Η Μεγάλη εποχή της Νάντιας Βαλαβάνη

Την Πέμπτη (5/11) το βράδυ παρουσιάστηκε στη Στοά του Βιβλίου η ποιητική συλλογή “Η μεγάλη εποχή” της Νάντιας Βαλαβάνη, ποιήτριας, μελετήτριας του Μπρεχτ και αγωνίστριας της Αριστεράς. Η συλλογή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ταξιδευτής, περιέχει ποιήματα που είχαν ήδη δημοσιευτεί σε δυο προηγούμενες συλλογές τής ΝΒ καθώς και μερικά αδημοσίευτα. Συνοδεύεται από κολλάζ της ίδιας, σαν κι αυτό του εξωφύλλου. Τα ποιήματα είναι χωρισμένα σε δυο ενότητες, Πριν και Μετά, όπου το ορόσημο είναι το 1989, η χρονιά της κατάρρευσης των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη και της αποχώρησης της ΝΒ από το ΚΚΕ σε διαφωνία για τη συγκυβέρνηση Τζανετάκη.

Το βιβλίο παρουσιάστηκε από τους εξής (με τη σειρά που μίλησαν): τον συνθέτη Διονύση Τσακνή, τον ζωγράφο Δημ. Σεβαστάκη, τον καθηγητή του Πανεπ. Αθηνών Γιώργο Μανιάτη, την ιστορικό Έλενα Πατρικίου και τον Αλέκο Αλαβάνο. Στο τέλος, η Νάντια Βαλαβάνη και η ηθοποιός Κάτια Γέρου απάγγειλαν πολλά ποιήματα του βιβλίου.

Εβραϊκοί σταυροί και τσαπατσούληδες δημοσιογράφοι

Έτσι είναι οι εβραϊκοί σταυροί, αν πιστέψουμε τον Χρ. Μιχαηλίδη

Στη «Νύχτα των Βρικολάκων» του Ρομάν Πολάνσκι, υπάρχει μια ξεκαρδιστική σκηνή, όπου ένας βρικόλακας παρουσιάζεται μπροστά σε έναν χωρικό. Προετοιμασμένος αυτός, αρπάζει έναν σταυρό και τον προτάσσει στον βρικόλακα, περιμένοντας να δει τον νεκροζώντανο να καταρρέει.

– Την πάτησες, του λέει εκείνος με ένα σαρδόνιο χαμόγελο. Είμαι εβραίος βρικόλακας! Και χραπ, τον δαγκώνει στο λαιμό.

Αυτά, στην ταινία. Αν όμως πιστέψουμε τη στήλη του κ. Χρ. Μιχαηλίδη στη χτεσινή Ελευθεροτυπία, κακώς ο εβραίος βρικόλακας αψήφησε τον σταυρό, διότι εβραϊκοί σταυροί υπάρχουν. Με αφορμή την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, σύμφωνα με την οποία πρέπει να αφαιρεθούν από τις σχολικές αίθουσες της Ιταλίας ο σταυρός και κάθε άλλο θρησκευτικό σύμβολο (η απόφαση πάρθηκε ύστερα από προσφυγή της μητέρας μιας μαθήτριας), ο Χρ. Μιχαηλίδης θυμάται την υπόθεση του δικαστή Λουίτζι Τόστι, ο οποίος, τουλάχιστον σύμφωνα με τον καλό δημοσιογράφο, πιστεύει στον Ιουδαϊσμό και ήθελε να αντικατασταθεί, στις δίκες όπου προήδρευε ο ίδιος, ο χριστιανικός από τον εβραϊκό σταυρό. Και επειδή δημοσιογράφοι και εφημερίδες εγνωσμένου κύρους δεν μπορεί να κάνουν λάθη, συνεπάγεται ότι υπάρχει εβραϊκός σταυρός. Όπερ έδει δείξαι.

Μόνο που εμείς ξέρουμε ότι εφημερίδες και δημοσιογράφοι κάνουν λάθη, ακόμα και κωμικοτραγικά, ιδίως όταν γράφουν στο γόνατο. Φυσικά εβραϊκός σταυρός δεν υπάρχει κι αν ρίξετε μια ματιά σε τηλεγραφήματα διεθνών πρακτορείων θα δείτε ότι γίνεται λόγος όχι βέβαια για εβραϊκό σταυρό αλλά για menorah, δηλαδή μενορά, ή επτάφωτη λυχνία, η οποία, όπως βλέπετε, δεν έχει καμιά σχέση με σταυρό. (Μπορεί να τη δείτε γραμμένη και μενόρα, δείτε και εδώ)

Θα μπορούσαμε βέβαια να σκεφτούμε ότι ο δημοσιογράφος είδε menorah και επειδή βαριόταν να βρει πώς λέγεται δαύτο, έγραψε κατ’ οικονομία «εβραϊκός σταυρός», εννοώντας το κορυφαίο εβραϊκό θρησκευτικό σύμβολο. Όμως κι έτσι αν είναι, πρόκειται για προχειρότητα απαράδεκτη για σοβαρή εφημερίδα –μπορεί στον προφορικό λόγο να λένε μερικοί «ο γαλλικός ΟΤΕ», αλλά στην εφημερίδα γράφουμε «η Φρανς Τελεκόμ», έτσι δεν είναι;

