλυκό του κουταλιού σε μια γυάλα. Ο παππούς δεν ήθελε να έρθει, γιατί ήταν η μέρα που θα ερχόταν ο φίλος του ο Ιγνάτης. Ήταν άλλωστε συντηρητικός στις κοινωνικές του σχέσεις και μ’ όλο που η οικογένεια του μπάρμπα Θανάση ήταν σόι του παππού, τις επαφές μαζί τους τις κρατούσε η γιαγιά.

Ξεκινήσαμε η γιαγιά, η μαμά μου, η θεία Μάρω κι εγώ. Ο δρόμος ήταν ίσιος και η διαδρομή ευχάριστη. Κάναμε στάση σε δυο σπίτια που ήταν στο δρόμο μας, στου κυρίου Ιωάννου, ενός φίλου του μπαμπά μου, και του κυρίου Αρχοντίδη, που ήταν καθηγητής στο Γυμνάσιο και ήξερε καλά τη μαμά μου. Εκεί οι μεγάλοι κουβέντιασαν για λίγο και μας κέρασαν γλυκό του κουταλιού και βυσσινάδα.

Κωνσταντίνου και Ελένης

Σήμερα τα μισά σπίτια της Ελλάδας γιορτάζουν, οπότε σκέφτηκα να αφιερώσω το σημερινό άρθρο στη γιορτή αυτή, μια από τις σπουδαιότερες στο εορτολόγιό μας. Αν πιστέψουμε τον πίνακα συχνοτήτων των ελληνικών ονομάτων, βρίσκουμε τον Κωνσταντίνο στη δεύτερη θέση πίσω από τον Γιώργο στα αντρικά (αλλά πολύ κοντά στα άλλα συχνοακουσμένα αντρικά ονόματα, Γιάννη, Δημήτρη και Νίκο), και την Ελένη επίσης δεύτερη στα γυναικεία πίσω από την αναμφισβήτητη πρωταθλήτρια Μαρία. Δεν ξέρω αν η κατάταξη αυτή είναι απόλυτα σωστή, αλλά δίνει μια ιδέα της σχετικής συχνότητας των ονομάτων και της εορτολογικής σπουδαιότητας της μέρας. Και μην ξεχνάμε ότι και η Κωνσταντίνα είναι αρκετά διαδεδομένο όνομα, δέκατο στον γυναικείο κατάλογο -ο Έλενος βέβαια είναι σπανιότατος (αν είναι το αρσενικό της Ελένης) κι έτσι κι αλλιώς γιορτάζει τον Νοέμβριο, όπως κι ο Λένος. Οπότε, μεγάλη γιορτή η σημερινή και να πω και χρόνια πολλά στην αδερφή μου τη Λένα και στον ξάδερφό μου τον Κώστα, αν διαβάζουν, και σε όλους τους άλλους εορτάζοντες φίλους του ιστολογίου. Όμως θα προειδοποιήσω ότι είναι αδύνατο να εξαντλήσω όλες τις πτυχές των δυο ονομάτων, θα κορφολογήσω μερικές και θα αφήσω ενδεχομένως σε σας τη συμπλήρωση.

Ο λόγος που τα δυο ονόματα γιορτάζουν μαζί, είναι βέβαια ότι η αγία Ελένη ήταν η μητέρα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που έπαιξαν κι οι δυο τον καθοριστικό ρόλο που ξέρουμε στην επικράτηση του χριστιανισμού, γι’ αυτό άλλωστε και η εκκλησία τούς θεωρεί ισαπόστολους, παραβλέποντας, καλώς ή κακώς δεν θα σταθούμε, ότι ο αυτοκράτορας δολοφόνησε τον γιο του και (με εντολή της μητέρας του) τη σύζυγό του. Το όνομα του Κωνσταντίνου έγινε διάσημο από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, της Ελένης ήταν ήδη διάσημο από την πανέμορφη βασίλισσα της Σπάρτης και της Τροίας.

Η γέννησις, ένα ποίημα του Άχθου Αρούρη

Ο παππούς μου, ο Νίκος Σαραντάκος (1903-1977), ίδιο ονοματεπώνυμο και πατρώνυμο με μένα (μέχρι και ίδιο ΑΦΜ, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία), χρησιμοποιούσε όταν ήταν νέος το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης, και μ’ αυτό δημοσίευε ποιήματα στις εφημερίδες της Μυτιλήνης πριν από τον πόλεμο.

Άχθος αρούρης είναι βέβαια φράση ομηρική (Ιλιάδα Σ104) και σημαίνει “βάρος της γης”, παναπεί “άχρηστος άνθρωπος”. Τον μεσοπόλεμο ήταν πολύ της μόδας τα φιλολογικά ψευδώνυμα που φτιάχναν ονοματεπώνυμο από ένα αρσενικό και τη γενική ενός θηλυκού, π.χ. Άγγελος Δόξας ή Ρώμος Φιλύρας ή Στέφανος Δάφνης -αυτά είναι τα πετυχημένα, γιατί υπήρχαν και πολλά που σήμερα ακούγονται κάπως αστεία, π.χ. Όλμος Περάνθης και άλλα που προτιμώ να μην τα αναφέρω. Δεν ξέρω αν η επιλογή του ψευδωνύμου από τον παππού μου αντιπροσώπευε και μια υποδόρια κριτική σ’ αυτή τη μόδα.

Τις Κυριακές βάζω συνήθως λογοτεχνικό θέμα, οπότε σήμερα σκέφτηκα να βάλω ένα ποίημα του παππού μου, ένα ποίημα θρησκευτικό -ή αντιθρησκευτικό. Λέγεται “Γέννησις” και γράφτηκε παραμονή χριστουγέννων του 1937, στη Σάμο. Θα μπορούσα να το βάλω την εποχή των Χριστουγέννων, αλλά αυτό ίσως θεωριόταν βλάσφημη ενέργεια, οπότε το βάζω τώρα, σε ανύποπτο όπως λέμε χρόνο.

Άλλα ποιήματα του Άχθου Αρούρη υπάρχουν στο βιβλίο “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” που έγραψε ο πατέρας μου, Δημήτρης Σαραντάκος, από τις εκδόσεις Ερατώ, που όμως έχει δυστυχώς εξαντληθεί -σκέφτομαι να το επανεκδώσω, ίσως σε ηλέκδοση. Κάποια ποιήματα έχω βάλει σε μια ειδική σελίδα στον παλιό μου ιστότοπο.

Χωρίς να είμαι αντικειμενικός, βρίσκω πολύ αξιόλογο το ποίημα αυτό του παππού μου. Με χαρά βλέπω ότι έχει αναδημοσιευτεί αρκετά στο Διαδίκτυο. Μάλιστα, είδα ότι ο Γιώργος ο Πήττας, που είχαμε φιλία όταν ήμασταν έφηβοι στο Φάληρο και τώρα έχω ξαναβρεί τα ίχνη του διαδικτυακώς, έχει φτιάξει κι ένα βιντεάκι στο οποίο απαγγέλλει το ποίημα του παππού μου.