Δυστυχώς όμως δεν πρόκειται μόνο για τσαπατσουλιά, διότι το ρεπορτάζ του κ. Μιχαηλίδη περιέχει και κάμποσες ανακρίβειες. Για παράδειγμα, όπως φαίνεται δεν είναι ακριβές ότι ο δικαστής Τόστι θέλησε να βάλει στην αίθουσα του δικαστηρίου ειδικά τη μενορά. Σύμφωνα με την αναφορά που έκανε προς την ιεραρχία του, ζήτησε να τοποθετηθούν στις αίθουσες όλα τα θρησκευτικά σύμβολα που ο ίδιος προσωπικά λατρεύει και από τα οποία εμπνέεται και αντλεί ψυχική στήριξη: το λογότυπο της Ένωσης Αθέων, Αγνωστικιστών και Ορθολογιστών, η εβραϊκή μενορά, το άγαλμα της Παλλάδας Αθηνάς, το αγαλματίδιο του Βούδα, της Ίσιδας, του Βάκχου και κάμποσων ακόμα θεών και θεαινών. Στο πρωτότυπο: chiedo pertanto, in via subordinata, che il Ministro di Giustizia esponga -o mi autorizzi ad esporre- in tutte le aule giudiziarie, a fianco del crocifisso, i simboli religiosi di tutte le altre confessioni ed ideologie e, in particolare, il logo dell’U.A.A.R. (Unione Atei Agnostici Razionalisti), la menorà ebraica, i simulacri di Pallade Atena, di Budda, della Dea Iside, del Dio Bacco, di Odino, di Manitù, del Dio Quetzalcoatl, del Dio Mòrot, del Dio Satana, del Dio Bacarozzo, della Dea Lucertola, della Dea Vacca e del Dio Po: tutti Dei e Dee che io venero “ardentemente” e della cui presenza, supporto e conforto morale e religioso intendo usufruire in occasione dello svolgimento dei processi che mi riguardano. Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε στο ιστολόγιο του δικαστή Τόστι, αλλά σας προειδοποιώ ότι είναι εκτενές, στα ιταλικά, και μάλιστα στη δικαστική διάλεκτο.

Δεν θα χρεώσω όμως στον Χρ. Μιχαηλίδη τη διαστρέβλωση των γεγονότων, αφού αυτός απλώς αναδημοσίεψε όσα είχαν γραφτεί από πολλά άλλα μέσα ενημέρωσης. Στο κάτω-κάτω, πρόκειται για επαγγελματία δημοσιογράφο, όχι για ερασιτέχνη θαμώνα του Διαδικτύου, να κάνει ανεξάρτητη έρευνα όπως η αγαπητή Μαρία που με τρία κλικ βρήκε το ιστολόγιο του δικαστή Τόστι και μας το παρουσίασε χτες εδώ,  ως σχόλιο σε άλλο νήμα. Ο δημοσιογράφος δεν κάνει ανεξάρτητη έρευνα, θα ήταν αντιδεοντολογικό (και δεν προλαβαίνει άλλωστε): αρκείται στο να μεταφράσει (ή να κακομεταφράσει) όσα βρίσκει έτοιμα.

Και πάλι όμως, βρίσκω εντελώς αυθαίρετο το συμπέρασμα του Χρ.Μιχ., ότι ο αγώνας του δικαστή Τόστι «είχε γίνει για να φύγουν όχι οι θρησκείες από τα δικαστήρια, αλλά η θρησκεία που δεν ενστερνιζόταν εκείνος». Και απορώ πώς ο κατά τα άλλα ευαίσθητος και αντικειμενικός δημοσιογράφος, που θεώρησε καλό να προσθέσει το «όπως τον ονόμασε» στον χαρακτηρισμό ενός νόμου του 1926 ως φασιστικού, δεν είχε την ευαισθησία και αντικειμενικότητα να αναζητήσει τις πραγματικές απόψεις του δικαστή πριν βγάλει το αυθαίρετο συμπέρασμά του. Προφανώς, και η τσαπατσουλιά είναι επιλεκτική.

Αλλά να γυρίσουμε στην απόφαση του ΕΔΑΔ, ότι πρέπει να απομακρυνθούν τα θρησκευτικά σύμβολα από τα σχολεία. Θα μπορούσε να ισχύσει και στη χώρα μας, αφού αν δεν κάνω λάθος σταυροί ή εικόνες του Χριστού υπάρχουν και στις δικές μας σχολικές αίθουσες. Για τα δικαστήρια δεν ξέρω διότι δεν συχνάζω, αλλά φαντάζομαι πως και εκεί θα υπάρχουν. Παλιότερα σίγουρα υπήρχαν, αν θυμηθούμε και τους έξοχους στίχους του Ασημάκη Πανσέληνου:

Ένας εργάτης κάθεται στον μπάγκο,
από ένα σπάγγο κρέμεται ο Χριστός
κι απ’ το Χριστό κρεμιέται, δίχως σπάγγο,
το Καθεστώς!

Για το θέμα αυτό μπορεί να γίνει ενδιαφέρουσα συζήτηση. Να φύγουν οι σταυροί (και οι εβραϊκοί βεβαίως) και τα άλλα θρησκευτικά σύμβολα από τα σχολεία;

ΥΓ Για να μην παρεξηγηθώ, η άποψη ότι είναι αντιδεοντολογικό να γίνεται ανεξάρτητη έρευνα είναι ειρωνική.

Ένα βροχερό ποίημα και μια απορία

Ακόμα δεν έχω βρει τυποποιημένη μέθοδο να υποβάλλω απορίες προς το εκλεκτό κοινό του ιστολογίου. Τούτην εδώ θα τη σερβίρω με συνοδεία ένα ποίημα εποχιακό, μια κι έξω βρέχει, ένα ποίημα χειμωνιάτικο, γραμμένο από τον παππού μου πριν από 73 χρόνια. Όμως, πρώτα η απορία ενός αγαπητού επισκέπτη.

Ακούστε το τραγούδι:

Εφτά γορίλες θα σου πω

Ο μέγιστος γάλλος τραγουδοποιός Ζορζ Μπρασένς (1921-1981) έχει γράψει πολλά τραγούδια που μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες, είτε από ποιητές για να διαβαστούν είτε από ομοτέχνους του τραγουδοποιούς για να τραγουδηθούν. Ένα από αυτά είναι ο Γορίλας (Le gorille), τραγούδι που υπάρχει στον πρώτο δίσκο του Μπρασένς (La mauvaise reputation, 1953) αλλά είχε γραφτεί τουλάχιστον πέντε χρόνια νωρίτερα. Μια διασκεδαστική ιστορία που όμως λειτούργησε και σαν καταδίκη της θανατικής ποινής (που τότε ίσχυε και εφαρμοζόταν στη Γαλλία), το τραγούδι κρίθηκε άσεμνο και απαγορεύτηκε αμέσως από τους γαλλικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς για κάμποσα χρόνια.

Εδώ βλέπουμε μια ζωντανή εκτέλεση από τον Μπρασένς, πολλά χρόνια αργότερα:

Δυναστείες και υπουργεία

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε χτες 1.11.2009 στην κυριακάτικη Αυγή. Επειδή τα κομμάτια που δίνω, μια φορά το μήνα, στην Αυγή έχουν ανώτατο όριο λέξεων, ενώ εδώ το Διαδίκτυο είναι η χαρά του φλύαρου, σκεφτόμουν να ξαναδουλέψω το άρθρο προσθέτοντας μερικά πράγματα ακόμα: κάτι για την τηλεοπτική σειρά “Δυναστεία”, ας πούμε ή κάποια αποσπάσματα από Μακρυγιάννη ή να εμπλουτίσω μέχρις εξαντλήσεως το παιχνίδι με τα δάνεια στην τέταρτη παράγραφο. Διερωτώμαι επίσης αν η βλαστήμια “γ… τα υπουργεία σας” αναφέρεται στα υπουργεία με τη σημερινή έννοια ή με την παλιότερη (Υπουργείον Τρικούπη = η κυβέρνηση Τρικούπη). Όμως, τελικά αποφάσισα να αφήσω έτσι το κείμενο -τουλάχιστο προς το παρόν.

Η αναμενόμενη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές ανέδειξε πρωθυπουργό τον Γιώργο (τέως Γιωργάκη) Παπανδρέου, γιο του Ανδρέα και εγγονό του Γεωργίου Παπανδρέου που και οι δυο τους είχαν διατελέσει πρωθυπουργοί. Ήδη, οι πρωτότυπες ονομασίες των υπουργείων της νέας κυβέρνησης προκάλεσαν αρκετά σχόλια, που μερικά τα βρίσκω αδικαιολόγητα.

Για παράδειγμα, ειρωνεύτηκαν πολλοί τη μετονομασία του υπουργείου Δημοσίας Τάξης σε «Προστασίας του Πολίτη». Προς τι η ειρωνεία; Μήπως ο Λάτσης κι ο Βαρδινογιάννης δεν είναι πολίτες; Αυτούς τους πολίτες καλείται να προστατέψει το νέο υπουργείο και με τα πρώτα δείγματα γραφής καλά τα καταφέρνει. Όμως εμείς δεν πολιτικολογούμε, λεξιλογούμε. Και ξεκινάμε από τη λέξη «υπουργός».

Ακούγεται συχνά-πυκνά πως οι υπουργοί είναι υπηρέτες του πολίτη· φυσικά, αυτό είναι κλισέ και ηχηρή κουβέντα, που όμως έχει ετυμολογική επικύρωση. Θέλω να πω, η λέξη υπουργός, που ετυμολογείται από το υπό και το έργον, σήμαινε στην αρχαιότητα τον υπηρέτη, τον βοηθό και το ρήμα «υπουργώ» σήμαινε «βοηθώ, παρέχω υπηρεσίες». Όταν, με την επανάσταση του 1821 σχηματίστηκε η επαναστατική κυβέρνηση (προσωρινή διοίκησις της Ελλάδος), δεν είχε υπουργούς αλλά μινίστρους.

Έτσι, λογουχάρη, ο Κωλέττης ήταν Μινίστρος Εσωτερικών και ο Πανούτσος Νοταράς Μινίστρος της Οικονομίας, και ούτω καθεξής, ενώ αντί για υπουργεία υπήρχαν μινιστέρια, λέξεις δανεικές από τα ιταλικά. Όταν έπαψε το ντουφεκίδι, βρήκαν οι λόγιοι καιρό να «καθαρίσουν» τη γλώσσα από τα ξένα δάνεια, κι έτσι ανάστησαν την παλιά λέξη «υπουργός» –και επειδή επρόκειτο για θεσμική λέξη ο καθαρισμός έπιασε, ενώ μέσα στο σπίτι μας (λατινικό δάνειο) ο καθαρισμός έσπασε τα μούτρα του (ιταλικό δάνειο) κι έτσι ακόμα τρώμε κεφτέδες (τουρκικό δάνειο) στην κουζίνα (ενετικό δάνειο) πίνοντας ουζάκι (άγνωστης προέλευσης δάνειο). Αλλά πλατειάζω.

Πολλά και διάφορα μιας συννεφιασμένης Κυριακής

Κι ενώ ο Νοέμβρης μπαίνει συννεφιασμένος,  μερικές σκόρπιες σημειώσεις κι ένα ποίημα, αλλά όχι όπως το χτεσινό παρά σατιρικό.

Το ποίημα το έγραψε ο παππούς μου ο Νίκος Σαραντάκος, με το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης, και το δημοσίευσε στη μυτιληνιά σατιρική εφημερίδα Τρίβολος πριν από 73 χρόνια και κάτι μέρες.

Εις ομβρέλλαν

… Λάβε μαγγούραν, άρμοσον μπανέλλας επ’ αυτής
και επ’ αυτών τεζάρισον πανίον.

- Με τούτο το μηχάνημα μπορείς να παιδευτείς
εις όλον τον ταλαίπωρόν σου βίον.
Ή θα την πάρεις άσκοπα και δεν θα βρέξει διόλου
και τζάμπα θα σηκώνεις το φορτίο της
ή στο καρφί θα κρέμεται το σκεύος του Διαόλου
και προ βροχής θα ευρεθείς δεινής και ατελείωτης·

ή αψηλά θα την κρατάς και θα μουσκεύεις όλος
χωρίς αυτή να σου προσφέρει κάτι
ή, χαμηλώνοντάς τηνε, θα περπατείς δυσκόλως
και θα τη χώσεις σίγουρα σε καποιανού το μάτι·

ή θα ’χει μπόρα ξαφνική κι αυτή δε θαν ανοίγει
ή απ’ αγέρα δυνατό θα σπάσει ή θα σου φύγει·
ή θα τη χάσεις κάποτε κάπου ξεχάνοντάς τη
και θα ’χεις με τη σύζυγο τσακώματα και θύελλα·

ή θα τη δώσεις δανεική και πίσω παίρνοντάς τη
λάσπες θα βρεις επάνω της και χώματα και πτύελα·
ή κάποτε εις τρυφεράν παρθένον που να βρέχεται
θα δώσεις στέγην κι ασφαλώς θα παρεξηγηθείς
από την φίλην σύζυγον και τσακωμούς θα έχετε·
ή αν μπεκιάρης λέγεσαι συντόμως θα βρεθείς
στου υμεναίου δύστυχε το βρόχιον.
Αυτά σκαρώνει το δεινόν αλεξιβρόχιον.

Τα ολόλευκα γενέθλια του Ν. Λαπαθιώτη

Σαν σήμερα κλείνουν 121 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Σκέφτηκα να γιορτάσω την επέτειο παρουσιάζοντας ένα (απ’ όσο ξέρω) άγνωστο ποίημά του, που δεν περιλαμβάνεται στα Άπαντά του, όσα δηλαδή μπόρεσε να συγκεντρώσει το 1964 ο Άρης Δικταίος, και δεν νομίζω να έχει δημοσιευτεί αλλού (αν κάνω λάθος, ενημερώστε με!).

Επιπλέον, το ποίημα είναι ταιριαστό για γενέθλια, αφού γράφτηκε από τον νεαρό Λαπαθιώτη την παραμονή των εικοστών γενεθλίων του, τη νύχτα της 30ής Οκτωβρίου 1908, πριν από 101 χρόνια δηλαδή.

Να προειδοποιήσω πως το ποίημα δεν βρίσκεται σε τελική μορφή, αφού κάποιες στροφές επαναλαμβάνονται, ενώ άλλες έχουν διαγραφές. Θα μπορούσαμε να το πούμε πρωτόλειο, αν και ο νεαρός Λαπαθιώτης το 1908 είχε ήδη δημοσιέψει πολλά ποιήματα.

(Η φωτογραφία βέβαια παρουσιάζει τον Λαπαθιώτη όχι στα 20 χρόνια του, αλλά κάπως νεότερον).

Σκόρπιες σκέψεις για τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920

 

Σε ένα από τα καταστροφολογικά προεκλογικά του άρθρα στην Καθημερινή, ο ελληνομέτρης κ. Γιανναράς σύγκρινε τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009 με κάποια παλιότερη εκλογική αναμέτρηση, 89 χρόνια νωρίτερα: «Γι’ αυτό και οι επερχόμενες εκλογές θυμίζουν κάτι από τις αποφράδες εκείνες του 1920, έχουν μια πρόγευση φόβου προσφυγιάς, ξεριζωμού, ίσως αίματος». Αναφέρεται βέβαια στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, όταν ο Βενιζέλος «αναπάντεχα» ηττήθηκε και ακολούθησε η μικρασιατική καταστροφή.

Αυτή την εποχή τυχαίνει να διαβάζω αρκετά για την περίοδο αμέσως πριν από τη μικρασιατική καταστροφή, δηλαδή, χοντρικά, τα χρόνια 1915-1921. Κατά σύμπτωση, πριν από ένα-δυο μήνες που κάναμε λόγο για την Άλωση, ο Πόντος και Αριστερά άφησε ένα σχόλιο, ότι η τρίτη Άλωση της Πόλης ήταν οι εκλογές του 1920. Επειδή όμως εκείνο το ποστ είχε βασικό θέμα τα γκρίκλις (και η αναφορά στην Άλωση ήταν χαριτολόγημα), ελάχιστη συζήτηση έγινε. Ίσως τώρα που πλησιάζει η επέτειος να υπάρχει περισσότερη όρεξη.

Οι εκλογές του 1920 έχουν το εξής παράδοξο. Ότι ένας πολιτικός που είχε πετύχει τόσα πολλά (έστω κι αν κάποια ήταν στα χαρτιά) έπαθε τόσο συντριπτική ήττα σε εκλογές που τις έκανε ο ίδιος και ενώ είχε επιβάλει καθεστώς ημιδικτατορίας. Τόσο απρόσμενη ήταν η συντριβή του Βενιζέλου, που κάποιοι λένε ότι έχασε εσκεμμένα τις εκλογές, ακριβώς επειδή ήξερε ότι η περιπέτεια στην οποία έχει εμπλακεί η Ελλάδα ήταν αδιέξοδη, για να αφήσει τους άλλους να βγάλουν το φίδι από την τρύπα και να χρεωθούν την αναπόφευκτη καταστροφή.

Όταν διαβάσεις τις πηγές, βλέπεις ότι η ήττα του Βενιζέλου δεν ήταν και τόσο απρόσμενη. Το μόνο πραγματικά απροσδόκητο γεγονός ήταν ο θάνατος του βασιλιά Αλέξανδρου στις 12 Οκτωβρίου 1920, από το δάγκωμα της μαϊμούς, που έφερε ξανά στο προσκήνιο τον Κωνσταντίνο. Άλλωστε, ο ίδιος ο Βενιζέλος αργότερα έκρινε πως το ασυγχώρητο λάθος του ήταν ότι δεν ανέβαλε τις εκλογές για να διαπραγματευτεί την ανάρρηση του Γεωργίου στον θρόνο.

Θυμίζω ότι όταν το 1917 διώχτηκε από τον θρόνο ο Κωνσταντίνος και επανήλθε ο Βενιζέλος, αποκαταστάθηκε η Βουλή που είχε προκύψει από τις εκλογές του 1915, τις τελευταίες αδιάβλητες, όπου πλειοψηφούσαν οι Φιλελεύθεροι. Ο βίος αυτής της «Βουλής των Λαζάρων» είχε κατ’ επανάληψη παραταθεί με αποφάσεις της κυβέρνησης.

Όμως δεν έχω τα εφόδια να γράψω για τις εκλογές του 1920 ένα πλήρες δοκίμιο. Παίρνω αφορμή από το λεκτικό πυροτέχνημα του Γιανναρά, αφενός για να δώσω έναυσμα για συζήτηση εφόσον υπάρχει όρεξη και για να διορθώσω ένα λάθος που συχνά ακούγεται και στο Διαδίκτυο και μάλιστα έχει φτάσει και στη Βικιπαίδεια.

Οχτακόσια χρόνια λάθος το λέμε!

Το σημείωμα αυτό είχα σκοπό να το εμφανίσω στις αρχές του μήνα, αλλά έπεσαν οι εκλογές. Καθώς ο μήνας τελειώνει, το βγάζω τώρα.

Πριν από κάμποσο καιρό, σε μια διαδικτυακή συζήτηση, ένας ιστολόγος δεν μπορούσε να κρύψει την αγανάκτησή του: Παίρνω ανάποδες με κάτι τέτοια λάθη, ειδικά όταν γίνονται από κόσμο (υποτίθεται) μορφωμένο, έγραφε. Ποιο είναι αυτό το τόσο ατιμωτικό λάθος; Θα μπορούσα να το διατυπώσω σε μορφή κουίζ, με την απάντηση σε άλλη σελίδα, αλλά προτιμώ να μη σας κουράσω. Το λάθος που εννοώ είναι το να λέει κανείς ή να γράφει ΟκτώΜβριος, αντί για το σωστό Οκτώβριος.

Ο τύπος «Οκτώμβριος» είναι περιφρονημένος, πρέπει να το παραδεχτούμε, επειδή ακούγεται λαϊκός, σαν τον συγγενή από το χωριό που δεν τον παρουσιάζουμε για να μη μας φέρουν σε δύσκολη θέση οι τρόποι του· ενώ το να πεις, φερειπείν, «εξεμέτρησε τα προς το ζην», το οποίο επί της ουσίας είναι τρίδιπλο λάθος, συγχωρείται, επειδή αναβαπτίζεται στην τρισχιλιόχρονη κολυμπήθρα.

Έτσι, με τη ρετσινιά του λαϊκού λάθους, ο Οκτώμβριος βρήκε περίοπτη θέση στο πάνθεον των σολοικισμών και στα λαθολόγια που καταρτίζουν διάφοροι γλωσσονόμοι (τον όρο τον κλέβω από έναν καλό συνάδελφο). Πολλοί από αυτούς τους λαθολόγους δεν διστάζουν να χρεώνουν το λάθος στους δημοτικιστές ή στο μονοτονικό ή να το θεωρούν ένδειξη για το κακό χάλι που έχει η παιδεία μας τα τελευταία χρόνια.

Έλλη Παππά (1920-2009)

Με τον Μπελογιάννη στη δίκη

Πέθανε σήμερα το πρωί η αγωνίστρια, συγγραφέας και δημοσιογράφος Έλλη Παππά. Για τη συντρόφισσα του Νίκου Μπελογιάννη θα γραφτούν ασφαλώς πολλά, οπότε δεν θα έχει νόημα να παρουσιάσω εδώ τη βιογραφία της. Δεν τα λέει άσχημα η ηλέκδοση του Βήματος, ενώ καλό, και μάλιστα ενημερωμένο για τον θάνατο, είναι και το άρθρο της Βικιπαίδειας.

Είχα την τύχη να γνωρίσω την Έλλη Παππά -ήταν γλυκύτατη, πολύ υπομονετική με τους προπετείς νέους και γενναιόδωρη με τον χρόνο της.

Γενναιόδωρη ήταν και στους επαίνους (είχε χαρακτηρίσει ‘σχεδόν αντάξιο του Τσέχοφ’ ένα διήγημά μου!) αλλά και δεν χάριζε κάστανα -είχα λάθος το ‘ευάριθμος’, το διόρθωσε, έκτοτε το έμαθα. Όταν είχε εκδώσει μια μικρή μελέτη της (το “Σωθήτω η δημοτική”, 1984 θαρρώ, που λείπει και από την εργογραφία της) της είχα στείλει ένα μακροσκελέστατο γράμμα, στο οποίο εξέθετα τις απόψεις μου. Βασικά συμφωνούσα μαζί της, αλλά την επέκρινα που διάλεξε καθαρευουσιάνικο τίτλο. Μου είχε απαντήσει με σοφία, η δε μεγάλη ειρωνεία της τύχης ήταν που 23 χρόνια μετά έβγαλα κι εγώ βιβλίο με τίτλο καθαρευουσιάνικο, τη Γλώσσα μετ’ εμποδίων.

Όμως, σταματώ εδώ να μιλάω για μένα και θα κλείσω με ένα επεισόδιο με γλωσσικό ενδιαφέρον. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 πρέπει να ήταν, όταν είχε βγει η μόδα του “καλυτερότερος”, και αμέσως διάφοροι λόγιοι είχαν σπεύσει να καταδικάσουν τη φθορά της γλώσσας και να προβλέψουν μύρια δεινά. Παρόλο που η ίδια είχε περάσει πια τα 70, άρα ήταν σε μια ηλικία όπου συνηθίζεται να γκρινιάζει κανείς με το νέο (μερικοί το παθαίνουμε από τα 45 μας), θυμάμαι ότι έγραψε στις εφημερίδες ένα μεγάλο γράμμα-άρθρο, όπου αποδελτίωνε ανάλογες εκφράσεις από την αρχαιότητα (ήταν και γερή στα φιλολογικά), όπως ‘παγκάκιστος’, ‘μεγιστότατος’ κτλ. Να σημειωθεί ότι αυτά τα έκανε πριν βγει το TLG, τώρα ξέρω και τα κάνω κι εγώ. Θέλω να πω, ήταν ανοιχτή στο καινούργιο και υπερασπιζόταν με φανατισμό το καινούργιο. Αιωνία της η μνήμη.

 

 

 

Το μεγάλο ταξίδι της Ρετζινέλας

Αυτό το κείμενο, χωρίς τις φωτογραφίες, το είχα δώσει στον αγαπητό ιστολόγο Αλλού Φαν Μαρξ πρόπερσι τέτοιον καιρό, δηλαδή μέσα Οκτωβρίου 2007. Εκείνος πρόσθεσε φωτογραφίες, σουλούπωσε την παρουσίαση και ερεύνησε το ταξίδι του τραγουδιού στη Γερμανία. Πέρυσι, ανέβασα ξανά το κείμενο στις δικές μου πια σελίδες, χωρίς τα κείμενα που έγραψε ο ΑΦΜ, αλλά προσθέτοντας λίγα πράγματα ακόμα, και μια ακόμα ρεμπέτικη διασκευή. Φέτος, που έχω πια ιστολόγιο, ανεβάζω κι εδώ τη Ρετζινέλα, προσθέτοντας μερικά ακόμα πράγματα και συνδέσμους.

Για πολύ κόσμο, η επέτειος της 28^ης Οκτωβρίου είναι άρρηκτα δεμένη με το Κορόιδο Μουσολίνι. Απ’ όσους το τραγουδούν σήμερα, λίγοι θα ξέρουν ότι πρόκειται για τραγούδι Ιταλού συνθέτη.

Το 1938 ο Ιταλός συνθέτης Έλντο ντι Λάτσαρο (di Lazzaro, 1902-1968) γράφει, σε λόγια του Κ. Μπρούνο, ένα τραγούδι στο οποίο παίνευε τα κάλλη μιας ωραίας χωριατοπούλας από τα βουνά των Αμπρούτσι, της Ρετζινέλας. Το τραγούδι λέγεται Reginella Campagnola, Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα. Οι στίχοι είναι σύμφωνοι με τις προδιαγραφές του φασιστικού καθεστώτος: υμνούν την αγνή ζωή της υπαίθρου και την ευημερία των αγροτών, αν και γράφτηκαν μέσα στη βουή της μιλανέζικης μεγαλούπολης. Η μουσική έχει κάτι που σε κάνει να την προσέξεις αμέσως. Ο ντι Λάτσαρο (1902-1968) είχε κάνει κι άλλες μεγάλες επιτυχίες που είχαν ηρωίδες κοπέλες από διάφορες περιοχές της Ιταλίας, και είχε την τύχη να μη γράψει τραγούδι ανοιχτά προπαγανδιστικό για το φασιστικό καθεστώς.  (Ωστόσο, ο πρώτος τραγουδιστής της Ρετζινέλας, ο Κάρλο Μπούτι, είναι αυτός που τραγούδησε και τη Faccetta nera, τον ύμνο των φασιστών).

Να τα λόγια:

Χρυσό μετάλλιο στο μακροβούτι!

Είχα πει τις προάλλες, μιλώντας για μια “γλαφυρή” μετάφραση που είχε άφθονα τερατώδη υπερβατά σχήματα (όπως, π.χ. να χρησιμοποιήσει την πριν από μερικούς μήνες από εκτοπισμένους Εβραίους κατασχεμένη και εξασφαλισμένη ιδιοκτησία για ανταλλαγή με τρόφιμα με ντόπιους εμπόρους), ότι τέτοια παραδείγματα είναι “σχεδόν ανυπέρβλητα” για την εποχή μας. Ευτυχώς που έβαλα το σχεδόν. Διότι μου στέλνει ο Φίλος μου που διαβάζει πρόσφατο παράδειγμα, και μάλιστα όχι από μετάφραση, που μπροστά του ωχριούν όλα εκείνα.

Τα έγγραφα είναι με μένα, και άλλοι αγγλισμοί της καθομιλουμένης

Ο μεταφραστής κ. Θ. Βαμβάκος έκανε σε άλλο νήμα κάποιες παρατηρήσεις για αγγλισμούς της καθομιλουμένης. Επειδή αφενός το κείμενό του έχει ψωμί για συζήτηση και αφετέρου δεν ταίριαζε ως σχόλιο σε εκείνο το νήμα (που αφορούσε τους τύπους “να παράξει”/”να παραγάγει”) παίρνω το θάρρος -και χωρίς την άδειά του μάλιστα!- να  αναβαθμίσω το σχόλιο σε αυτοτελές νήμα ώστε να μπορεί η συζήτηση να γίνει πιο στρωτά. Δεν αλλάζω και δεν προσθέτω τίποτε στο σχόλιο του κ. Βαμβάκου, θα ήθελα δε τη γνώμη σας για τις περιπτώσεις που επισημαίνει.

Δεν ξέρω αν ρίχνω λάδι στη φωτιά αλλά στη συνέχεια παραθέτω διάφορα ξεπατικώματα (calques) αγγλικών εκφράσεων στην ελληνική γλώσσα που προέκυψαν από αφελή μετάφραση λέξη προς λέξη.
Το απαράδεκτο φαινόμενο της άκριτης εισαγωγής ξενόγλωσσων εκφράσεων, κυρίως αγγλικών και συγκεκριμένα με την κατά λέξη μετάφρασή τους, στην ελληνική καθομιλουμένη γλώσσα πρέπει να σταματήσει. Με τίποτα δεν πλουτίζει τις εκφραστικές μας δυνατότητες, απλώς μας “ομογενοποιεί” εκφραστικά με τους χρήστες της γλώσσας-πηγής και μας αποστερεί του δικαιώματος της διαφορετικότητας, ενώ ουσιαστικά βάλλει κατά της ελληνικής γλώσσας αφού “καταργεί” βαθμιαία τις ελληνικές ιδιωματικές εκφράσεις και στην θέση τους βάζει τις παραπάνω επι λέξει αποδόσεις ξένων εκφράσεων. Αν οι ιδιωματικές εκφράσεις μιάς γλώσσας, κληρονομιά αιώνων καμμιά φορά, δέν αποτελούν (μαζί φυσικά με την γραμματική,το συντακτικό και το λεξιλόγιο) την ιδιαίτερη ταυτότητα της γραπτής και προφορικής γλώσσας μας, τότε τί άραγε την αποτελεί !! ;
Στην συνέχεια κάποια παραδείγματα :
– Η γενικώς και ακρίτως απόδοση στα ελληνικά του αγγλικού ρήματος to mean με το δικό μας “εννοώ”.

Συγκεκριμένα, η απόδοση της αγγλικής φράσης ” She means it” (τουτέστιν Αυτή σοβαρολογεί, το λέει και το πιστεύει, δέν αστειεύεται) κατήντησε να είναι: ” Αυτή το εννοεί” !!!!
Το.. ατύχημα αυτό συμβαίνει τις … τρείς τελευταίες δεκαετίες. Παλιά, δέν θυμάμαι κανέναν συμπατριώτη μας να ήθέλε να πεί για κάποιον οτι μιλάει σοβαρά και είναι αποφασισμένος για κάτι και να έλεγε : ” αυτός το εννοεί” !! . Μπορεί να λέγαμε και τότε πχ. : ” δέν εννοεί να συμμορφωθεί…” ή ” δέν εννοεί αυτό αλλά το άλλο” αλλά ποτέ δέν λέγαμε “το εννοεί” με την έννοια “σοβαρολογεί”!

Ο Τρωικός πόλεμος από μιαν άλλη σκοπιά

Στο προηγούμενο ποστ για το Παλιό μας το τεφτέρι έγινε αναφορά σε ένα ασεβές ποίημα του Εύβουλου για τον Τρωικό Πόλεμο. Σκέφτηκα λοιπόν να το αναβαθμίσω σε ποστ για να πω και δυο λόγια ακόμα. Καταρχάς, πρόκειται για άρθρο που είχε δημοσιευτεί πριν από καμιά δεκαριά χρόνια στο σατιρικό, κουλτουριάρικο και φωταδιστικό περιοδικό Φιστίκι που έβγαζε (και βγάζει) ο πατέρας μου ο Δημήτρης Σαραντάκος στην Αίγινα (μότο: το αράπικο είναι μεγαλύτερο αλλά το αιγενήτικο είναι νοστιμότερο).

Συγγραφέας είναι ο Μ.Μ. -δεν θα τον αποκαλύψω, μόνο θα πω ότι είναι ο ίδιος που σε επόμενα τεύχη του Φιστικιού επιδιδόταν στην αλιεία μαργαριταριών από τους λόγους των τοπικών αρχόντων της αυτοδιοίκησης, με το ψευδώνυμο Ζούργκα (που παραπέμπει στην όπερα του Ντελίμπ).

Ο Μ.Μ. στο άρθρο του κάνει κι έναν υπαινιγμό για την “άσεμνη” παραλλαγή της Ιλιάδας (Εχάθηκα Αγαμέμνονα, μου κλέψαν το Λενάκι…). Λινκ για την παραλλαγή δεν βάζω, διότι όσες βρήκα στο Διαδίκτυο είχαν φοβερά μετρικά λάθη. Ωστόσο, να επισημάνω ότι καθώς ο Μ.Μ. πήγαινε (εξατάξιο) γυμνάσιο στη δεκαετία του ‘60 έχουμε ένα τέρμινους-πώς-το-κβεν για την παρωδία.

Ωστόσο, η μετάφραση του Εύβουλου είναι εξαιρετική, ενώ ενδιαφέρον έχει και το αρχαίο απόσπασμα καθαυτό. Οπότε σταματάω εδώ και σας αφήνω να τη χαρείτε -ή μάλλον, αν σας άνοιξε η όρεξη για σκαμπρόζικες μεταφράσεις, έχει κι ο Τιπούκειτος κάτι, εντελώς διαφορετικό αλλά πάντα γουστόζικο.